Áp thuế tiêu thụ đặc biệt với nước ngọt có đường

Cần có sự công bằng

Cập nhật: 09:37 | 30/01/2018
Bộ Tài chính vừa hoàn thiện dự thảo mới nhất về đề xuất sửa đổi một số luật thuế. Đáng lưu ý, trong Luật Thuế tiêu thụ đặc biệt (TTĐB), Bộ Tài chính sửa đổi: “Bổ sung thu thuế TTĐB đối với mặt hàng nước ngọt có đường vào đối tượng chịu thuế trừ các sản phẩm sữa”.

Tại hội thảo “Mở những nút thắt để kinh tế Việt Nam phát triển bền vững” do UB Kinh tế của Quốc hội; Viện Đào tạo, tư vấn và phát triển kinh tế (IDE); CLB Các nhà công thương Việt Nam phối hợp tổ chức ngày 28-1, PGS.TS Đặng Văn Thanh, Phó Viện trưởng IDE, Chủ tịch CLB Các nhà Công Thương Việt Nam phân tích: “Trong năm 2018, Bộ Tài chính sẽ sửa để trình cho Quốc hội cùng lúc 6 luật về thuế và luật về quản lý thuế. Đây là một chủ trương rất đúng bởi Nhà nước đang có chủ trương tạo mọi điều kiện thuận lợi cho các DN phát triển, bởi vậy việc sửa 6 luật thuế này tập trung vào không chỉ vấn đề liên quan đến thuế suất, mà quan trọng hơn là vấn đề đối tượng chịu thuế và mức chịu thuế.

can co su cong bang

Quang cảnh hội thảo “Mở những nút thắt để kinh tế Việt Nam phát triển bền vững”.

Về thuế TTĐB thì hiện nay còn nhiều ý kiến và đang xin ý kiến thêm các DN, chuyên gia trong cả nước vì nó tác động mạnh mẽ không chỉ tới các DN, mà tới toàn xã hội. Thuế TTĐB là một trong những thuế rất cần thiết của Nhà nước, bởi nó không chỉ có nhiệm vụ tăng ngân sách Nhà nước, mà quan trọng hơn là định hướng, hướng dẫn tiêu dùng xã hội, hướng dẫn sản xuất kinh doanh. Thuế không chỉ với mục đích là nguồn thu của ngân sách Nhà nước, mà quan trọng hơn là công cụ điều tiết mang tính vĩ mô của nền kinh tế, vì vậy việc điều chỉnh một số mặt hàng chịu thuế TTĐB, cũng như có thể tăng thuế TTĐB cần phải tính toán, cân nhắc”.

Thứ nhất, ở Việt Nam mặt hàng này khi điều chỉnh hoặc đưa vào đối tượng chịu thuế TTĐB thì phải xem xét nó ảnh hưởng thế nào đến các DN, vì nói cho cùng, các DN của ta là DN vừa và nhỏ, hầu hết hoạt động trong lĩnh vực công nghiệp chế biến, mà đã chế biến thì nguồn nguyên liệu chủ yếu là trong nền kinh tế của chúng ta, xuất phát từ nông dân. Tăng thuế TTĐB giúp tăng chút ít nguồn thu ngân sách, có tác dụng điều chỉnh tiêu dùng xã hội vì nó tác động đến sức khỏe và xu hướng tiêu dùng, nhưng đồng thời phải tính là ở Việt Nam, những điều đó đã thật sự cần chưa?

Vấn đề thứ hai, đối tượng tiêu dùng các mặt hàng đó ở Việt Nam mang tính phổ biến rộng rãi, ví như nước ngọt là tiêu thụ chủ yếu ở tầng lớp nhân dân lao động, có thu nhập không cao. Chè, cà phê cũng vậy, chúng ta có nguồn nguyên liệu chè, cà phê lớn; vậy nếu áp thuế TTĐB, sẽ tác động đến người sản xuất thế nào? Cần phải tính toán kỹ trước khi đưa ra quyết định về vấn đề này”, PGS.TS Đặng Văn Thanh cho biết thêm.

Còn theo ông Adam Sitkoff, GĐ điều hành Hiệp hội Thương mại Hoa Kỳ tại Việt Nam khẳng định: “Có rất nhiều DN, thành viên trong cộng đồng đều hiểu sự cần thiết phải áp dụng thuế TTĐB, tuy nhiên chúng tôi muốn nhấn mạnh tính công bằng của việc áp dụng thuế này. Tôi lấy ví dụ từ bản thân mình, như trưa nay tôi ăn bún chả, trong nước chấm bún chả cũng có đường; rồi ăn bánh chuối cũng rất nhiều đường và không tốt cho sức khỏe, có thể gây béo phì; sau đó tôi khát nước và uống trà chanh; những thực phẩm này cũng không tốt cho sức khỏe nhưng cũng không bị xét vào diện đánh thuế TTĐB. Còn vấn đề thuế TTĐB thì phải công bằng với các loại thực phẩm, Tết sắp đến ta cũng có món mứt truyền thống của Việt Nam, có rất nhiều đường, nhưng cũng không ai đánh thuế mứt vì lý do này cả, nên theo tôi không nên chỉ chọn ra một số loại thực phẩm để đánh thuế mà cần phải xem xét đánh thuế một cách công bằng”.

