Hôm qua 29-12, dưới sự chủ trì của Bộ trưởng Tư pháp Hà Hùng Cường, Ban soạn thảo dự án Luật Hộ tịch đã họp phiên thứ nhất. Theo đánh giá của ông Trần Thất, Vụ trưởng Vụ Hành chính Tư pháp thì thời gian qua công tác đăng ký và quản lý hộ tịch đã đạt được nhiều thành tựu nhưng trình tự, thủ tục, thẩm quyền đăng ký còn rườm rà, nhiều cấp, cơ sở dữ liệu lớn nhưng thủ công và hiệu quả khai thác kém. Bởi vậy, yêu cầu thực tiễn đặt ra cần xây dựng Luật Hộ tịch để việc đăng ký hộ tịch vừa thân thiện với người dân hơn, vừa tiện lợi cho công tác quản lý Nhà nước.
Người dân làm thủ tục đăng ký hộ tịch tại UBND thị trấn Văn Điển
Hiện, theo quy định của pháp luật về hộ tịch, cả 4 cấp từ Trung ương đến cơ sở đều làm công tác quản lý, trong đó ba cấp vừa quản lý vừa trực tiếp đăng ký hộ tịch, qui định này dẫn đến tình trạng cơ quan quản lý lại trực tiếp giải quyết những sự vụ cụ thể. Để khắc phục tình trạng này, dự thảo Luật đưa ra quy định "đột phá": Hộ tịch viên cấp xã sẽ giúp UBND cấp này quản lý hộ tịch ở địa phương, và thực hiện tất cả các công việc về hộ tịch như khai sinh, khai tử, kết hôn, thay đổi, cải chính hộ tịch… cho mọi trường hợp, mọi độ tuổi, cả trong nước và có yếu tố nước ngoài. Như vậy, việc đăng ký hộ tịch ở cả cấp huyện và cấp Sở như hiện nay sẽ không còn tồn tại.
Từ thực tiễn công tác quản lý, Phó Giám đốc Sở Tư pháp Hà Nội Phạm Xuân Phương lo ngại, với số lượng và chất lượng cán bộ tư pháp hộ tịch cấp xã như hiện nay, e rằng khó đảm đương được nhiệm vụ này, nhất là những việc có yếu tố nước ngoài, chưa kể đến việc phối hợp với các ngành, rồi lưu trữ dữ liệu… Quan điểm của ông Phương được nhiều người đồng tình, cho rằng phân cấp như thế này sẽ dồn gánh nặng cho cơ sở, trong khi cán bộ tư pháp hộ tịch cơ sở đang "gánh" quá nhiều việc, mà quá tải dễ dẫn đến làm sai. Tuy nhiên, một số ý kiến khác lại cho rằng về lâu dài thì nên thống nhất mô hình đăng ký hộ tịch một cấp để tiện cho việc quản lý cũng như đăng ký của người dân.
Một qui định mới đáng quan tâm nữa của dự thảo là qui định cấp mã số cá nhân. Đa phần các nước trên thế giới đều thực hiện việc cấp mã số cá nhân cho công dân, rất tiện lợi cho quản lý bởi tất cả các dữ liệu về cá nhân chỉ cần tích hợp qua mạng điện tử là sẽ cho kết quả. Ở nước ta, một số loại mã số cá nhân đang được áp dụng để phục vụ cho hoạt động quản lý như số CMND, số hộ chiếu, mã số thuế cá nhân, mã số bảo hiểm xã hội… Trong đó, số CMND là phổ biến nhất, được thừa nhận như một mã số cá nhân, nhưng lại hạn chế ở chỗ chỉ được áp dụng cho công dân từ đủ 14 tuổi trở lên, người dưới 14 tuổi không được cấp.
Theo ông Trần Thất, Vụ trưởng Vụ Hành chính Tư pháp, mỗi một cá nhân sẽ được cấp một mã số, mã này chỉ được cấp một lần trong đời từ lúc sinh ra (đăng ký khai sinh lần đầu) và được sử dụng cho đến khi chết. Quá trình cấp mã số cá nhân sẽ được thực hiện theo quy định chuyển tiếp, chỉ thực hiện cấp mã số cá nhân cho những trường hợp đăng ký khai sinh mới kể từ thời điểm Luật Hộ tịch có hiệu lực thi hành, sau một khoảng thời gian nhất định chúng ta sẽ có được toàn bộ mã số của công dân.
Tuy nhiên, Phó Vụ trưởng Vụ Pháp chế Bộ Công an Trần Thế Quân cho biết, hiện nay cơ quan Công an đang tiến hành cấp số định danh (theo quy định của Nghị định 90 về cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư). Trong mã số định danh đã bao gồm cả mã số thuế, mã số hộ tịch, chúng minh thư nhân dân… với chi phí khoảng 5.000 tỷ đồng. Theo ông Quân, vì đã có dự án này nên không nên đặt ra mã số cá nhân trong lĩnh vực hộ tịch. Một số ý kiến cũng băn khoăn liệu ngành Tư pháp có nên cấp mã số cá nhân nữa vì đã có số định danh của ngành Công an? Tuy nhiên, đại diện Bộ Tài chính lại cho rằng mã số cá nhân là vấn đề cực kỳ văn minh, có thể dùng thay cả cho mã số thuế và nếu triển khai được thì rất tốt.
Phương Thảo