Theo kế hoạch, để tiết kiệm thời gian, chi phí, lần đầu tiên cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội (khóa XIII) và bầu cử đại biểu Hội đồng nhân dân (ĐB HĐND) các cấp (nhiệm kỳ 2011-2016) sẽ được tổ chức cùng một ngày vào tháng 5-2011. Nhưng trước hết, để có thể gộp hai cuộc bầu cử thành một này, Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội (ĐB QH) và Luật Bầu cử ĐB HĐND phải được sửa đổi, bổ sung.
Luật Bầu cử ĐB QH và Luật Bầu cử ĐB HĐND hiện hành có những quy định khác nhau từ công tác chỉ đạo bầu cử, các tổ chức phụ trách bầu cử, số lượng cử tri tại mỗi khu vực bỏ phiếu, trình tự, thủ tục, thời gian, thời hạn thực hiện các bước trong quy trình bầu cử… Do đó, nếu không sửa hai luật này, thì căn cứ vào luật, việc bầu cử ĐB QH và bầu cử ĐB HĐND sẽ vẫn phải tiến hành thành hai cuộc khác nhau, dù nhiệm kỳ ĐB QH và ĐB HĐND đã được “kéo” cho đều nhau.
Một cuộc bầu cử, cử tri sẽ bỏ phiếu chọn cả ĐB QH và ĐB HĐND
Theo Ban soạn thảo Dự luật sửa đổi, bổ sung, một số vấn đề sẽ được sửa đổi là qui định về nhiệm vụ của Hội đồng Bầu cử ở Trung ương. Hội đồng này bên cạnh một số nhiệm vụ, quyền hạn riêng đối với bầu cử ĐBQH thì còn kiêm nhiệm vụ lãnh đạo việc tổ chức bầu cử trong cả nước; kiểm tra, đôn đốc, chỉ đạo công tác thông tin, tuyên truyền và vận động bầu cử… Ủy ban Bầu cử ĐBQH và ĐB HĐND cấp tỉnh sẽ thực hiện chung nhiệm vụ, quyền hạn của cả Ủy ban Bầu cử ĐBQH và Hội đồng Bầu cử ĐB HĐND cấp tỉnh.
Bên cạnh đó, Hội đồng Bầu cử sẽ phải qui định thống nhất lại mẫu thẻ cử tri, phiếu bầu của cả ĐBQH và ĐB HĐND. Đặc biệt, theo dự thảo sửa đổi, số người trong danh sách ứng cử ĐB QH ở mỗi đơn vị bầu cử phải nhiều hơn số ĐB được bầu ở đơn vị đó. Ví dụ, đơn vị bầu cử được bầu ba ĐB thì số người trong danh sách ứng cử phải nhiều hơn số ĐB được bầu ít nhất là hai người.
Theo Ban soạn thảo, hiện có hai luồng ý kiến khác nhau về phạm vi sửa đổi, bổ sung của dự án luật. Một số ý kiến cho rằng, tại kỳ họp sắp tới, chỉ tập trung vào việc sửa đổi, bổ sung các vấn đề như trên, bởi đây là những vấn đề thật sự cấp bách để tháo gỡ vướng mắc khi thực hiện bầu cử chung ĐBQH và ĐB HĐND cùng một ngày. Trong báo cáo thẩm tra dự án Luật Sửa đổi, Ủy ban Pháp luật của Quốc hội đồng tình với quan điểm này, cho rằng trong lần sửa đổi này chỉ tập trung sửa đổi, bổ sung một số vấn đề thật sự cần thiết để tiến hành bầu cử trong cùng một ngày.
Việc sửa đổi, bổ sung toàn diện sẽ được xem xét tiếp. Trong Tờ trình, Ban soạn thảo Dự luật sửa đổi cũng cho rằng, việc sửa đổi một cách cơ bản hai Luật nói trên cần được nghiên cứu sâu sắc, toàn diện để sửa đồng bộ các luật về bầu cử và các văn bản quy phạm pháp luật khác về tổ chức bộ máy Nhà nước.
Loại quan điểm thứ hai cho rằng phải sửa đổi một cách cơ bản Luật Bầu cử ĐBQH và Luật Bầu cử ĐB HĐND để khắc phục hạn chế, bất cập trong công tác bầu cử, như các vấn đề về quyền bầu cử, ứng cử của công dân Việt Nam ở nước ngoài, điều kiện, tiêu chuẩn đại biểu, điều kiện tự ứng cử, số đại biểu được bầu tại mỗi đơn vị bầu cử, các bước của quy trình hiệp thương…
Ngoài hai luồng ý kiến trên, một số ý kiến đồng tình với việc tại kỳ họp sắp tới, Quốc hội chỉ xem xét sửa đổi các vấn đề thật sự cần thiết phục vụ cho cuộc bầu cử nhưng cho rằng, nên mở rộng phạm vi sửa đổi đối với một số vấn đề khác như qui định số lượng ĐB HĐND cho Thủ đô Hà Nội do mở rộng địa giới hành chính, tăng số lượng ĐB HĐND cấp tỉnh do bỏ HĐND cấp huyện. Hay như quy định về các tiêu chuẩn ĐB QH, ĐB HĐND như công khai tài sản, sự tín nhiệm của cử tri ở nơi cư trú đối với các ứng cử viên…
Hải Lý