BS Trần Duy Hưng cùng với Thiếu tướng Vương Thừa Vũ Chủ tịch Ủy ban Quân chính hoàn thành trọng trách tiếp quản toàn vẹn Thủ đô trong những ngày trung tuần tháng 10-1954 và ổn định tình hình an ninh trật tự, bảo đảm đời sống nhân dân TP. Chính phủ đã quyết định từ đầu tháng 11-1954 chuyển giao công việc chính quyền cho cơ quan hành chính quản lý. Lúc này, gia đình BS Trần Duy Hưng được cơ quan bố trí ở phố Lê Phụng Hiểu, tại đây Hồ Chủ tịch đã đến thăm gia đình và một lần nữa, thay mặt Chính phủ, Người đã giao cho BS Trần Duy Hưng tiếp tục đảm trách nhiệm vụ Chủ tịch Ủy ban hành chính TP Hà Nội – sau này là Uy ban nhân dân – cho đến năm 1977. Tính ra BS Trần Duy Hưng đã giữ cương vị Chủ tịch chính quyền TP suốt 23 năm liên tục cùng với tư cách là một đại biểu QH của Thủ đô Hà Nội cho đến khóa VI (1976-1980).
Đồng chí Nguyễn Văn Trân, nguyên Bí thư Thành ủy Hà Nội cảm nhận về BS Trần Duy Hưng là một cán bộ lãnh đạo luôn được người dân Thủ đô yêu mến, kính trọng. Là một trí thức cách mạng, BS luôn nhiệt tình, tận tụy, năng nổ, tác phong giản dị, sống gần gũi hòa mình với quần chúng, phẩm cách đức độ, giàu lòng nhân ái. Bác sĩ là người thực sự có nhiều cống hiến cho sự phát triển phồn vinh của Thủ đô và cho đất nước.
Bác sỹ Trần Duy Hưng là một trí thức cách mạng
Người Hà Nội sống ở thời điểm những thập niên 50-70 ai cũng nhớ hình ảnh của vị Chủ tịch TP luôn sâu sát công việc từ nhà máy đến đồng ruộng, trường học, bệnh viện, ông luôn có mặt tham gia trong các phong trào lao động công ích của Thủ đô ngày chủ nhật. Mùa mưa bão, đêm đêm ông thường đi kiểm tra các điếm canh đê, nơi xung yếu, phòng đê vỡ nước tràn… Những năm kháng chiến chống Mỹ vừa xây dựng phát triển kinh tế, ông vừa tổ chức, động viên Thủ đô hướng về miền Nam, dồn sức chi viện cho chiến trường.
Thời kỳ Mỹ leo thang đánh phá miền Bắc, đánh phá Thủ đô, ông chỉ đạo tổ chức đồng bào sơ tán, tổ chức phòng không nhân dân tránh bom đạn cho người ở lại, ông đến các trận địa phòng không Hà Nội động viên cán bộ chiến sĩ trực chiến. Đặc biệt không ai quên hình ảnh Chủ tịch Trần Duy Hưng luôn có mặt ở An Dương, Phúc Tân, Khâm Thiên, Bệnh viện Bạch Mai, Mễ Trì… trong 12 ngày đêm cuối năm 1972 khi Mỹ dùng pháo đài bay chiến lược B52 rải thảm Hà Nội.
Ông cùng chia sẻ, an ủi gia đình người bị bom, đạn, cùng các đội cứu sập, cứu nạn đào bới tìm kiếm người bị vùi dưới những đống đổ nát. Các nhân viên sứ quán Pháp ở Hà Nội lúc bấy giờ nhớ lại: Khi Mỹ ném bom lạc trúng vào một góc tòa đại sứ, lúc vừa dứt tiếng máy bay đã thấy Chủ tịch Trần Duy Hưng có mặt để thăm hỏi, chia sẻ với cơ quan sứ quán – trong khi các quan chức trong sứ quán còn ở dưới hầm trú ẩn – một thông điệp ngoại giao lịch thiệp mà không bằng lời, nhưng rất có ý nghĩa của vị Chủ tịch TP – đó là lời của các nhân viên bảo vệ sứ quán Pháp kể lại.
Về ý tưởng quy hoạch mở rộng Thủ đô, ngay từ những năm cuối 1960, Chủ tịch Trần Duy Hưng đã phát kiến. Kỹ sư Lê Tâm, Chủ nhiệm đầu tiên của khoa kiến trúc – xây dựng Trường Đại học Bách Khoa nhớ lại khi cùng BS Trần Duy Hưng đi bộ trên đê sông Hồng, ông đã đặt vấn đề gợi mở về lâu dài thế nào cũng biến TP Hà Nội thành một “Thủ đô soi bóng sông Hồng với hàng loạt cầu hiện đại nối liền đôi bờ, khai thác dòng sông Hồng thành một tài nguyên, cảnh quan du lịch vô giá, nhà cửa phố xá không quay lưng về phía sông Hồng. Ý tưởng “lãng mạn” ấy của Chủ tịch Trần Duy Hưng nay đã thành hiện thực trong một phần đồ án của các nhà thiết kế quy hoạch Thủ đô vừa trình QH.
Hồi niệm về phụ thân mình lúc đương thời, bà Trần Ánh Tuyết người con gái của BS Trần Duy Hưng bày tỏ niềm tự hào về đức độ của bố: Những năm gần gũi Bác Hồ ở căn cứ kháng chiến Việt Bắc, những điều dạy bảo của Bác về đạo đức, tác phong của người cán bộ là công bộc của dân đã ảnh hưởng sâu sắc đối với cuộc sống của bố tôi. Thanh bạch, liêm khiết, chí công vô tư, hết lòng vì dân, nhân hậu, đức độ theo gương Bác Hồ là tấm gương, là tài sản tinh thần quý giá của bố để lại cho chúng tôi.
Ngày 2-10-1988 BS Trần Duy Hưng qua đời, trong dòng người đến tưởng niệm, thương tiếc ông, ngoài thân quyến, đoàn thể, bạn bè, còn có hàng nghìn người bày tỏ lòng biết ơn ông đã từng giúp đỡ họ.
Đại tướng Võ Nguyên Giáp cũng đã ghi lại: Anh Trần Duy Hưng là một nhà trí thức yêu nước, suốt đời vì nước vì dân, trên mọi cương vị công tác đều làm tròn nhiệm vụ và đoàn kết với mọi người. Là một đồng chí gương mẫu, trong cương vị nào cũng giữ được lối sống giản dị, thể hiện đạo đức của người cán bộ cách mạng chí công vô tư. Đây là một tấm gương sáng cho các nhà trí thức yêu nước của ta noi theo bây giờ và mãi mãi”.
Tưởng nhớ 22 năm ngày mất của Chủ tịch Trần Duy Hưng, tôi xin được mượn lời ân tình của Đại tướng Võ Nguyên Giáp trên đây thay cho lời kết của bài viết này và nghiêng mình kính cẩn trước vong linh ông. Ngày ngày người Hà Nội đi trên đường Trần Duy Hưng một con đường đẹp ở phía Tây Thủ đô lại nhớ đến ông.
Bùi Đình Nguyên