"Những vấn đề lần sửa đổi trước đặt ra mà chưa sửa được, thì lần này phải đưa ra thảo luận kỹ càng, không được né tránh, và mạnh dạn đặt ra những vấn đề lớn như trách nhiệm hình sự của pháp nhân, tổ chức tội phạm, phi hình sự hóa những hành vi không cần thiết để chuyển sang xử lý bằng biện pháp khác…". Đó là quan điểm của Thứ trưởng thường trực Bộ Tư pháp Hoàng Thế Liên tại buổi tọa đàm tham vấn ý kiến chuyên gia, nhà khoa học về định hướng sửa đổi BLHS, do Bộ Tư pháp tổ chức ngày 10-2-2012.
Cụ thể, việc sửa đổi BLHS lần này đặt ra vấn đề nên sửa đổi cơ bản và toàn diện bộ luật hay chỉ sửa những vấn đề cần đáp ứng yêu cầu thực tiễn. Từ phạm vi và mục đích, yêu cầu sửa đổi để xác định các nội dung cần sửa đổi như có nên mở rộng nguồn của BLHS và qui định trách nhiệm hình sự với pháp nhân hay không, hướng sửa đổi về chế định tội phạm, hệ thống hình phạt, chính sách với người chưa thành niên, tuổi chịu trách nhiệm hình sự, các trường hợp miễn, giảm hình phạt…
Do BLHS không qui định truy cứu trách nhiệm hình sự với pháp nhân, nên việc xử lý khó khăn, kéo dài
Ảnh: Phương Thảo
Theo Thứ trưởng Hoàng Thế Liên, cần sửa đổi cơ bản, toàn diện Bộ luật để bảo đảm BLHS có “sức sống” lâu dài, đáp ứng yêu cầu của thời kỳ mới. Chúng ta đang xây dựng Nhà nước pháp quyền, nên BLHS cũng phải thể hiện được tính pháp quyền, tư tưởng Nhà nước pháp quyền. Hiện việc hội nhập quốc tế và thực tiễn đời sống kinh tế xã hội hiện tại đã phát sinh nhiều tội phạm mới như tội phạm công nghệ cao, chứng khoán, môi trường… và cần được luật hóa để điều chỉnh. Thứ trưởng Hoàng Thế Liên cũng cho rằng, cần nghiên cứu để cân đối chính sách hình sự, trước hết phải chú trọng giáo dục, cải tạo, sau mới đến răn đe, phòng ngừa, rồi mới đến trừng phạt. Đây cũng là xu hướng của nhiều nước trên thế giới.
Vụ trưởng Vụ pháp chế, Bộ Công an Nguyễn Ngọc Anh lại nhìn nhận BLHS sửa đổi hiện hành "tương đối ổn". Theo ông Ngọc Anh, nhiều nước đánh giá BLHS của Việt Nam khá hiện đại và chỉ có khuyến nghị nên nội luật hóa các điều ước quốc tế. Do đó, việc sửa đổi luật lần này cần xuất phát từ đánh giá thực tiễn như sau khi Luật Quốc tịch có hiệu lực, chúng ta có hàng triệu người Việt Nam đang giữ quốc tịch gốc nhưng đã nhập quốc tịch nước ngoài, thì áp dụng chính sách dẫn độ theo Luật tương trợ Tư pháp thế nào? Hay theo qui định của BLHS (sửa đổi) thì tài sản trộm, cắp trị giá từ 2 triệu trở lên mới bị xử lý hình sự, dẫn đến thống kê số tội về xâm phạm sở hữu giảm, nhưng thực tế chưa hẳn hành vi phạm tội đã giảm.
Nhìn từ góc độ khoa học, ông Nguyễn Ngọc Hòa - Phó Hiệu trưởng Đại học Luật Hà Nội cho rằng, cần xác định rõ quan điểm là sửa cơ bản, toàn diện Bộ luật hay sửa đổi một số điều để định hướng ngay từ đầu. Bởi, nếu có thay đổi về quan niệm thì mới sửa cơ bản Bộ luật được, còn nếu cần đáp ứng yêu cầu cấp bách, thì nên sửa một số điều, vì sửa cơ bản phải có thời gian. Nếu xác định sửa đổi cơ bản Bộ luật, thì cần mở rộng nguồn qui định trực tiếp tội phạm và trách nhiệm hình sự của pháp nhân. Cụ thể, về nguồn qui định trực tiếp tội phạm, ông Hòa dẫn chứng như lĩnh vực bảo hiểm xã hội ngày càng gắn bó với đời sống, nhưng các vi phạm lại chưa được luật hóa đầy đủ, cụ thể, dẫn đến các hành vi trốn đóng bảo hiểm, câu kết với nhau để rút quỹ bảo hiểm diễn ra khá nhiều. Thậm chí, có bệnh viện ra hẳn "nghị quyết" rút quỹ BHYT ra để làm quỹ công đoàn…
Ngoài ra, theo ông Hòa, cần làm rõ qui định đồng phạm và tổ chức tội phạm vì hiện, chúng ta mới truy cứu trách nhiệm hình sự với cá nhân bằng hành vi phạm tội cụ thể, còn việc tham gia tổ chức tội phạm nếu chưa chứng minh được hành vi thì không bị xử lý. Bên cạnh đó, ông Hòa cũng cho rằng, hệ thống hình phạt và biện pháp tư pháp hiện hành mới chú trọng về hình phạt, trừng phạt hơn là giáo dục, cần phải đổi mới theo hướng phòng ngừa tội phạm nhiều hơn.
Phó Chủ nhiệm Ủy ban Tư pháp của Quốc hội Nguyễn Công Hồng đồng tình quan điểm nên sửa đổi cơ bản, toàn diện BLHS. Ông Hồng nêu một số bất cập như tội phạm về môi trường có cấu thành vật chất, do vậy xử lý rất khó, hay về trách nhiệm hình sự của pháp nhân với loại tội phạm này cần được nghiên cứu kỹ, vì thực tiễn ở “vụ Vedan”, xử lý bằng con đường bồi thường dân sự rất khó khăn…
Phương Thảo