Chính trường Tây Ban Nha lại có dấu hiệu bất ổn

Cập nhật: 10:02 | 09/06/2018
Cuối tuần trước, Thủ tướng Tây Ban Nha Mariano Rajoy đã bị phế truất. Các đảng phái theo đường lối chủ nghĩa dân tộc và địa phương hàng đầu, gồm đảng dân tộc xứ Basque và phong trào ly khai Catalunya, đã góp những lá phiếu quyết định trong cuộc bỏ phiếu bất tín nhiệm dẫn đến việc phế truất nhà lãnh đạo của đảng Nhân dân cánh hữu (PP).

Chưa rõ tương lai chính trường Tây Ban Nha sẽ ra sao, nhưng ở thời điểm này, không ai dám khẳng định sự ra đi của ông Rajoy sẽ chấm dứt tình trạng bất ổn chính trị tại Tây Ban Nha trong những năm gần đây.

“Cú ngã ngựa”

Kế hoạch phế truất Thủ tướng Rajoy do đảng Xã hội (PSOE) sắp đặt. Cuộc bỏ phiếu tuần trước đã khiến ông Rajoy trở thành nhà lãnh đạo đầu tiên của Tây Ban Nha kỷ nguyên hậu Franco phải rời nhiệm sở một cách đáng xấu hổ. Lãnh đạo PSOE Pedro Sanchez - người hiện là tân Thủ tướng Tây Ban Nha, đã cho ông Rajoy nhiều cơ hội từ chức, nhưng ông này đã chọn cách bị ép buộc phải ra đi, thay vì tự nguyện.

"Cú ngã ngựa" của ông Rajoy thu hút sự chú ý vì ông là một trong những vị Thủ tướng nắm quyền lâu nhất ở Tây Âu, nhưng không phải là điều đáng ngạc nhiên. Là một chính trị gia bình thường đến từ vùng Galicia ở Tây Bắc Tây Ban Nha, ông Rajoy đã thách thức các quy tắc chính trị tồn tại trong nhiều thập kỷ. Ông đã hai lần tìm kiếm chiếc ghế Thủ tướng vào các năm 2004 và 2008, nhưng không thành công. Phải đến năm 2011, ông mới chinh phục được nó.

Trong suốt chặng đường đi đến thành công đó, rất nhiều người có quyền lực đã trở thành kẻ thù của ông Rajoy, đặc biệt là ở các vùng đòi ly khai của Tây Ban Nha, đáng chú ý nhất là Catalonia. Quyết định đáng nhớ nhất của ông Rajoy là việc chấm dứt sự hoạt động gây tranh cãi của chính quyền khu vực tự trị Catalonia hồi năm ngoái, sau khi các nhà lãnh đạo ly khai trong chính quyền vùng Catalonia liều lĩnh thách thức Madrid bằng cách tuyên bố vùng này là một nước cộng hòa độc lập.

Việc ông Rajoy xóa bỏ một chính quyền địa phương do nhân dân bầu ra, điều được Hiến pháp Tây Ban Nha cho phép, đã diễn ra trước khi ông đưa ra một quyết định tai hại là điều động cảnh sát quốc gia tới Catalonia để ngăn chặn chính quyền ly khai tiến hành trưng cầu dân ý về nền độc lập, một cuộc trưng cầu mà Tòa án Hiến pháp Tây Ban Nha đã tuyên bố là vi hiến.

Hình ảnh những sĩ quan cảnh sát dùng vũ lực ngăn cản người dân thực hiện quyền bỏ phiếu là một trong những thời khắc đen tối nhất của nền dân chủ non trẻ ở Tây Ban Nha. Phản ứng quá mạnh tay của ông Rajoy đã tước đi cơ hội đối thoại nhằm giải quyết bế tắc trong vấn đề Catalonia, thậm chí đã mang lại cho những nhân vật ly khai ở Catalonia một chiến thắng tinh thần khiến người ta quên đi hành vi liều lĩnh và vi hiến của họ.