Bày tỏ quan điểm về vấn đề này, PGS.TS Trần Kim Chung, Phó Viện trưởng Viện Quản lý kinh tế Trung ương (CIEM) phân tích: “Mặc dù việc đánh thuế có thể tạo ra nguồn thu mới cho Chính phủ, nhưng cũng tác động tiêu cực lên doanh thu, lợi nhuận DN và việc làm ở Việt Nam và do đó sẽ ảnh hưởng tới nguồn thu thuế VAT, thuế doanh nghiệp và thuế thu nhập cá nhân. Thiệt hại của DN sẽ lớn hơn dự kiến tăng ngân sách –CIEM đã đưa ra ước tính vào năm 2014 rằng việc áp thuế TTĐB 10% lên đồ uống có ga không cồn có thể mang lại thêm 8,46 triệu đô la Mỹ cho ngân sách Nhà nước nhưng lại làm ngành nước giải khát thiệt hại khoảng 40,2 triệu đô và kéo theo khoản thiệt hại khoảng 12,1 triệu đô cho các ngành khác.

Bên cạnh đó, theo một nghiên cứu của CIEM, người Việt tiêu thụ đường, chất tạo ngọt ít nhất trên thế giới và uống nước ngọt ít hơn người dân ở các quốc gia khác. Lượng tiêu thụ đường và chất tạo ngọt của người Việt Nam đều tương đối thấp - Tính trung bình, một người Việt Nam chỉ tiêu thụ khoảng 10,2 kg đường và chất tạo ngọt trong năm 2013 (Biểu đồ 1), kém xa tỉ lệ trung bình của thế giới (24 kg) và mức trung bình ở nhiều nước khác. Đường và chất tạo ngọt chỉ cung cấp khoảng 4% tổng số năng lượng trong chế độ ăn hàng ngày của một người Việt Nam và chỉ bằng phân nửa tỉ lệ trung bình của thế giới (8%).

Thành phần chính trong khẩu phần ăn của người Việt vẫn là ngũ cốc (chiếm 57%), trong đó chủ yếu là gạo (chiếm 52%).Hiện nay cả nước có 140 DN sản xuất nước giải khát, năm 2013 cung cấp 4 tỷ lít nước ngọt. Nếu đánh thuế lên 925 triệu lít nước uống có đường sẽ là đi ngược lại với xu hướng chính sách thuế minh bạch, công bằng của thế giới. Các nghiên cứu trên thế giới chỉ ra béo phì có nhiều nguyên nhân, có thể do lượng calo đưa vào cơ thể lớn hơn lượng calo tiêu thụ; chế độ dinh dưỡng không hợp lý, ăn quá nhiều các thức ăn nhanh (thường có hàm lượng chất béo cao), không phải chỉ do lượng đường trong đồ uống gây nên.

Đáng lo ngại hơn, việc đánh thuế TTĐB lên nước uống có đường chắc chắn sẽ tạo cơ hội lớn cho các mặt hàng cùng chủng loại của nước khác “chảy lậu” vào nội địa. Bởi trong cùng một cộng đồng kinh tế, nếu có sự khác biệt về hệ thống thuế giữa các quốc gia thì cái khó của nước này sẽ là cơ hội của nước khác. Điều này đã xảy ra với Liên minh châu Âu (EU). Khi Đan Mạch, Hà Lan, Pháp áp dụng thuế TTĐB cho nước giải khát không cồn có ga, người dân đã sang các nước láng giềng để mua nước ngọt có ga với mức giá rẻ hơn do không bị đánh thuế.

Việc này đã gây ảnh hưởng nặng nề đến doanh thu của Đan Mạch. Nước này cùng với Hà Lan cuối cùng đã bắt đầu lộ trình xóa bỏ thuế TTĐB cho nước giải khát có ga không cồn từ năm 2013. Trở lại câu chuyện của VN, hoàn toàn có thể xảy ra nguy cơ, khi giá nước uống có đường không cồn bị đẩy lên cao vì thuế TTĐB, sản phẩm cùng loại nhưng giá rẻ hơn từ bên kia biên giới sẽ tràn vào nội địa.

Ông Nguyễn Văn Việt, Chủ tịch Hiệp hội Bia rượu nước giải khát Việt Nam (VBA), đặt vấn đề: “Liệu nước ngọt có phải là nguyên nhân chính gây ra bệnh tiểu đường và béo phì? Nếu áp thuế TTĐB đối với nước ngọt, liệu có giảm được tỷ lệ béo phì và tiểu đường hay không? Đề nghị tăng thuế TTĐB với nước ngọt là chưa thuyết phục”.

Theo lãnh đạo VBA, việc tăng thuế TTĐB sẽ dẫn đến hệ lụy lớn như: Thuế tăng chi phí giá thành đội lên cao, sản phẩm gặp khó ở đầu ra. Trong khi đó, hàng hóa ở các nước Lào, Campuchia… ồ ạt đổ bộ vào Việt Nam thông qua chính sách mở cửa từ Hiệp định Cộng đồng Kinh tế ASEAN và hàng loạt hiệp định thương mại song phương với các nước láng giềng. Bên cạnh đó, một lượng lớn hàng hóa nhập khẩu bằng con đường tiểu ngạch để cạnh tranh với thị trường trong nước.

Xuân Thanh