Cuộc gặp thượng đỉnh Mỹ-Triều: 'Ván bài cân não'

Cập nhật: 08:00 | 13/03/2018
Tổng thống Mỹ Donald Trump đã sẵn sàng chấp nhận đề nghị của nhà lãnh đạo Triều Tiên Kim Jong-un về một cuộc gặp thượng đỉnh song phương mà không đòi hỏi phải có điều kiện tiên quyết.

Sự tiến triển bất ngờ này trong quan hệ giữa Washington với Bình Nhưỡng nói riêng, hồ sơ hạt nhân Triều Tiên nói chung, đã được chính cố vấn An ninh Hàn Quốc thông báo và được Nhà Trắng xác nhận hôm 8-3. Bước ngoặt này đã khiến giới quan sát đặt câu hỏi: Mỹ, Triều Tiên được gì và mất gì khi mỗi bên tự nhượng bộ một chút để có bước tiến xa hơn?

Sự chuyển biến quan trọng

Thông báo về khả năng diễn ra cuộc gặp chưa từng có tiền lệ giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump và nhà lãnh đạo Triều Tiên Kim Jong-un đã đánh dấu một sự chuyển biến quan trọng sau hơn một năm căng thẳng không ngừng leo thang và hàng loạt lời lẽ khó nghe mà lãnh đạo hai nước dành cho nhau. Một cuộc gặp trực tiếp giữa Tổng thống Trump và ông Kim Jong-un từng là điều không ai dám nghĩ đến.

Dù ít hay nhiều, triển vọng về một cuộc gặp thượng đỉnh Mỹ-Hàn cũng đã góp phần xoa dịu những lo ngại. Liên minh châu Âu (EU), Nga và Trung Quốc đều hoan nghênh động thái của Washington cũng như là Bình Nhưỡng. Trong khi đó, Hàn Quốc cho biết Tổng thống Mỹ sẽ gặp ông Kim Jong-un vào tháng 5, còn phía Mỹ khẳng định thời gian và địa điểm vẫn chưa được ấn định.

Ông Scott Snyder, chuyên gia về các vấn đề Triều Tiên hiện làm việc tại Hội đồng Quan hệ Đối ngoại Mỹ cho rằng, những tuần vừa qua, khoảng thời gian mà Triều Tiên tham dự Thế vận hội mùa Đông, ngỏ lời mời các quan chức Hàn Quốc tới Bình Nhưỡng, rồi sau đó lại đề xuất tạm ngừng các cuộc thử nghiệm tên lửa và hạt nhân để tiến tới cuộc gặp với Tổng thống Trump, có thể xem là bằng chứng cho thấy rất có thể nhà lãnh đạo Kim Jong-un đã nghe theo những lời cố vấn hợp lý.

Trong khi đó, ông Joseph Detrani, cựu quan chức Cục Tình báo Trung ương Mỹ (CIA) cho rằng ông Kim Jong-un đưa ra quyết định trên bởi hai lý do gián tiếp. Thứ nhất, nhà lãnh đạo này cảm thấy hài lòng với sự tiến bộ của chương trình hạt nhân; Thứ hai, song song với đó là việc nhà lãnh đạo Kim Jong-un hiểu rõ tác động nghiêm trọng của những đòn trừng phạt đối với người dân Triều Tiên và đất nước mình. Tuy nhiên, ông Detrani cũng cảnh báo rằng rủi ro nằm ở chỗ ông Kim Jong-un là người “khó lường.”

cuoc gap thuong dinh my trieu van bai can nao

Cuộc gặp giữa ông Donald Trump (phải) và ông Kim Jong-un nếu diễn ra, sẽ giống như một “ván bài cân não!”. ảnh tư liệu

Kim Jong-un tiến, Donald Trump lùi

Về những diễn biến được xem là đang nhanh chóng tạo ra những thay đổi trên bán đảo Triều Tiên, ông Michael Madden, người tham gia những nghiên cứu chuyên sâu của nhóm quan sát lãnh đạo Triều Tiên, cho rằng nhà lãnh đạo này có thể đang bước sang một giai đoạn quyền lực mới.

Từ sau cái chết của người cha Kim Jong-il vào năm 2011, ông Kim Jong-un đã dành 6 năm để củng cố quyền lực, thanh trừng hàng chục nhân vật đối lập, thâu tóm một số quyền lực của quân đội và củng cố sự giám sát trong nội bộ chính quyền.

Ông Madden nhận định, hiện chế độ Kim Jong-un “linh hoạt hơn hẳn những gì chúng ta vẫn nghĩ.” Điều này được phản ánh một phần qua cuộc gặp giữa ông Kim Jong-un và các quan chức Hàn Quốc hồi tuần trước, khi ông Kim tỏ ra là “một người khá nho nhã,” xuất hiện bên cạnh vợ, và sẵn sàng nói những câu bông đùa.

Trong khi đó, nhà ngoại giao đã nghỉ hưu Bill Richardson, người từng gặp cố lãnh đạo Triều Tiên Kim Jong Il vài lần, đánh giá ông Kim Jong-un đang ở thời điểm “thiên thời-địa lợi-nhân hòa” để đạt được điều mà cả cha và ông đều không thể làm nổi là được Washington đối xử một cách công bằng.

