'Cơn bão lửa' mới ở Trung Đông

Cập nhật: 08:59 | 17/05/2018
Bất chấp sự phản đối của cộng đồng quốc tế, ngày 14-5 Mỹ đã chuyển Đại sứ quán tại Israel từ Tel Aviv tới Jerusalem. Động thái này đang gây ra một “cơn bão lửa” tại khu vực Trung Đông, bởi nó không chỉ đẩy cuộc xung đột giữa Israel và Palestine tiếp tục lún sâu vào vũng lầy mà còn đổ thêm dầu vào chảo lửa khu vực vốn đã đầy rẫy những xung đột và chia rẽ. 

Cú bẻ lái 180 độ của Mỹ

Việc chính thức khai trương trụ sở Đại Sứ quán Mỹ ở Jerusalem được xem là hành động thực hiện lời hứa của ông Donald Trump từ khi còn là ứng cử viên Tổng thống Mỹ. Lời hứa này được ông Trump đưa ra trong cuộc gặp Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu tại Tháp Trump ở New York và đây cũng là cam kết tranh cử của ông Trump trước các lực lượng bảo thủ ở Mỹ.

Mỹ chính thức chuyển Đại sứ quán tới Jerusalem đồng nghĩa với việc Washington công khai thừa nhận đây là thủ đô vĩnh viễn của Israel. Hành động này chính là cú bẻ lái 180 độ chính sách đối ngoại của Mỹ trong nhiều thập niên qua đối với tiến trình hòa bình Trung Đông và đi ngược lại lập trường của cộng đồng quốc tế trong giải quyết vấn đề quy chế của Jerusalem, cũng như thúc đẩy “con tàu hòa bình” giữa Israel và Palestine.

Với hành động chuyển Đại sứ quán của Mỹ, Jerusalem đã trở thành khu vực dễ bùng nổ xung đột và có thể đẩy cuộc xung đột Israel-Palestine lên một nấc thang căng thẳng nguy hiểm mới, đồng thời đe dọa hòa bình và an ninh tại khu vực Trung Đông, nơi lâu nay vẫn đầy rẫy bất ổn và xung đột.

con bao lua moi o trung dong
Người Palestine ở Gaza bị Israel đàn áp dã man bằng bạo lực hôm 14-5. ẢNH TƯ LIỆU

Mỹ khiêu khích và thiếu tôn trọng thế giới Arab

Ngày mở cửa Đại sứ quán Mỹ tại Jerusalem trùng với lễ kỷ niệm 70 năm lập quốc của Israel, trong khi chỉ một ngày sau đó, ngày 15-5 lại là ngày người Palestine gọi là “Nakba”, hay “ngày thảm họa,” để tưởng niệm quãng thời gian đen tối khi 700.000 người Palestine phải rời bỏ quê hương sau sự kiện Nhà nước Israel ra đời năm 1948.

Do đó, việc Mỹ chọn ngày 14-5 để chính thức mở cửa Đại sứ quán mới tại Jerusalem có thể coi là một động thái mang tính biểu tượng nhằm thể hiện sự ủng hộ của Mỹ đối với đồng minh Israel. Đối với người Palestine nói riêng và thế giới Arab nói chung, đây rõ ràng là một sự khiêu khích và thiếu tôn trọng.

Thánh địa Jerusalem được coi là nơi khởi nguồn của 3 tôn giáo lớn gồm Do Thái giáo, Hồi giáo và Thiên chúa giáo. Từ hàng trăm năm qua, nơi đây luôn là một trong những điểm nóng căng thẳng nhất trên thế giới, với nhiều xung đột, bất đồng và mâu thuẫn trong lịch sử tồn tại và phát triển của khu vực Trung Đông. Chủ quyền của Jerusalem lâu nay vẫn là vấn đề nhạy cảm và là mấu chốt của cuộc xung đột Israel-Palestine. Trong cuộc chiến năm 1967, Israel chiếm toàn bộ Jerusalem và tuyên bố TP này là thủ đô của họ.

Tuy nhiên, điều này không được cộng đồng quốc tế thừa nhận và không có đại sứ quán nước ngoài nào ở Jerusalem. Trong khi đó, Palestine luôn xác định Đông Jerusalem là thủ đô của Nhà nước Palestine trong tương lai. Chính vì vậy, vấn đề Jerusalem luôn giống như một quả bom có thể bùng nổ bất kỳ lúc nào.

