pháp luật xã hội

Từ một chủ trương đúng

Ngày 4-10-1993, bằng Quyết định 447/ QĐ- UB, UBND huyện Tiên Lãng giao cho ông Đoàn Văn Vươn (hộ khẩu thường trú tại xã Bắc Hưng) 21 ha bãi bồi, ngoài đê biển quốc gia trên địa bàn xã Vinh Quang để sử dụng vào mục đích nuôi trồng thủy sản với thời hạn 14 năm.

Trở lại thời điểm những năm 70- 80 thế kỷ trước, thực hiện chủ trương khai hoang lấn biển của Hải Phòng, hàng ngàn hộ dân trên địa bàn huyện Tiên Lãng đã về khu vực bãi triều ven biển lập nghiệp, xây dựng vùng kinh tế mới, hình thành các xã Nam Hưng, Đông Hưng, Bắc Hưng. Phát huy những thành quả đạt được, từ những năm 90, huyện Tiên Lãng chủ động triển khai Dự án Vinh Quang 2, dự án phát động những người dân trên địa bàn huyện Tiên Lãng dám nghĩ dám làm ra nhận quản lý, khai thác hàng nghìn ha đất bãi bồi thuộc vòng cung ngoài đê biển đoạn từ cống C1 (xã Bắc Hưng) về đến Cống Rộc (xã Vinh Quang).

Biến đầm lầy thành "bờ xôi, ruộng mật"

Ông Ngô Quang Trãi, nguyên Trưởng Phòng nông nghiệp huyện Tiên Lãng thời kỳ đó nhớ lại: Khi đấy, những khu vực bãi triều ngoài đê biển có vị trí thuận lợi đã được những hộ dân khác nhận giao đất. Chỉ còn khoảng 30 ha mặt nước biển tại Cống Rộc, do nằm đúng vị trí hướng gió Nam thổi vào, nếu gặp mùa mưa bão thì ngay đến đê biển quốc gia cũng khó chống trọi được với thiên nhiên khắc nghiệt nên chưa có người nhận. Rồi ông Đoàn Văn Vươn đề xuất, được Phòng nông nghiệp hướng dẫn về gặp chính quyền địa phương để xin phép được tổ chức quai đê, lấn biển, xây dựng các đầm nuôi trồng thủy sản tại đây. Theo ông Trãi, khi đó, được ông Vươn đề nghị giao đất tại vị trí xung yếu, không chỉ xã Vinh Quang mà các lãnh đạo huyện Tiên Lãng cũng phấn khởi bởi chủ trương giao đất cho người dân làm giàu quê hương và hơn nữa là không để hoang hóa đất đai, chống nước biển xâm thực vào các cánh đồng lúa trong đê.

Ông Trãi cho biết thêm, chủ trương giao đất ngoài đê biển cho người dân nuôi trồng thủy sản đã được các lãnh đạo UBND huyện Tiên Lãng, đặc biệt là bà Đoàn Thúy Diễm nguyên Phó Chủ tịch UBND, sau này là Bí thư huyện ủy Tiên Lãng nhiệt liệt ủng hộ. Theo ông Trãi, khi đó bà Diễm cũng như các lãnh đạo UBND huyện Tiên Lãng có quan điểm xuyên suốt, mặc dù Luật Đất đai quy định thời hạn giao đất nuôi trồng thủy sản là 20 năm nhưng, sở dĩ tại thời điểm này, UBND huyện Tiên Lãng chỉ giao đất có thời hạn từ 4-14 năm là căn cứ vào các yếu tố như từng vị trí đất được giao có những thuận lợi khó khăn khác nhau. Trường hợp hộ ông Đoàn Văn Vươn được giao tới 14 năm do xác định vị trí này là khó khăn nhất. Sau khi được giao đất, các đê biển do ông Vươn đắp không ít lần bị bão cuốn trôi, ông Trần Trọng Sót, Giám đốc Sở Nông nghiệp Hải Phòng thời kỳ này đã phải về tận nơi để động viên ông Vươn kiên trì bám biển, bám rừng. Từ vùng đất hoang hóa sình lầy trở thành khu đầm bờ xôi ruộng mật, người ta bắt đầu để ý đến câu chữ trong các văn bản. Ông Trãi buông tiếng thở dài.

Chưa kể hàng năm ngân sách địa phương cũng dùng hàng tỷ đồng để hỗ trợ người dân trong việc quai đê, lấn biển. Nếu đặt ra vấn đề bồi thường công trình kiến trúc, công tôn tạo khi thu hồi đất thì khoản tiền này sẽ được tính toán như thế nào. Ông Trãi nhấn mạnh, xuyên suốt tinh thần chỉ đạo thời kỳ này là hết thời hạn giao đất sẽ tiếp tục giao lại cho người đang sử dụng đất, nếu quy định thu hồi đất nuôi trồng thủy sản phải bồi thường rồi giao lại cho người dân để rồi người dân lại trả lại khoản tiền đã bồi thường cho Nhà nước sau khi được giao lại vừa mất thời gian, vừa không cần thiết. Do vậy, trong các quy hoạch kế hoạch sử dụng đất cũng như một số quyết định giao đất cho người dân đã đặt ra vấn đề không bồi thường là như vậy.


