pháp luật xã hội

Giữa năm 2010, Đường dây nóng 0988811123 báo PL&XH đã có loạt bài về "Người vợ hai lần định tự vẫn", phản ánh việc chị Ngô Thị Viện (trú tại huyện Lương Tài, tỉnh Bắc Ninh) đã bị chồng đánh đập dã man, khiến chị phải nộp đơn ra tòa xin ly hôn. Thế nhưng, chị Viện đã bị cơ quan xét xử đưa vào một "mê cung" chưa có lối thoát.

Quanh năm bị chồng hành hung

Năm 1991, chị Viện (SN 1971) kết hôn với anh Trần Minh Hoằng (SN 1965), cùng trú tại thôn Kim Thao, xã Lâm Thao, huyện Lương Tài, tỉnh Bắc Ninh. Bao nhiêu năm kết nghĩa vợ chồng, ngoài niềm hạnh phúc là 2 đứa con, cuộc sống của chị Viện còn lại là hàng trăm trận đòn tàn bạo của người chồng cờ bạc, rượu chè. Cán bộ y tế xã Lâm Thao và bà con hàng xóm của chị Viện đã quá quen với những lần chị "chết đi sống lại". Nhà chồng đã làm ngơ, không khuyên giải được người đàn ông cơ bắp nhưng vũ phu, lấy việc hành hạ, đánh đập vợ để "giải sầu". Trong tâm trí của người phụ nữ khốn khổ này còn hằn rõ cảnh chồng cùng thằng cháu họ mang theo xà beng đuổi khắp chốn. Có hôm 30 Tết, chị Viện bị đuổi đánh, phải trốn khỏi nhà.

Nhưng, lánh nạn ở đâu thì gã chồng cũng tìm đến đánh đến khi chị Viện phải về mới thôi. Sợ mang vạ cho người khác, sau những lần trốn chạy, chị Viện lại ngoan ngoãn theo chồng về nhà, để rồi lại chịu đòn và nghe chửi. Đã nhiều lần chị tìm đến cái chết, lần thì có người phát hiện sớm, kịp cứu chị khỏi tay tử thần. Lần khác, đang ở ranh giới mong manh giữa sống và chết, thì tình thương với 2 đứa con đã kéo chị lại. Chị Viện đi khám và phát hiện mình mắc bệnh hiểm nghèo, nhưng không có tiền mua thuốc. Cực chẳng đã, chị lên Hà Nội đi bán nước kiếm tiền nuôi 2 con ăn học, thuốc thang và cũng là cách để chị thoát khỏi người chồng độc ác.

Nhưng, tâm nguyện nhỏ nhoi đó cũng không thành hiện thực, gã chồng đã tìm ra được nơi chị tá túc. Tấm thân gầy yếu, bệnh tật ấy lại liên tiếp phải hứng những trận đòn dồn dập giữa căn nhà trọ ở Hà Nội. Đốn mạt hơn, gã chồng còn bắt chị phải đưa những đồng tiền ít ỏi dành mua thuốc để đi mua rượu và cờ bạc.

Do không hiểu luật?

Nghe một số người khuyên giải, chị Viện đã mạnh dạn nộp đơn đến TAND huyện Lương Tài, tỉnh Bắc Ninh xin ly dị. Đến đây, chị Viện bị Tòa đẩy vào một "vòng xoáy", khiến chị đau đớn cả về thể xác lẫn tinh thần. Ngày 12-3-2008, tòa có văn bản "Công nhận thuận tình ly hôn và sự thỏa thuận của các đương sự", theo đó, chị Viện sẽ phải ra khỏi nhà với... khoản "bố thí" 25 triệu đồng. Phần cuối biên bản ghi: "Trong thời hạn 7 ngày, kể từ ngày lập biên bản ghi nhận sự tự nguyện ly hôn và hòa giải thành, nếu đương sự nào có thay đổi ý kiến về sự thỏa thuận trên đây thì phải làm thành văn bản gửi cho tòa án". Chị Viện cho biết: "Thẩm phán không đọc cho tôi thời hạn bảy ngày mà chỉ nói miệng là cho thời hạn 10 ngày nếu có thay đổi thì đưa lên tòa". Ngày 20-3-2008, tức là sau 8 ngày kể từ ngày tòa án lập biên bản, chị Viện đã nộp đơn gửi Tòa đề nghị thay đổi nội dung đã thỏa thuận, yêu cầu được chia tài sản theo quy định của pháp luật. Thẩm phán thụ lý vụ án Nguyễn Văn Nam đã từ chối nhận đơn đề nghị thay đổi của chị Viện với lý do quá thời hạn. Cùng ngày, TAND huyện Lương Tài ra Quyết định số 14 công nhận sự thuận tình ly hôn giữa chị Viện và anh Hoằng.

Tiếp đó, ngày 26-3-2008 TAND huyện Lương Tài lại ban hành thêm Quyết định cùng số 14 về việc "Công nhận thuận tình ly hôn và sự thỏa thuận của các đương sự", trong đó có nội dung: "Đã hết thời hạn 7 ngày, kể từ  ngày lập biên bản ghi nhận, không có đương sự nào thay đổi ý kiến về sự thỏa thuận đó... ".

