Đã đưa ra bàn thảo, góp ý tại Kỳ họp trước và dự kiến thông qua tại Kỳ họp này, Dự thảo Luật Khoáng sản (sửa đổi) vẫn thu hút sự tham gia thảo luận sôi nổi của các đại biểu Quốc hội. Trong đó, vấn đề đảm bảo quyền lợi của người dân địa phương vùng khai khoáng được các đại biểu đặc biệt quan tâm.
Theo ĐB Lưu Thị Chi Lan (Vĩnh Phúc), thực tế hiện nay, trong khi doanh nghiệp thu lợi nhuận lớn thì người dân sinh sống tại vùng khai khoáng ngoài việc không được hưởng sự phân chia nguồn lợi một cách công bằng thì còn phải cáng đáng thêm quá nhiều hệ lụy như: Ô nhiễm môi trường, sự xuống cấp của cơ sở hạ tầng, mất đất canh tác, mất việc làm... Chưa kể các áp lực về quản lý xã hội, dân sinh do một lượng lao động lớn đổ dồn về đây. Tuy nhiên, dự thảo Luật hiện mới chỉ chú ý đảm bảo lợi ích của Nhà nước và tổ chức, cá nhân khai thác khoáng sản. Còn lợi ích của cộng đồng nơi khai thác khoáng sản chưa có sự quan tâm đúng mức - Dự thảo Luật chỉ dành duy nhất đề cập vấn đề này.
ĐB Nguyễn Đình Xuân (Tây Ninh), ĐB Trần Đình Nhã (Bà Rịa- Vũng Tàu) cùng nhiều ĐB khác cũng cho rằng, được xây dựng với kỳ vọng chấn chỉnh nạn khai thác khoáng sản bừa bãi; thất thoát, lãng phí tài nguyên; ô nhiễm môi trường; xóa bỏ cơ chế "xin-cho", không bình đẳng giữa các nhà đầu tư; nhưng, dự án Luật Khoáng sản (sửa đổi) chưa thỏa mãn sự trông đợi này. Chẳng hạn, vấn đề điều tiết khoản thu hỗ trợ địa phương và người dân vùng khai khoáng tuy có được dự thảo Luật đề cập đến; nhưng, theo ĐB Nhã, các quy định này mới chỉ mang tính chất "khuyến nghị", chung chung. "Luật quy định là "Nhà nước điều tiết khoản thu", các tổ chức, cá nhân có trách nhiệm "phối hợp", "hỗ trợ"; nhưng "Nhà nước" ở đây cụ thể là cơ quan nào? Tỷ lệ điều tiết là bao nhiêu? Điều tiết khi nào? Hoạt động phối hợp, hỗ trợ biểu hiện cụ thể ra sao thì dự thảo Luật lại chưa được làm rõ được".
Lo ngại về vấn đề sự cố môi trường, ĐB Đỗ Mạnh Hùng (Thái Nguyên) cảnh báo, thế giới vừa qua đã có hai sự cố lớn trong hoạt động khai thác khoáng sản là sập hầm lò ở Chile và vỡ bể chứa bùn đỏ ở Hunggary. Ngay tại Thái Nguyên cũng đã xảy ra sự cố sụt lún tại một số khu vực khai thác khoáng sản, hay một số địa phương khác cũng đã xảy ra tình trạng vỡ hồ đập chứa chất thải khai thác khoáng sản. Tuy nhiên, dự Luật chưa quy định rõ trách nhiệm của Nhà nước, địa phương, doanh nghiệp khi xảy ra các sự cố môi trường.
Từ hiện trạng được đưa ra, ĐB Nguyễn Văn Quyết (Yên Bái) đề nghị quy định rõ tỷ lệ Nhà nước, người dân địa phương được hưởng trong tổng số lợi nhuận khai thác doanh nghiệp thu được. Ví dụ, người dân địa phương 30%, Nhà nước 40%, doanh nghiệp 30%. Đồng thời, quy định cơ chế sử dụng nguồn thu này cho hợp lý, chẳng hạn đầu tư trở lại nâng cấp cơ sở hạ tầng, phúc lợi xã hội.
Chung mối quan tâm, ĐB Phạm Mạnh Hùng (Thái Nguyên) cho rằng, phải quy định trách nhiệm đóng góp của doanh nghiệp trong đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng, phúc lợi xã hội; ĐB Tống Văn Thoóng (Lai Châu) lưu ý, nếu chỉ yêu cầu doanh nghiệp phối hợp với chính quyền địa phương thì không khả thi mà phải có quy định ràng buộc cụ thể trách nhiệm của doanh nghiệp khai khoáng với chính quyền địa phương thực hiện đầy đủ các quy định như: Bồi thường cho người dân mất đất, hỗ trợ đào tạo, chuyển đổi nghề cho người dân, giải quyết các vấn đề liên quan đến bảo vệ môi trường.
ĐB Lưu Thị Chi Lan (Vĩnh Phúc) đề nghị, quy định về bảo vệ môi trường, bảo vệ quyền lợi của địa phương và người dân nơi có khoáng sản được khai thác không nên chỉ quy định sơ sài, chung chung mà phải được tách thành một chương riêng; trong đó bổ sung quy định về mức đền bù, ký quỹ phục hồi, cải tạo môi trường, quy định về trách nhiệm của các bên trong công tác quản lý, giám sát, thực hiện vấn đề bảo vệ môi trường… Làm sao để đảm bảo hài hòa giữa lợi ích giữa Nhà nước, doanh nghiệp và người dân.
Thanh Hải