Chuyển đổi giới tính có thể thực hiện tại Việt Nam

Cập nhật: 09:50 | 21/10/2017
Theo số trung bình thấp là 0,1% dân số thì ước tính hiện nước ta có gần 100.000 người chuyển giới, còn nếu sử dụng số trung bình cao là 0,3% thì có gần 300.000 người.

Sắp được đảm bảo quyền luật định

Bộ Y tế đang xây dựng Dự thảo Luật Chuyển đổi giới tính, dự kiến trình Quốc hội xem xét tại kỳ họp thứ 6, Quốc hội khóa XIV diễn ra vào cuối năm 2018.

Bộ luật Dân sự năm 2015 có hiệu lực thi hành từ ngày 1-1-2017 đã quy định: “Việc chuyển đổi giới tính được thực hiện theo quy định của luật”. Có thể hiểu, từ thời điểm này, Việt Nam đã cho phép thực hiện chuyển đổi giới tính. Tuy nhiên, cá nhân nào được chuyển giới; cơ sở khám bệnh, chữa bệnh nào đủ điều kiện thực hiện; quy trình chuyển đổi; thủ tục công nhận chuyển giới như thế nào để thay đổi giấy tờ hộ tịch… thì chưa được quy định cụ thể.

Tuy nhiên, do chưa có quy định cụ thể, nên việc công nhận đối với người chuyển đổi giới tính hiện nay mới chỉ là trên giấy mà chưa được triển khai thực hiện trong thực tiễn. Vì vậy, Bộ Y tế cho rằng, Luật Chuyển đổi giới tính sẽ tạo ra khuôn khổ pháp lý để giải quyết các vấn đề nêu trên. Từ đó, hỗ trợ người chuyển đổi giới tính có được cuộc sống như những người bình thường, bảo đảm quyền lợi hợp pháp cho họ.

Nghiên cứu trên thế giới cho thấy tỷ lệ người chuyển giới chiếm 0,1% đến 0,3% dân số. Còn tại Việt Nam, đến nay vẫn chưa có nghiên cứu nào về số lượng người chuyển giới. Nếu tính theo số trung bình thấp của thế giới là 0,1%, ước tính hiện nước ta có gần 100.000 người chuyển giới, còn nếu sử dụng số trung bình cao là 0,3% thì có gần 300.000 người.

Còn theo một khảo sát của Viện Nghiên cứu xã hội – kinh tế và môi trường (iSEE) vào năm 2012, trong thực tế, các diễn đàn, hội nhóm dành cho người chuyển giới đang hoạt động có số lượng thành viên hơn 125.000 người. Tất nhiên, không phải tất cả thành viên tham gia đều là người chuyển giới, cũng như không phải người chuyển giới nào cũng tham gia các diễn đàn, hội nhóm này.

chuyen doi gioi tinh co the thuc hien tai viet nam

Một người chuyển giới nữ phát biểu tại hội nghị báo cáo đánh giá tác động chính sách của Dự án Luật Chuyển đổi giới tính. ẢNH TƯ LIỆU

Chi phí phẫu thuật lớn và rủi ro cao

Viện Nghiên cứu xã hội – kinh tế và môi trường cũng đã phỏng vấn 38 người chuyển giới nữ tại TP HCM về việc sử dụng các dịch vụ chăm sóc sức khỏe. Trong đó, 17/38 người cho biết đã từng có ít nhất một lần sử dụng dịch vụ y tế là xét nghiệm HIV miễn phí, còn lại không biết các dịch vụ y tế khác dành riêng cho người chuyển giới ở đâu. Họ cũng không tìm được các thông tin hỗ trợ tư vấn từ các nguồn có uy tín như các BV, cơ sở y tế lớn.

Vì pháp luật Việt Nam chưa cho phép chuyển đổi giới tính nên những người chuyển giới tại Việt Nam thường đi nước ngoài để thực hiện các can thiệp phẫu thuật. Chi phí một quy trình hoàn chỉnh cho việc chuyển đổi giới tính tại một BV uy tín tại Thái Lan (bao gồm phẫu thuật chuyển đổi giới tính và hỗ trợ tư vấn) dao động trong khoảng từ 30.000 USD cho việc chuyển đổi từ nữ sang nam, và khoảng 35.000 USD cho việc chuyển đổi từ nam sang nữ.

Trong khi đó, theo tính toán của Bộ Y tế, y học trong nước có thể thực hiện việc chuyển giới này, với chi phí rẻ hơn từ 8-10 lần. Ngoài phải chịu chi phí đắt đỏ để phẫu thuật, người chuyển giới còn chịu rủi ro tiềm ẩn vì đang sử dụng các loại thuốc hormorne trôi nổi ngoài thị trường với giá cả và chất lượng không thể kiểm chứng.