Bạo lực nối tiếp bạo lực

Trong hơn một tháng qua, Dải Gaza đã chứng kiến hàng loạt cuộc biểu tình của người Palestine nhằm phản đối việc Mỹ chuyển Đại sứ quán tới Jerusalem. Theo các số liệu mới nhất, những vụ đụng độ giữa người biểu tình Palestine và binh lính Israel đã khiến hàng trăm người Palestine thiệt mạng và hơn 4.000 người bị thương.

Đỉnh điểm của làn sóng bạo lực này là ngày 14-5, khi đụng độ xảy ra tại khu vực biên giới Israel-Gaza. Ít nhất 61 người Palestine đã thiệt mạng, phần lớn do trúng đạn của lính Isarel và hơn 2.700 người khác bị thương. Trong số các nạn nhân thiệt mạng có 9 trẻ em dưới 16 tuổi. Đây được coi là ngày đẫm máu nhất trong cuộc xung đột giữa Israel và Palestine kể từ khi bùng phát cuộc chiến tại Gaza năm 2014.

Hành động bạo lực trên của Israel đã vấp phải sự phản đối dữ dội của cộng đồng quốc tế. Ngày 15-5, Ngoại trưởng Palestine Riad al-Malki đã lên tiếng chỉ trích việc Mỹ ngăn cản Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc (HĐBA LHQ) thông qua tuyên bố kêu gọi tiến hành một cuộc điều tra độc lập về tình hình bạo lực ở Dải Gaza sau khi Mỹ chính thức chuyển Đại sứ quán tới Jerusalem.

Phát biểu trên Đài Tiếng nói Palestine, Ngoại trưởng al-Malki cho rằng, Mỹ đã trở thành "người bảo hộ của Israel tại HĐBA" và "luôn bao che cho những vi phạm của Israel nhằm vào người Palestine”. Theo ông, Mỹ luôn sử dụng quyền phủ quyết tại HĐBA để ngăn cản mọi nghị quyết lên án Israel. Ngoại trưởng al-Malki nhấn mạnh điều này khiến Mỹ trở thành đối tác của Israel trong những tội ác nhằm vào người dân Palestine.

Cùng ngày, Ủy ban thường trực về nhân quyền của Liên đoàn Arab (AL) đã hối thúc công tố viên Tòa án Hình sự quốc tế nhanh chóng điều tra việc binh sĩ Israel sử dụng vũ lực đối với những người biểu tình Palestine. Hàng loạt quốc gia như Pháp, Algeria, Saudi Arabia, Algeria, Senegal... cũng đã chỉ trích hành động bạo lực của Israel. Thậm chí, Anh và Đức còn kêu gọi tổ chức một cuộc điều tra độc lập đối với tình trạng bạo lực xảy ra tại biên giới Israel - Gaza hôm 14-5.

Theo giới phân tích, quyết định của Mỹ chuyển Đại sứ quán tới Tel Aviv là một sai lầm. Bà Diana Buttu, một nhà phân tích chính trị khu vực và là cựu cố vấn cho Tổng thống Palestine Mahmoud Abbas, nhận định hành động này của Washington sẽ khiến tình hình căng thẳng Israel - Palestine trở nên tồi tệ hơn bởi nó "khuyến khích quyền lực cực đoan ở Israel”. Bà nêu rõ: "Ông Trump đang gửi đi một thông điệp rằng bạn có thể có được lãnh thổ bằng vũ lực. Đó thực sự là một thông điệp rất nguy hiểm trong khu vực này”.

Trong khi đó, ông Robert Malley, GĐ Tổ chức Khủng hoảng Quốc tế (ICG), cựu cố vấn về Trung Đông của Tổng thống Barack Obama, nhận định, “chính quyền Mỹ đang đùa với lửa”. Ông nhấn mạnh, việc chuyển Đại sứ quán đến Jerusalem sẽ không thúc đẩy được tiến trình hòa bình và quyết định hủy bỏ thỏa thuận hạt nhân với Iran sẽ không giải quyết được vấn đề hạt nhân. Đó là những quyết định được đưa ra vì các lý do sai lầm và sẽ gây ra những hậu quả nguy hiểm.

Hồng Phúc