Đây là một cách "chữa cháy" của tòa, nhưng là cách "chữa cháy" trái luật. Quá trình xác minh, PV Đường dây nóng thu thập được một bằng chứng, thể hiện TAND huyện Lương Tài đã thiếu khách quan khi xử lý vụ việc. Tại Giấy triệu tập số 152/GTT ngày 24-3-2008, thẩm phán Nguyễn Văn Nam đã thông báo ngày giờ, đề nghị chị Viện đến "giải quyết về việc chị làm đơn xin thay đổi sự thỏa thuận. Yêu cầu chị có mặt đúng ngày, giờ". Điều này chứng tỏ trước đó chị Viện đã có đơn xin thay đổi thỏa thuận, chứ không như QĐ số 14 ngày 26-3-2008 khẳng định "không có đương sự nào thay đổi ý kiến". Chị Viện cũng cho biết không nhận được giấy triệu tập này. "Biên bản lập ngày 18-3-2008 bị làm khống, tôi không được tòa mời làm việc hôm đó", chị Viện cho biết.

Chị Viện tiếp tục khiếu nại lên tòa án cấp cao hơn. Ngày 26-5-2008, TAND tỉnh Bắc Ninh đã có văn bản số 2005/CV-TA trả lời đơn khiếu nại của chị Viện: "Hồ sơ vụ án thể hiện ngày 12-3-2008 TAND huyện Lương Tài đã tiến hành phiên hòa giải giữa nguyên đơn là chị Ngô Thị Viện, bị đơn là anh Trần Minh Hoàng. Kết thúc phiên hòa giải, các đương sự đã thỏa thuận được với nhau về giải quyết toàn bộ nội dung vụ án.

TAND huyện đã lập biên bản ghi nhận sự tự nguyện ly hôn và hòa giải thành. Cùng ngày, tòa giao biên bản này cho chị Viện. Các biên bản có chữ ký của đương sự. Trong hạn luật định không ai có thay đổi gì nên TAND huyện Lương Tài đã ra quyết định công nhận thuận tình ly hôn và sự thỏa thuận của các đương sự. Như vậy, đơn khiếu nại của chị Viện là không có cơ sở xem xét. Đề nghị chị Viện nghiêm túc thi hành quyết định số 14 ngày 20-3-2008 đã có hiệu lực pháp luật".

Cơ quan xét xử sai?

Bằng thông báo trên, Tòa án tỉnh đã "phớt lờ" quyết định cùng số ban hành ngày 26-3-2008 của TAND huyện.

TAND tỉnh Bắc Ninh cũng đồng ý với thời hạn 7 ngày, thay vì 15 ngày như Nghị quyết 02/2000/NQ-HĐTP ngày 23-12-2000 hướng dẫn áp dụng một số quy định của Luật Hôn nhân và Gia đình. Vấn đề đặt ra là thời hạn 7 ngày hay 15 ngày là đúng? Tại Khoản 1, Điều 187, Bộ luật Tố tụng Dân sự quy định về việc "Ra quyết định công nhận sự thoả thuận của các đương sự": Hết thời hạn 7 ngày, kể từ ngày lập biên bản hoà giải thành mà không có đương sự nào thay đổi ý kiến về sự thoả thuận đó thì Thẩm phán chủ trì phiên hoà giải hoặc một Thẩm phán được Chánh án Toà án phân công ra quyết định công nhận sự thoả thuận của các đương sự.

Thời hạn 7 ngày được dùng chung cho các vụ án dân sự, trong đó có cả các vụ án về hôn nhân gia đình. Tuy nhiên, để áp dụng thống nhất các quy định của Luật Hôn nhân và Gia đình được Quốc hội nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam thông qua ngày 09-6-2000 và có hiệu lực từ ngày 01-01-2001, Hội đồng thẩm phán TAND tối cao đã ra Nghị quyết 02/2000/NQ-HĐTP ngày 23-12-2000 hướng dẫn áp dụng một số quy định của Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2000. Tại điểm a, mục 9, Nghị quyết 02 chỉ rõ: "Trong thời hạn 15 ngày, kể từ ngày lập biên bản nếu vợ hoặc chồng hoặc cả hai vợ chồng không có sự thay đổi ý kiến cũng như VKS không có phản đối sự thoả thuận đó, thì toà án ra quyết định công nhận thuận tình ly hôn…".

Như vậy, trong vụ án hôn nhân gia đình này, tòa nên áp dụng Luật hôn nhân gia đình và Nghị quyết hướng dẫn cụ thể để xử lý vụ việc. Việc bỏ qua Nghị quyết hướng dẫn, vội vàng áp dụng quy định chung trong Bộ luật Tố tụng Dân sự trong trường hợp này là máy móc, thiếu khách quan. Không đồng ý với trả lời của TAND tỉnh Bắc Ninh, chị Viện tiếp tục gửi đơn đến các cơ quan chức năng, trong đó có báo PL&XH.

Sau loạt bài của báo PL&XH về vụ việc, VKSND tỉnh Bắc Ninh đã vào cuộc và khẳng định "TAND huyện Lương Tài đã vi phạm nghiêm trọng, không thể khắc phục được, việc khiếu nại của chị Viện là có cơ sở cần được chấp nhận". Chị Viện đã hy vọng rất nhiều, rồi lại rơi vào thất vọng bởi cách xử lý "cùn" của cơ quan xét xử nơi đây.