Triển lãm nội tạng và cơ thể người gây phản ứng

Cơ quan quản lý văn hóa lúng túng vì chưa có quy định điều chỉnh

Cập nhật: 12:41 | 07/07/2018
Triển lãm mang tên “Sự bí ẩn của cơ thể người” đã khai mạc tại TP HCM từ 21-6-2018 và dự kiến kéo dài đến hết năm. Lần đầu tiên ở Việt Nam có một triển lãm các mẫu vật nội tạng và cơ thể người được nhựa hóa đã gây phản ứng mạnh mẽ trong các nhà nghiên cứu văn hóa lẫn người dân. 

Diễn ra tại Nhà văn hóa Thanh niên TP HCM, triển lãm nêu trên trưng bày 137 mẫu vật cơ thể người thật (gồm 11 bộ mẫu vật toàn thân và 126 bộ mẫu vật là các bộ phận trên cơ thể người), đã được nhựa hóa bởi công nghệ Plastination.

Cty Mega Vina (đơn vị quảng bá và phát triển các nội dung chương trình Hàn Quốc tại Việt Nam) là đơn vị tổ chức sự kiện này cho biết, toàn bộ các mẫu vật là cơ thể người thật như đầu, tay chân, nội tạng,... thuộc quyền sở hữu của bảo tàng Mom (Hàn Quốc), được chuyển về Việt Nam và trưng bày công khai cho công chúng xem.

Triển lãm chia thành 8 khu theo các chủ đề: Hệ cơ, hệ xương, hệ hô hấp, hệ tiêu hóa, hệ tuần hoàn, hệ thần kinh, hệ sinh sản, hệ tuần hoàn sơ sinh với lý giải rằng, triển lãm cung cấp các kiến thức y học về cấu trúc và các hoạt động sinh học bên trong cơ thể người.

Mục tiêu triển lãm cơ thể người là cung cấp kiến thức y học về cấu trúc và hoạt động sinh học bên trong cơ thể người, đồng thời góp phần nâng cao nhận thức và xây dựng lối sống lành mạnh cho cộng đồng qua việc so sánh trực quan sinh động về cơ thể người giữa lối sống tốt và không tốt.

Đặc biệt các mẫu vật được triển lãm sẽ giúp người tham quan nhận thức được tác hại do bệnh tật và các chất độc hại đến từ thuốc lá, rượu bia… và thói quen sinh hoạt không lành mạnh đến cơ thể con người.

co quan quan ly van hoa lung tung vi chua co quy dinh dieu chinh
Một mẫu vật người thật được nhựa hóa tại triển lãm. Ảnh: T.Phương

Cũng theo nhà tổ chức, triển lãm có tính thương mại với tiền vé vào cổng là 200.000 đồng/người lớn, sinh viên 180.000 đồng và học sinh - trẻ em là 150.000 đồng (trẻ em dưới 90cm miễn phí vé vào cổng). Nhưng, hầu hết khách đến tham quan và thậm chí chỉ xem qua ảnh cũng đều phản ánh họ có cảm giác ám ảnh, rùng rợn và sợ hãi. Những bộ phận của cơ thể con người cho đến những thai nhi (thậm chí cả thai nhi dị tật) và cả những phụ nữ đang mang thai được trưng bày một cách công khai khiến người xem vừa thương cảm, vừa rợn tóc gáy khi nhìn thấy. Nhiều người đặt câu hỏi về nguồn gốc của những xác người được trưng bày trong triển lãm này.

Khi nghiên cứu Luật Hiến tạng của Việt Nam, chúng tôi có đọc được ở Điều 11 Chương 1 về những hành vi bị nghiêm cấm gồm có nghiêm cấm việc “Lấy, ghép, sử dụng, lưu giữ mô, bộ phận cơ thể người vì mục đích thương mại”.

Mang câu hỏi về việc này tới Mega Vina, đơn vị này cho hay: “Những thông tin về tình trạng của mẫu vật và thông tin về bệnh lý của mẫu vật được xác nhận bởi Viện Giải phẫu và bệnh lý của từng quốc gia của người tình nguyện hiến tạng”.

Tuy nhiên khi chúng tôi đề cập đến vấn đề có bằng chứng nào hay thân nhân của những thi thể này xác nhận được phép trưng bày tại đây không?! Đại diện Mega Vina cho biết trong các văn bản thỏa thuận hiến tạng tự nguyện, đơn vị được yêu cầu bảo đảm nguyên tắc vô danh?!

Theo một số nhà nghiên cứu, triển lãm kiểu này chỉ nên dành cho nhóm đối tượng hạn chế như sinh viên y khoa, không nên trưng bày hoặc tự ý bảo quản xác người chết dưới mọi hình thức. Chỉ nên lưu giữ có điều kiện như là những mẫu vật khoa học, những chứng tích trong trường hợp thật cần thiết. Việc lấy cơ thể người ra để trưng bày - triển lãm như thế là thiếu sự nhân văn, nhân bản, gây ám ảnh. Đặc biệt là triển lãm còn không hề cấm trẻ em vào xem.