Qua các hoạt động thực tế và tìm hiểu của Trung tâm ICS cho biết, trung bình mỗi năm tại TP HCM có khoảng 24-30 người chuyển giới gặp các biến chứng hậu phẫu và phải quay lại Thái Lan để thăm khám. Khoảng 8-10 người chuyển giới chết vì những biến chứng phát sinh trong quá trình sử dụng hormorne, tiêm silicon... Ngoài ra, còn rất nhiều những nguy hiểm khác chưa thể thống kê, vì số lượng người chuyển giới sử dụng các dịch vụ y tế hỗ trợ quá ít.

Nhìn chung, việc thực hiện những phẫu thuật chuyển đổi giới tính mang lại cho người chuyển giới nhiều nguy hiểm về sức khỏe, tâm lý và khó khăn khi đối diện với sự thay đổi, kỳ thị từ phía gia đình và xã hội. Những biến chứng sau hậu phẫu xảy ra không được thăm khám đầy đủ, vì sợ sự kỳ thị khi sử dụng các dịch vụ y tế, giấy tờ nhân thân không khớp với tình trạng cơ thể thực tế gây khó khăn cho họ. Những thông tin về người chuyển giới không được phổ biến và cập nhật tại các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh cũng gây khó khăn và lúng túng cho những người thực hiện dịch vụ, khiến người chuyển giới không được đối xử một cách bình đẳng.

“Vô hình” với pháp luật

Khảo sát của Bộ Y tế cũng cho biết, do chưa có quy định pháp luật cụ thể nên người chuyển giới hiện không được sống đúng với giới tính mà mình mong muốn, không trải qua những bài kiểm tra và tư vấn tâm lý về tình hình sức khỏe tâm thần, gây ra những tổn thương về tâm lý và không làm giảm được kỳ thị, phân biệt đối xử trong xã hội.

Nhóm chuyển giới đang được xem là một trong những nhóm dễ bị tổn thương nhất và bị kỳ thị nhất trong xã hội. Do bị chọc ghẹo tại trường học và thiếu sự hỗ trợ từ gia đình, nhiều người xuyên giới/chuyển giới đã phải bỏ học, bỏ nhà và đối mặt với sự mất an toàn của bản thân (bạo lực, hãm hiếp, cướp giật), sự nghèo đói và khó khăn về sinh kế. Điều này càng trở nên trầm trọng hơn do thiếu sự hợp tác của các cơ quan an ninh bảo vệ họ cũng như thiếu người tuyển dụng sẵn sàng chấp nhận họ…

Đáng quan tâm hơn, người đã đi nước ngoài để chuyển giới thì không được công nhận nhân thân, giới tính mới khi trở về Việt Nam, khiến họ trở thành “người vô hình”, sống ngoài sự thừa nhận của pháp luật bởi sự “vênh” nhau giữa giấy tờ tùy thân và giới tính đã chuyển. Nhiều người chuyển giới cho biết họ không thể làm thủ tục lên máy bay và một số giao dịch khi thực tế họ đã là giới nam nhưng giấy tờ nhân thân lại ghi là nữ và ngược lại.

Nếu người chuyển đổi giới tính sau khi thay đổi hộ tịch mà đang có vợ/chồng thì sẽ xuất hiện tình trạng “hôn nhân đồng giới” trong khi hôn nhân đồng giới hiện không được pháp luật thừa nhận. Bên cạnh đó, sau khi một người chuyển giới, sẽ phát sinh các quan hệ cha, mẹ, con, tài sản, thừa kế… Thực tế cho thấy, việc xây dựng Luật Chuyển đổi giới tính để cụ thể hóa quyền chuyển giới và khắc phục các bất cập pháp lý nêu trên là cần thiết.

Dự án Luật Chuyển đổi giới tính được xây dựng gồm 9 chương, 34 Điều, quy định về nguyên tắc cơ bản của việc chuyển đổi giới tính, quyền và nghĩa vụ của người chuyển đổi giới tính, chính sách của Nhà nước về chuyển đổi giới tính, các hành vi bị nghiêm cấm… Đồng thời, Dự thảo cũng quy định về điều kiện với cá nhân yêu cầu chuyển đổi giới tính; điều kiện với cá nhân, tổ chức xác định tâm lý, thực hiện can thiệp y học để chuyển đổi giới tính; quy định chuyên môn về xác định tâm lý và thực hiện can thiệp y học để chuyển đổi giới tính; công nhận đã can thiệp y học để chuyển đổi giới tính…. và hồ sơ, thủ tục liên quan.

Theo Bộ y tế, việc chuyển đổi giới tính không làm thay đổi những đặc điểm nhân dạng sinh học đặc trưng của cơ thể, như: dấu vân tay, nhóm máu, khuôn mặt (trừ khi có phẫu thuật thẩm mỹ). Nhiều nghiên cứu cho thấy, một người chuyển giới thường có cảm nhận về giới tính của bản thân mình từ khá sớm, từ 3-5 tuổi, song việc công khai nhận mình là giới tính khác còn phụ thuộc vào kiến thức của từng cá nhân cũng như sự cởi mở của xã hội.

Phương Thảo-Bình An