Bước ngoặt quan trọng trong cuộc chiến chống IS

Cập nhật: 07:30 | 13/07/2017
(PL&XH) - Với chiến thắng mang tính biểu tượng tại Mosul, có thể nói cuộc chiến chống tổ chức khủng bố Nhà nước Hồi giáo (IS) đã có một bước ngoặt quan trọng.

Tuy nhiên, cuộc chiến kéo dài trong nhiều tháng trời nhằm giành lại TP lớn thứ 2 Iraq đã kết thúc, với một cái giá không hề rẻ, khi có tới hơn 1.000 binh sỹ Iraq thiệt mạng và nhiều người khác bị thương. Hơn thế nữa, những thách thức tại Mosul vẫn còn lâu mới chấm dứt.

Thách thức tranh giành quyền lực

Thủ tướng Iraq Haider al-Abadi giờ đây sẽ phải đối mặt với một thách thức thậm chí còn lớn hơn nhiều là các cuộc tranh giành quyền lực trên chính trường Iraq và xây dựng một sự đồng thuận tại TP Mosul vốn luôn tồn tại nhiều bất đồng giữa các phe phái và sắc tộc. Mosul sau “thời đại IS” là một TP nhiều chia rẽ.

Đầu tiên phải kể đến lực lượng dân quân Shi’ite do Iran dẫn đầu. Tập hợp dưới danh nghĩa “các lực lượng nhân dân cơ động,” những người này thường xuyên tìm cách cướp bóc, sát hại và chèn ép những người dân thường Sunni. Có một vấn đề còn nghiêm trọng hơn cả những lý do liên quan tới đạo đức. Do hoàn toàn không chịu bất cứ ràng buộc hay sự kiềm chế nào, những người này “tự tung tự tác” và nhanh chóng gạt cộng đồng Sunni ra khỏi chính phủ của Iraq. Điều không may là các cuộc tấn công gần đây tại Tehran đã phản ánh một thực tế là nguy cơ trả thù phe phái ngày càng gia tăng. Nếu điều này thực sự xảy ra, cộng đồng Sunni chắc chắn sẽ tìm đến IS để lấy đó làm cái cớ tự vệ. Nghiêm trọng hơn, IS hiểu rõ điều này và chúng sẽ không ngần ngại lợi dụng điểm yếu ấy để kích động và khoét sâu thêm rạn nứt.

Phiến quân người Kurd cũng là một lực lượng có mặt trong những mâu thuẫn ở Mosul. Các nhóm này, dù là đồng minh của Mỹ, song lại có tham vọng lớn về một vùng đất tự trị quy mô ở phía Bắc Iraq. Nếu không được kiềm chế, họ chắc chắn sẽ tìm cách kiểm soát Mosul và tiến hành một cuộc chiến tranh phe phái với người Sunni.

Để ngăn Mosul tiếp tục rơi vào một cuộc chiến chính trị, chính quyền Donald Trump cần phải tập trung nguồn lực để hậu thuẫn Chính phủ Abadi nhằm đối phó với nguy cơ nảy sinh các phong trào phe phái. Nói một cách rõ ràng hơn, điều này có thể đồng nghĩa với việc chính quyền Mỹ cần cân nhắc những biện pháp âm thầm ngăn chặn lực lượng dân quân Shi’ite và Iran. Chìa khóa đảm bảo ổn định cho tương lai của Mosul nói riêng và Iraq nói chung chính là cô lập và ngăn chặn ảnh hưởng của IS hay thậm chí là cả Tehran.

Hơn thế nữa, điều mà người dân Mosul cần hiện nay không chỉ là sự ổn định về mặt chính trị. TP này đã bị tàn phá nặng nề và cần rất nhiều viện trợ để có thể tái thiết. Mosul cần sự giúp sức của chính quyền và cả các tổ chức phi chính phủ để đảm bảo các nhu yếu phẩm thiết yếu cho người dân và nhất là nguồn nước sạch phục vụ sinh hoạt, trong bối cảnh nguy cơ nguồn nước nhiễm độc đang gây quan ngại lớn. Tuy nhiên, tình trạng tham nhũng cùng sự xuống cấp trong các ngành dịch vụ công cộng và xử lý môi trường tại Iraq có thể khiến mọi chuyện không dễ thực hiện.

Điều quan trọng hơn cả mà người ta cần phải lưu ý là giải phóng Mosul không đồng nghĩa với một dấu chấm hết cho IS tại Iraq. Tại rất nhiều TP và khu vực khác của quốc gia Trung Đông này, cuộc chiến vẫn đang tiếp diễn hàng ngày, hàng giờ. Một trong những điểm nóng tiếp sau Mosul lúc này có lẽ chính là thị trấn vùng biên Al Qa'im, tiếp giáp với Syria.

Anh
Các tay súng IS đã bị đánh bật khỏi Mosul

Chưa thể ngăn IS gieo rắc nỗi sợ hãi

Tại Syria, các phiến quân được Mỹ hậu thuẫn đã nhanh chóng tràn vào TP Raqqa ở phía đông. Đây là một thủ phủ khác của cái mà IS tự nhận là "vương quốc" của chúng. Như vậy, với việc thất thủ tại hai TP trọng điểm ở Syria và Iraq, IS hiện mất phần lớn lãnh thổ mà chúng chiếm giữ. Tuy nhiên, điều này không đồng nghĩa với việc IS hoặc các hành động bạo lực của chúng sẽ chấm dứt. Việc mất phần lớn lãnh thổ ở Syria và Iraq khiến cho tuyến đường để các tay súng thánh chiến nước ngoài tới vương quốc tự xưng của IS bị thu hẹp lại, song nhóm này vẫn có khả năng chiêu mộ nhân lực, tích lũy vũ khí, gây quỹ thông qua các hoạt động ăn cắp và tống tiền, đồng thời kích động những người đồng cảm với chúng tiến hành các cuộc tấn công ở nước ngoài.