Được biết, đơn vị tổ chức triển lãm này đã từng tới Cục Mỹ thuật, nhiếp ảnh và triển lãm xin cấp phép tổ chức tại tòa nhà Keangnam (Hà Nội). Tuy nhiên, ông Vi Kiến Thành - Cục trưởng Cục Mỹ thuật, nhiếp ảnh và triển lãm (MT,NA&TL) đã từ chối cấp phép.

Theo lí giải của ông Vi Kiến Thành: “Chúng tôi đã xem và thấy nó rất ghê rợn cũng như phản cảm về hiệu ứng thị giác. Vì thế, tôi trả lời triển lãm này không thể trưng bày ở Hà Nội được, trừ khi bày trong trường ĐH Y khoa, phục vụ cho sinh viên nghiên cứu hoặc xem xét một số vấn đề về giải phẫu. Tôi cũng nói thẳng thắn với họ về việc triển lãm có thể gây cảm giác kinh sợ cho người xem”.

Tuy nhiên, khi xin cấp phép tại Sở Văn hóa và thể thao TP HCM, triển lãm đã được cấp phép và đã diễn ra.

Phân tích về việc này, ông Vi Kiến Thành cho rằng, nghị định về hoạt động triển lãm hiện nay chưa có, còn các triển lãm có tính thương mại - hội chợ được thực hiện theo Luật Thương mại. Triển lãm về cơ thể người đang diễn ra là loại triển lãm chưa có văn bản điều chỉnh. Cục MT,NA&TL chỉ có chức năng quản lý mỹ thuật, nhiếp ảnh và triển lãm.

Bên cạnh đó, hiện nay, chỉ có các nghị định quản lý mảng mỹ thuật và nhiếp ảnh còn nghị định quản lý triển lãm hiện chưa có. Triển lãm mẫu vật cơ thể người nằm trong đối tượng điều chỉnh của nghị định triển lãm mà Cục MT,NA&TL đang xây dựng, chuẩn bị trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội để xin ý kiến trước khi Thủ tướng Chính phủ ban hành.

Được biết, ngày 4-7 vừa qua, thực hiện ý kiến chỉ đạo của lãnh đạo Bộ Văn hóa, thể thao và du lịch, Cục MT,NA & TL đã gửi công văn đề nghị Sở VH&TT TP HCM báo cáo về quá trình cấp giấy phép và tổ chức triển lãm; báo cáo gửi về Bộ trước ngày 10-7-2018. Cùng với đó, Bộ trưởng Bộ VH, TT&DL cũng cử ông Vi Kiến Thành vào TP HCM, trực tiếp làm việc với đơn vị tổ chức triển lãm để có một báo cáo riêng độc lập gửi Bộ trưởng.

Trước đó, chia sẻ với báo chí, đại diện Sở VH&TT TP HCM khẳng định, sở dĩ triển lãm này được cấp phép bởi nội dung triển lãm không sai phạm. Thậm chí, vị đại diện này còn đánh giá, nội dung triển lãm mang ý nghĩa tốt nhằm cảnh báo con người về nhiều vấn đề.

Trong buổi họp báo thường kỳ quý 2-2018 diễn ra chiều 5-7 của Bộ VH, TT&DL, bà Trần Thị Thu Đông - Phó Cục trưởng Cục MT, NA&TL cho biết thêm vì thấy triển lãm này nhạy cảm và hình ảnh quá ám ảnh đối với người xem nên Cục đã từ chối cấp phép. Nhưng, bên cạnh đó, Cục cũng xét thấy triển lãm không phải triển lãm ảnh, tranh, tượng… mà là triển lãm nội tạng và cơ thể người, cái này lại không thuộc lĩnh vực quản lý của Cục nên Cục đề nghị đơn vị tổ chức có thể xin cấp phép ở Bộ Y tế hoặc một đơn vị nào đó.

Rõ ràng, trong xu thế phát triển của những trào lưu mới, hình thái, nguyên liệu mới dùng để trưng bày công khai xuất phát từ các tác giả trong nước hay du nhập từ nước ngoài, trong khi, không phải xu hướng hay hình thái nào cũng phù hợp với thuần phong mỹ tục và văn hóa của người Việt Nam. Nhưng chúng ta lại chưa có đủ các quy định pháp luật cần thiết để điều chỉnh đã gây nhiều lúng túng khi xử lý của các nhà quản lý.

Đây cũng là bài học cho những đơn vị chuyên môn khi xây dựng dự thảo các quy định. Không nên chỉ xây dựng quy định điều chỉnh về những gì đang có mà việc dự báo những gì sẽ diễn ra cũng sẽ giảm bớt những sự lúng túng như sự việc vừa qua.

Thái Phương