pháp luật xã hội

Đa số dự thảo văn bản mới chỉ dừng ở việc lấy ý kiến của các cơ quan, tổ chức có liên quan chứ chưa lấy ý kiến của đối tượng chịu sự tác động trực tiếp của văn bản; công tác thẩm định văn bản chưa được chú trọng… - Đó là những tồn tại trong công tác văn bản năm 2011 vừa được Đoàn giám sát "việc thực hiện quy định của pháp luật về ban hành VBQPPL của HĐND, UBND" của UBTVQH khóa XIII báo cáo tại phiên họp thứ năm.

Công tác ban hành văn bản đã có nhiều chuyển biến

Theo Đoàn giám sát, từ khi triển khai thực hiện Luật Ban hành VBQPPL 2004, công tác ban hành VBQPPL tại các địa phương đã có những chuyển biến thực sự. Quy trình xây dựng văn bản từng bước đi vào nề nếp. Chất lượng văn bản được nâng lên, số lượng VBQPPL sai sót có xu hướng giảm dần qua các năm. Việc tuân thủ các quy định về thẩm quyền, trình tự, thủ tục ban hành VBQPPL đã góp phần nâng cao chất lượng văn bản, cơ bản đáp ứng yêu cầu quản lý nhà nước, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm an ninh, quốc phòng và thực hiện cải cách thủ tục hành chính ở địa phương. Nhiều văn bản được ban hành kịp thời, rút gọn về thời gian, giảm thiểu các thủ tục hành chính, đem lại nhiều thuận lợi cho doanh nghiệp và người dân, đồng thời vẫn đảm bảo tuân thủ các quy định của pháp luật và các văn bản của cơ quan nhà nước cấp trên.

Điều đáng mừng là hiện HĐND, UBND nhiều địa phương đã quan tâm công tác triển khai thực hiện Luật Ban hành VBQPPL; coi công tác xây dựng văn bản là một khâu quan trọng trong hoạt động quản lý nhà nước ở địa phương, do đó đã chú trọng đầu tư công sức, tạo điều kiện thuận lợi cho công tác này. Trong đó, công tác thẩm định dự thảo VBQPPL ngày càng được chú trọng và đi vào nề nếp. Đối với cấp tỉnh, hầu hết dự thảo văn bản trước khi trình UBND đều được Sở Tư pháp thẩm định. Đối với cấp huyện, cơ bản thực hiện tốt việc thẩm định dự thảo văn bản trước khi trình UBND. Các ý kiến thẩm định đã được cơ quan soạn thảo tiếp thu, chỉnh lý hoàn thiện; những vấn đề còn có ý kiến khác nhau giữa cơ quan soạn thảo và cơ quan thẩm định được trình cơ quan có thẩm quyền xem xét, quyết định.


Còn nhiều văn bản sai sót về thể thức

Tuy nhiên, theo ông Phan Trung Lý, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật, Trưởng Đoàn giám sát, qua tổng hợp báo cáo cho thấy ở một số địa phương vẫn còn tình trạng VBQPPL ban hành không đúng thẩm quyền, còn có sự nhầm lẫn giữa thẩm quyền ban hành văn bản áp dụng pháp luật của Chủ tịch UBND với thẩm quyền ban hành VBQPPL của UBND. Mặc dù Luật quy định thẩm quyền ban hành VBQPPL giao cho HĐND, UBND các cấp nhưng trên thực tế, chính quyền cấp xã rất ít ban hành VBQPPL; cá biệt có xã nhiều năm không ban hành VBQPPL nào hoặc có ban hành nhưng nội dung văn bản sao chép lại quy định của các cơ quan nhà nước cấp trên.

Về hình thức văn bản, ở nhiều địa phương vẫn còn tình trạng văn bản được ban hành không đúng yêu cầu. Một số văn bản mang tính chỉ đạo, đôn đốc, nhắc việc lại được ban hành dưới dạng VBQPPL; ngược lại, có văn bản có nội dung mang tính quy phạm lại được ban hành dưới dạng công văn, thông báo,... Tình trạng này một mặt do pháp luật chưa có quy định về trình tự, thủ tục, thẩm quyền ban hành văn bản hành chính, chưa có cơ chế kiểm tra, kiểm soát loại văn bản này. Mặt khác cũng phản ánh tinh thần trách nhiệm của các cấp chính quyền địa phương, theo đó một số cơ quan không có thẩm quyền ban hành VBQPPL (cấp Sở) nhưng vẫn ban hành văn bản. Ngược lại, có nhiều trường hợp theo quy định của pháp luật phải điều chỉnh bằng VBQPPL nhưng chỉ ban hành công văn, kết luận, thông báo để điều chỉnh ngay cả đối với những vấn đề liên quan trực tiếp đến quyền, lợi ích của công dân. Ngoài ra, mặc dù Luật quy định hình thức VB QPPL của UBND gồm quyết định và chỉ thị nhưng trên thực tế, chỉ thị được ban hành chủ yếu là để đôn đốc, chỉ đạo, điều hành công tác, không chứa đựng quy tắc xử sự chung.