Trong những tháng gần đây, IS luôn nhanh chóng thừa nhận rằng chúng chính là thủ phạm gây ra một loạt vụ tấn công nhằm vào người dân châu Âu, đặc biệt là tại Anh và Pháp. Ngày 22/3, một kẻ đã lái xe đâm vào những người đang đi bộ trên Cầu Westminster ở London, làm 5 người bị thiệt mạng. Lực lượng an ninh của Anh đã nổ súng tiêu diệt tên này khi hắn đang tìm cách đột nhập vào tòa nhà Quốc hội Anh. Hai tháng sau, một kẻ đánh bom liều chết đã giết hại 22 người trong một cuộc tấn công nhằm vào một buổi hòa nhạc ở Manchester. Ngày 3/6, ba kẻ sát nhân đã lái một chiếc xe tải trắng chạy ngang qua Cầu London đâm vào những người đi bộ. Sau đó chúng ta khỏi xe, cầm dao đâm vào những người ở Chợ Borough gần đó. Những kẻ tấn công này đã giết chết 8 người và làm bị thương hàng chục người khác trước khi chúng bị cảnh sát bắn gục.

IS đã tìm cách điều chỉnh trước những tổn thất của chúng tại Iraq và Syria, cũng như trước khả năng chúng sẽ bị mất những thủ lĩnh hàng đầu. Giữa tháng 6/2017, các quan chức Nga cho biết họ tin rằng lực lượng quân sự Nga đã giết chết tên Abu Bakr al-Baghdadi, thủ lĩnh của IS, trong một cuộc không kích nhằm vào buổi tụ họp của các thủ lĩnh thánh chiến bên ngoài Raqqa. Hôm 11/6, kênh truyền hình nhà nước Syria cũng dẫn một số nguồn tin cho biết Abu Bakr al-Baghdadi đã bị tiêu diệt trong một cuộc không kích tại Syria. Theo nguồn tin này, TP Raqqa, phía Bắc của Syria, nơi được coi là thủ phủ của phiến quân IS, đã bị không kích dữ dội vào đêm ngày 10/6. Hãng thông tấn Amaq của IS cũng đã đăng tải nhiều hình ảnh về những thiệt hại tại TP này. Một tháng sau, kênh truyền hình Al Sumaria của Iraq ngày 11/7 dẫn một nguồn tin từ tỉnh Nineveh của nước này cho biết IS đã xác nhận thông tin thủ Abu Bakr al-Baghdadi thiệt mạng trong một cuộc không kích. Al-Baghdadi chính là kẻ đã tuyên bố thành lập cái gọi là "vương quốc Hồi giáo" trên một vùng lãnh thổ rộng lớn tại Iraq và Syria hồi tháng 7/2014.

Dù tổn thất lớn do thủ lĩnh tối cao bị tiêu diệt, nhưng giao tranh liên tiếp và các vụ tấn công mới đã nêu bật một thực tế là IS hẳn đã có các kế hoạch để đối phó với việc chúng bị mất các thủ lĩnh cấp cao. Trên thực tế, rõ ràng là IS đã áp dụng các biện pháp của một tổ chức thánh chiến không có người lãnh đạo - một chiến lược mà mạng lưới khủng bố al-Qaeda đã thử áp dụng nhưng không đạt nhiều thành công. Trong hơn một năm qua, IS đã kích động những kẻ tấn công theo kiểu "con sói đơn độc" nhân danh IS, đặc biệt là ở phương Tây. Những nhân vật bị cực đoan hóa này thực hiện đúng theo lời kêu gọi của các thủ lĩnh IS, đó là sử dụng bất kỳ công cụ nào mà chúng có - từ xe tải, ô tô, dao và rìu - để thực hiện các vụ tấn công nhằm gây thanh thế cho chúng.

Mặc dù IS đã tổ chức các cuộc tấn công mà đòi hỏi phải cần nhiều tháng huấn luyện và lên kế hoạch, chẳng hạn như vụ tấn công có phối hợp hồi tháng 11/2015 ở trung tâm Paris làm chết 130 người, song hiện giờ tổ chức này đã từng bước hướng tới việc thực hiện các vụ tấn công hợp tác lỏng lẻo và đôi khi bột phát do những kẻ tự cấp tiến hóa gây ra. Những cuộc tấn công này giúp các thủ lĩnh của IS tạo được ảo tương về sức mạnh để bù lại những tổn thất của chúng trên chiến trường. Cũng có dấu hiệu rằng IS sẽ đảo ngược mục đích ban đầu của chúng là cuộc nổi dậy thánh chiến, hướng tới các cuộc tấn công quy mô lớn và nhỏ, gây hoang mang lo sợ nhưng không giúp gì chúng trong việc nắm giữ quyền kiểm soát các vùng lãnh thổ ở Iraq và Syria.

Khó có thể kết luận rằng việc bị mất lãnh thổ sẽ khiến IS suy yếu và làm cho các hoạt động của chúng bị thất bại. Một loạt tay súng từng được đào tạo và chiến đấu sát cánh với IS ở Iraq và Syria đã trở lại châu Âu, và hiện có khả năng đào tại lại cũng như cực đoan hóa những người khác. Các thủ lĩnh IS nhận ra rằng chúng đã bị mất Mosul và Raqqa. Nhưng bằng cách dựa vào các cuộc tấn công của những "con sói đơn độc", IS có thể vươn tầm với rộng hơn. Và từ đó, chúng tiếp tục gieo rắc nỗi sợ hãi, cho dù vương quốc mà chúng tự tạo ra có vỡ vụn.

Hồng Phúc / PL&XH