Lễ khai hội đền Trần ở Thái Bình sẽ được tổ chức vào đêm 13 tháng
giêng năm Nhâm Thìn. Một ngày sau đó, lễ khai ấn đền Trần ở Nam Định và
lễ phát lương đền Trần Thương ở Hà Nam cũng sẽ được tổ chức trong đêm 14
tháng giêng. Việc 3 tỉnh liền nhau cùng tổ chức hội đền Trần khiến
không ít người đặt câu hỏi: Liệu có sự “cạnh tranh” trong việc tổ chức
lễ hội để thu hút du khách thập phương?
Thu hút du khách về mình
Trong buổi gặp gỡ báo chí tại tỉnh Thái Bình chiều 1-2, ông Nguyễn Hồng
Chuyên, Chủ tịch UBND huyện Hưng Hà, Thái Bình- đơn vị tổ chức lễ hội
đền Trần ở Thái Bình-khẳng định lễ hội này không cạnh tranh với bất cứ
lễ hội nào. Ông Chuyên chia sẻ nơi nào tôn thờ vương triều Trần đều rất
đáng được trân trọng. Việc người dân tôn vinh những người có công với
nước là điều rất đáng quý và cần phải giữ gìn phong tục tốt đẹp này. Ông
Chuyên nhấn mạnh trước đây, khi lễ hội chưa được tổ chức quy mô lớn,
người dân vẫn tổ chức lễ hội ở địa phương chứ không phải phục dựng lễ
hội để cạnh tranh với nơi khác.
Đền Trần ở Thái Bình chuẩn bị cho lễ hội năm Nhâm Thìn 2012
Lãnh đạo huyện Hưng Hà khẳng định Hưng Hà, Thái Bình là miền đất
thánh, đền Trần và Thái Đường Lăng tại thôn Tam Đường, xã Tiến Đức chính
là đất phát nghiệp, nơi đặt mộ tổ, các vua, hoàng hậu và công chúa nhà
Trần, được Bộ Văn hóa – Thể thao và Du lịch (VH-TT-DL) công nhận là khu
di tích lịch sử quốc gia.
Cảnh khách thập phương chen chúc xin ấn, lộc tại Đền Trần Thương ở Hà Nam
trong dịp lễ hội năm 2011
Để khẳng định vị thế của mình, Sở VH-TT-DL tỉnh Thái Bình cũng đã
phối hợp với Viện Khoa học Lịch sử Việt Nam tổ chức hội thảo xác định
huyện Hưng Hà ngày nay là đất phát tích khởi nghiệp của nhà Trần cách
đây hơn 700 năm. Ngoài ra, dấu tích 3 ngôi mộ có kích thước như 3 quả
đồi của 3 vua Trần Thái Tông, Trần Thánh Tông và Trần Nhân Tông đang tồn
tại trên cánh đồng rộng lớn đối diện ngôi đình đã khẳng định thêm điều
này. Và để tạo sức hút hơn, đền Trần ở Thái Bình tổ chức lễ khai ấn năm
2010, sau khi đã tìm mua được quả ấn mà lãnh đạo tỉnh lúc đó được báo
cáo đích thị là ấn thật, nhưng sau đó bị phát hiện là ấn giả nên các năm
sau không còn tổ chức phát ấn.
Ông Nguyễn Hồng Chuyên khẳng định Thái Bình tổ chức lễ hội một cách “văn
minh” để phục vụ đời sống tinh thần của hàng vạn du khách thập phương.
Dù không thừa nhận yếu tố cạnh tranh nhưng việc tổ chức họp báo để quảng
bá rộng rãi các hoạt động lễ hội đền Trần của tỉnh nhà cũng là cách để
Thái Bình thu hút du khách thập phương về với mình trong những ngày lễ
hội đền Trần diễn ra ở 3 nơi cùng lúc.