Những gì xảy ra trong tuần trước là một giọt nước tràn ly. Một loạt cáo trạng về các vụ tham nhũng lớn, bao gồm cáo buộc đảng PP đã lập một quỹ đen để chi trả cho các vụ hối lộ, một cáo buộc mà ông Rajoy đã bác bỏ khi nó được đưa ra lần đầu tiên cách đây khoảng 5 năm.

Theo tờ The New York Times, cựu Bộ trưởng Tài chính thuộc đảng PP Luis Barcenas đã bị tuyên án án tù giam 33 năm và phải nộp phạt 44 triệu Euro vì tội nhận tiền hoa hồng. Các thẩm phán xét xử vụ này cũng đã tuyên án đối với 25 doanh nhân và thành viên đảng PP vì tội tham nhũng, với kết quả bản án tổng cộng lên tới hơn 300 năm tù, và đảng PP phải nộp phạt 245.000 euro vì lập quỹ đen, trường hợp đầu tiên đối với một chính đảng ở Tây Ban Nha.

chang duong con nhieu gian nan
Thủ tướng bị phế truất Mariano Rajoy

PSOE đối mặt nhiều thách thức

Nhìn chung vẫn chưa rõ điều gì sẽ diễn ra tiếp theo, nhưng không chắc sự ra đi của ông Rajoy sẽ đặt dấu chấm hết cho sự bất ổn chính trị ở Tây Ban Nha trong những năm gần đây. El Pais - nhật báo lớn nhất Tây Ban Nha, mới đây đã đăng bài xã luận tóm tắt tình hình hiện nay trong một tiêu đề ngắn: "Một chính phủ không tồn tại được!" Đảng PSOE hiện chỉ kiểm soát 84 trong tổng số 350 ghế tại Quốc hội, có nghĩa là đảng này sẽ phải phụ thuộc vào các cuộc thương lượng với những chính đảng còn lại để ban hành bất cứ đạo luật nào.

Những đảng này gồm có Podemos, đảng dân túy cực tả vốn ủng hộ tổ chức một cuộc trưng cầu độc lập tại Catalonia và chống PSOE, cùng các đảng dân tộc chủ nghĩa đến từ Catalonia và xứ Basque. Cả hai đang đặt ra những thách thức đáng kể đối với PSOE: Podemos sẽ cố gắng đẩy PSOE sang phía cánh tả trong các vấn đề kinh tế, ví dụ như xúi giục PSOE xóa bỏ những cải cách thị trường lao động mà chính phủ Rajoy đã đưa ra nhằm giảm thất nghiệp; điều này sẽ khiến cộng đồng doanh nghiệp bất bình, và các đảng theo đường lối chủ nghĩa dân tộc sẽ nỗ lực đòi Madrid trao thêm quyền tự trị cho các vùng.

Xét cho cùng, ông Rajoy, mặc dù không được yêu mến, nhưng đã có thể ở lại nắm quyền bằng cách trưng ra hình ảnh của chính ông như một người bảo vệ sự thống nhất dân tộc.

Tuy nhiên vẫn có những lý do để lạc quan. Tân Thủ tướng Sanchez đã cam kết tiếp tục chương trình kinh tế thận trọng của ông Rajoy để khôi phục sự ổn định và tăng trưởng cho nền kinh tế Tây Ban Nha sau cuộc khủng hoảng kinh tế bắt nguồn từ sự bùng nổ bong bóng nhà đất năm 2007. Rõ ràng, việc tiếp tục các chính sách kinh tế của Rajoy được trông đợi sẽ bình ổn thị trường.

Điều khích lệ hơn nữa, có lẽ là cam kết của tân Thủ tướng Sanchez về việc đàm phán với người Catalonia một số vấn đề mà ông Rajoy đã thẳng thừng từ chối. Tất nhiên, không chắc là vị thần độc lập của Catalonia có thể được đưa trở lại "vào trong chai" ở thời điểm này, song triển vọng phá vỡ bế tắc trong vấn đề Catalonia không thể bị ngăn cản, bởi chính phủ mới khuyến khích đạt được một thỏa thuận mới với ban lãnh đạo vùng Catalonia nhằm cải thiện những cơ hội của chính họ để giữ ghế.

Hồng Phúc