Đến vận dụng pháp luật nhầm lẫn

Như đã dẫn chứng, trong tất cả các quyết định giao đất cho các hộ dân nuôi trồng thủy sản trên địa bàn huyện Tiên Lãng giai đoạn này đều ghi nhận, đây là đất bãi bồi ven sông, ven biển, mục đích dùng để nuôi trồng và khai thác thủy sản. Căn cứ để UBND huyện Tiên Lãng thực hiện giao đất cho hộ gia đình ông Đoàn Văn Vươn cùng các hộ gia đình khác dựa trên cơ sở được quy định tại Điều 13 Luật Đất đai 1987, thời điểm Luật này còn hiệu lực. Theo quy định tại các điểm a, b, khoản 4 Điều 13 của luật này, thẩm quyền giao đất thì: UBND huyện giao đất cho cá nhân để sử dụng lâu dài vào sản xuất nông nghiệp. Giao đất chưa sử dụng cho cá nhân có thời hạn hoặc tạm thời để sản xuất nông nghiệp.

Như vậy, ngay từ ngày 4-10-1993, khi tiến hành giao đất cho ông Đoàn Văn Vươn, UBND huyện Tiên Lãng đã xác định diện tích đất này là đất nông nghiệp, kể cả diện tích đất trước khi giao chưa có mục đích sử dụng thì việc giao đất này cũng nhằm mục đích để sản xuất nông nghiêp. Tuy nhiên, tại cuộc họp báo ngày 12-1-2012, ông Bùi Quang Sản, Giám đốc Sở TN - MT TP Hải Phòng vẫn kết luận, toàn bộ diện tích 40,3 ha đất được UBND huyện Tiên Lãng giao cho ông Đoàn Văn Vươn là đất nuôi trồng thủy sản, không phải đất nông nghiệp nên thời hạn giao đất 14 năm là đúng luật (?). Tại điều 23 Luật Đất đai 1987 đã quy định rất rõ: Đất nông nghiệp là đất được xác định chủ yếu dùng vào sản xuất nông nghiệp như trồng trọt, chăn nuôi, kể cả nuôi trồng thủy sản hoặc nghiên cứu thí nghiệm về trồng trọt và chăn nuôi.

Trước khi được UBND huyện Tiên Lãng giao đất, khu ngoài đê biển Cống Rộc là vùng bãi triều ngập mặn, chưa xác định mục đích sử dụng đất. Tại quyết định giao đất, UBND huyện Tiên Lãng đã yêu cầu, ông Vươn đầu tư đắp đê biển cải tạo vùng đất này thành đất nuôi trồng thủy sản, mục đích sản xuất nông nghiệp. Như vậy, nếu căn cứ vào Điều 23 Luật Đất đai năm 1987, không thể giải thích tùy tiện đây chỉ là đất nuôi trồng thủy sản, để rồi cấp chính quyền muốn giao với thời hạn nào tùy thích.

Giống y chang cách giải thích của ông Bùi Quang Sản, ngày 2-2-2012, tại cuộc tiếp xúc với Trung ương Hội nông dân Việt Nam, ông Đan Đức Hiệp Phó Chủ tịch UBND TP Hải Phòng lại cho rằng, năm 1997, với  việc lấn  biển, ông Đoàn Văn Vươn đã có hành vi lấn chiếm đất công nhưng đã được UBND huyện Tiên Lãng "xuê xoa" bằng cách ra Quyết định 220 công nhận quyền sử dụng 19,3 ha "lấn" thêm này. Quả thật, ngay tại Quyết định 220 ngày 9-4-1997 của UBND huyện Tiên Lãng đã ghi nhận "Nay giao bổ sung 19,3 ha đất bãi bồi ven biển thuộc phía nam Cống Rộc cho ông Đoàn Văn Vươn. Tuy nhiên, trong phần các căn cứ để thực hiện giao đất, lại không thể hiện việc ông Vươn đã được giao đất bổ sung theo quyết định giao đất nào? UBND huyện Tiên Lãng giao 19,3 ha đất chỉ các căn cứ như Điều 24 (Luật Đất đai 1993), thẩm quyền giao đất để sử dụng vào mục đích nông nghiệp; Điều 48, nghĩa vụ của người sử dụng đất có mặt nước ven biển để sản xuất nông nghiệp, nuôi trồng thủy sản phải tuân thủ đúng quy hoạch sử dụng đất đã được cơ quan Nhà nước có thẩm quyền xét duyệt; Điều 79, người sử dụng đất có nghĩa vụ sử dụng đất đúng mục đích... Như vậy, quyết định giao đất này phải được hiểu là một quyết định giao đất riêng rẽ, không liên quan đến quyết định giao đất năm 1993. Hơn nữa, trong quyết định giao đất này, một lần nữa UBND huyện Tiên Lãng tái khẳng định đây là đất nông nghiệp chứ không như cách giải thích của lãnh đạo TP Hải Phòng sau khi xảy ra vụ cưỡng chế thu hồi đất khiến 6 cán bộ CA, bộ đội bị bắn trọng thương đây chỉ là đất nuôi trồng thủy sản để khiến người dân không am tường pháp luật có thể hiểu nhầm về cơ chế quản lý các loại đất.

Theo phản ánh của ông Ngô Quang Trãi, năm 1993, khi tiến hành giao 20,3 ha đất mặt nước biển, các cơ quan chức năng của huyện Tiên Lãng cũng chỉ đứng trên đê biển, khoát tay chỉ "đất" cho người được giao mà không hề có việc cắm mốc giới, do vậy, việc cấp lãnh đạo TP Hải Phòng cho rằng ông Đoàn Văn Vươn lấn chiếm đất công đã không phản ánh đúng bản chất việc giao đất cho ông Đoàn Văn Vươn.