Cần “giải thiêng” giá trị ảo của lá ấn
Lễ khai ấn, sau đó là phát ấn, đã khiến hàng vạn người thức trắng đêm,
giẫm đạp lên nhau để tranh cướp lá ấn, thậm chí là bỏ tiền để mua phải
ấn giả. Nhiều người quan niệm đầu năm đi xin ấn đền Trần ở Nam Định để
được thăng quan tiến chức; xin ấn đền Trần ở Thái Bình để được may mắn,
sức khỏe và xin ấn đền Trần Thương, Hà Nam để có cuộc sống no đủ, sung
túc. Tuy nhiên, trên thực tế, nhiều nhà nghiên cứu sử học, văn hóa dân
gian đã khẳng định “khai ấn đền Trần” không phải là để phong chức tước
mà lễ khai ấn là việc mở đầu công việc triều đình hằng năm.
TS Nguyễn Hồng Kiên, Viện Khảo cổ Việt Nam, cho biết về chuyện khai ấn:
Một, các cấp chính quyền thời quân chủ có lệ phong ấn (cuối năm bọc ấn
lại cất đi) và khai ấn (đầu năm mở ấn bắt đầu làm việc). Hai, các đền
thờ (có liên quan đến Đức Thánh Trần) đóng ấn có tính chất tôn giáo-tín
ngưỡng.
GS Ngô Đức Thịnh, nguyên Viện trưởng Viện Văn hóa dân gian, thất vọng
khi nhiều người cho rằng nghi lễ phát ấn ở đền Trần ở Nam Định là để ban
thưởng công, chức tước cho các quan lại. Ông khẳng định đây là một nghi
lễ cầu mong một sự mở đầu tốt đẹp, một năm mới may mắn. Sau khi nhà
Trần mất, con cháu dòng họ Trần vẫn tiếp tục lưu giữ phong tục của tổ
tiên. Chính vì những lá ấn được khoác lên mình nhiều giá trị không có
thật nên theo PGS Lương Hồng Quang, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Văn
hóa nghệ thuật Việt Nam, cần “giải thiêng” giá trị ảo của những lá ấn
này.
TS Nguyễn Hồng Kiên cho biết, trong Địa chí Hà Nam, phần lễ hội đền
Trần Thương không hề có gì liên quan đến khai ấn nhưng năm 2010, Hà Nam
lần đầu tiên đã tổ chức lễ khai ấn vào đêm 14 tháng giêng. Sau lễ khai
ấn, người dân được phát một chiếc túi đựng mấy hạt bắp cùng tờ ấn của
vua Trần. TS Kiên cho rằng bản in mà ông có được in từ một chiếc ấn mới
khắc lại (theo mẫu ấn còn giữ được ở đền này) nên chẳng có ý nghĩa gì về
tâm linh, lịch sử. TS Kiên cũng khẳng định xung quanh những chiếc ấn
đang có những cuộc cạnh tranh không lành mạnh mang đầy chất thương mại
hóa lễ hội truyền thống.
|
Thật - giả chẳng biết
Theo nghiên cứu của các chuyên gia, chính vì xu hướng “nhà
nước hóa” lễ hội mà nhiều người đã cắt nghĩa sai tính chất ban đầu của
nghi lễ khai ấn và giải thích sai ý nghĩa lịch sử của nó.
Năm 2010, đền Trần tại Hưng Hà, Thái Bình cũng tổ chức lễ
khai ấn và phát ấn cầu may đầu năm cho hàng vạn người dân. Tuy nhiên,
sau đó, giới chuyên môn đã phát hiện ấn này là ấn giả, khắc 4 chữ
“Thượng nguyên Chu thị” có xuất xứ từ Trung Quốc, không liên quan gì
đến lịch sử nhà Trần và văn hóa Việt Nam. Cục Di sản văn hóa lúc đó đã
có văn bản báo cáo Bộ trưởng Bộ VH-TT-DL Hoàng Tuấn Anh, trong đó nhấn
mạnh cần tăng cường công tác quản lý các ấn phẩm tại các lễ hội, di
tích trên cả nước, trong đó có việc sử dụng ấn triện in trên các sản
phẩm du lịch bán, tặng cho du khách. Hiện nay, ở nước ta nhiều di tích
đã, đang sử dụng nhiều quả ấn chưa được cơ quan chức năng kiểm định.
Cục Di sản cũng đề nghị kiểm định một số quả ấn được sử dụng trong các
di tích tại Nam Định, Hải Dương, Phú Thọ… |
Theo Hoàng Lan Anh (Người Lao Động)