Thêm vào đó, việc lấy ý kiến về dự thảo VBQPPL ở một số địa phương còn những hạn chế nhất định. Đa số dự thảo văn bản mới chỉ dừng ở việc lấy ý kiến của các cơ quan, tổ chức có liên quan, hầu như chưa lấy ý kiến của đối tượng chịu sự tác động trực tiếp của văn bản. Việc gửi dự thảo văn bản xin ý kiến thường chậm, thời gian ngắn, không có điều kiện để cơ quan được xin ý kiến đóng góp ý kiến có chất lượng. Mặt khác, đối với cơ quan được xin ý kiến cũng có nhiều cơ quan chưa thật sự quan tâm nghiên cứu đóng góp. Do đó, nội dung, chất lượng của các ý kiến còn đơn giản, sơ sài, chỉ về câu chữ, kỹ thuật trình bày mà chưa tập trung vào nội dung theo yêu cầu.

Đáng chú ý, mặc dù thẩm định được quy định là một khâu bắt buộc của quy trình ban hành VBQPPL nhưng văn bản thẩm định chỉ được xem như một kênh thông tin để cơ quan soạn thảo tham khảo; việc tiếp thu ý kiến thẩm định có nơi còn bị xem nhẹ, coi đây chỉ là công đoạn mang tính thủ tục, hình thức, thậm chí có địa phương mặc dù không có văn bản thẩm định của cơ quan tư pháp nhưng văn bản vẫn được thông qua. Chất lượng của các văn bản thẩm định cũng còn những mặt hạn chế, chỉ phát hiện và kiến nghị các lỗi về thể thức, kỹ thuật trình bày văn bản mà chưa đi sâu vào nội dung văn bản, tính hợp hiến, hợp pháp và tính thống nhất của hệ thống VBQPPL.

Việc kiểm tra, xử lý VBQPPL tại một số địa phương theo đánh giá của Đoàn khảo sát, vẫn chưa được thực hiện thường xuyên, liên tục và nghiêm túc, còn mang nặng tính hình thức, hiệu quả chưa cao, chỉ mới dừng ở việc phát hiện sai sót về thể thức, kỹ thuật trình bày. Nhiều đơn vị, việc xử lý VBQPPL có dấu hiệu trái với VBQPPL của cơ quan nhà nước cấp trên chưa triệt để. Ngoài ra, do việc gửi VBQPPL lên cơ quan có thẩm quyền chưa đầy đủ nên việc kiểm tra theo thẩm quyền của các cơ quan tư pháp chưa được thực hiện kịp thời; ngược lại, cũng có trường hợp cấp dưới gửi văn bản lên cấp trên, kể cả cấp tỉnh gửi lên trung ương nhưng cấp trên không kiểm tra hoặc không có ý kiến gì, cá biệt khi kiểm tra mới phát hiện văn bản có sai sót.

Từ những tồn tại, hạn chế trong công tác văn bản kể trên, Đoàn giám sát kiến nghị UBTVQH yêu cầu Chính phủ và các cơ quan, tổ chức hữu quan tổng kết về mô hình tổ chức chính quyền địa phương, xác định rõ cấp nào có thẩm quyền ban hành VBQPPL, thu gọn thẩm quyền ban hành, giảm bớt số lượng văn bản để nâng cao chất lượng, hiệu lực, hiệu quả của loại văn bản này.

Đoàn giám sát cũng đề nghị Chính phủ khẩn trương tổng kết việc thi hành Luật Ban hành VBQPPL 2004;  có biện pháp kiện toàn tổ chức bộ máy, cán bộ chuyên trách làm công tác xây dựng VBQPPL ở địa phương; tăng cường công tác đào tạo, bồi dưỡng, tập huấn; có cơ chế thu hút các chuyên gia, nhà khoa học tham gia công tác xây dựng VBQPPL của địa phương...

Theo tổng hợp báo cáo của các tỉnh có thống kê kết quả kiểm tra, rà soát VBQPPL thì trong 5 năm đã tiến hành tự kiểm tra 25.381 VBQPPL, phát hiện 2.548 văn bản có vi phạm; kiểm tra theo thẩm quyền 43.946 VBQPPL, phát hiện 6.278 văn bản có vi phạm. Theo Báo cáo của Bộ Tư pháp, trong 5 năm, Bộ Tư pháp và các cơ quan có thẩm quyền tại địa phương đã tiến hành tự kiểm tra 179.093 văn bản, phát hiện 2.579 văn bản có vi phạm, xử lý 2.017 văn bản; Bộ Tư pháp và các cơ quan có thẩm quyền ở địa phương đã tiến hành kiểm tra theo thẩm quyền 843.793 văn bản (kể cả văn bản hành chính thông thường), phát hiện 24.640 văn bản vi phạm, xử lý 2.937 văn bản.