Về phía Mỹ, Nhà Trắng đang phải tìm cách dập tắt những chỉ trích cho rằng Mỹ sẽ chẳng nhận lại được bất cứ thứ gì từ việc chấp nhận xúc tiến cuộc gặp cấp cao trực tiếp Donald Trump-Kim Jong-un.

Thư ký báo chí Nhà Trắng Sarah Huckabee Sanders cho biết Triều Tiên đã cam kết phi hạt nhân hóa, ngừng các cuộc thử nghiệm tên lửa-hạt nhân và chấp nhận các cuộc tập trận chung giữa Mỹ và Hàn Quốc. Tuy nhiên, hãng thông tấn AP của Mỹ cho rằng vẫn còn chưa rõ quan điểm chính xác của Triều Tiên về “phi hạt nhân hóa,” và Mỹ có thể đang mạo hiểm với một cuộc gặp cấp cao công khai giúp ông Kim Jong-un nâng tầm vị thế giữa các nhà lãnh đạo thế giới.

Trả lời báo giới về việc vì sao Tổng thống Trump lại chấp nhận một cuộc gặp chưa từng có tiền lệ giữa lãnh đạo hai nước mà không đưa ra bất kỳ điều kiện tiên quyết nào, bà Sanders nói: “Tôi muốn nhắc lại là Triều Tiên đã đưa ra một số lời hứa. Chúng tôi sẽ không tiến hành cuộc gặp nếu không thấy có những hành động cụ thể theo đúng những gì mà họ đã tuyên bố.”

Một số nhà lập pháp và chuyên gia chính sách đối ngoại đã bày tỏ hoài nghi về sự thận trọng và khôn ngoan của Washington khi chấp nhận một cuộc gặp cấp cao mà không hề có những nền tảng và chuẩn bị chu đáo, chẳng hạn như các cuộc gặp cấp thấp giữa giới chức hai nước, nhất là trong bối cảnh thiếu vắng lòng tin như hiện nay, khi Triều Tiên vẫn còn đang giam giữ 3 công dân Mỹ vì điều mà Washington xem là lý do chính trị.

Ông Bruce Klingner, một chuyên gia về Triều Tiên hiện đang làm việc tại Quỹ Heritage, bình luận: “Chuyến thăm của Tổng thống là sự kiện có ý nghĩa và đáng giá nhất trên khía cạnh ngoại giao,” song “dường như ông Trump lại phung phí nó mà sẽ chẳng nhận lại được bất cứ điều gì, ngay cả việc trả tự do cho 3 công dân mà Triều Tiên đang giam giữ”.

Một số chuyên gia khác cho rằng Tổng thống Trump có thể sẽ phạm phải sai lầm trong bối cảnh nhiều người hoài nghi về việc liệu ông Kim Jong-un có thực sự muốn thu hẹp kho nguyên tử mà nhà lãnh đạo này từng xem là có vai trò then chốt trong việc đảm bảo vị thế cá nhân ông cũng như vị thế của Triều Tiên trên bình diện quốc tế hay không.

Ông Evans Revere, cựu quan chức Bộ Ngoại giao Mỹ và có nhiều kinh nghiệm trong đàm phán với Triều Tiên, cảnh báo rằng Washington và Bình Nhưỡng có những cách nhìn khác nhau về việc “phi hạt nhân hóa” bán đảo Triều Tiên. Với Mỹ, điều này có nghĩa là Triều Tiên phải từ bỏ hoàn toàn tham vọng hạt nhân, còn với Triều Tiên điều đó còn là Mỹ phải rút hoàn toàn lực lượng ở Hàn Quốc và các hệ thống vũ khí có khả năng răn đe hạt nhân mà họ triển khai để bảo vệ các đồng minh trong khu vực.

Ông Revere cho rằng những hiểu nhầm tại cuộc gặp cấp cao này có thể dẫn tới “sự đả kích và giận dữ,” hoặc thậm chí là các hành động quân sự nếu Tổng thống Trump bị bẽ mặt bởi thất bại. Trong khi đó, cựu Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ William Perry bình luận: “Có lý do chính đáng để xúc tiến cuộc gặp, song chỉ khi chúng ta nói về những thứ đáng để làm và những điều khả thi… Còn nếu không, tự chúng ta đang đưa mình vào một thất bại ngoại giao nghiêm trọng”.

Dù vậy, vẫn phải thừa nhận rằng thông báo về cuộc gặp thượng đỉnh lịch sử Donald Trump-Kim Jong-un là bước đột phá tích cực nhất trong một chuỗi những diễn tiến ngoại giao làm giảm căng thẳng trên bán đảo Triều Tiên kể từ khi Bình Nhưỡng đồng ý tham gia Thế vận hội mùa Đông Pyeongchang hồi tháng 2. Song song với chiến dịch ngoại giao thể thao là những cuộc tiếp xúc trong không khí hòa dịu hiếm có giữa hai miền Triều Tiên.

Chuyên gia Antoine Bondaz, giảng viên Trường Khoa học Chính trị Pháp, cho rằng một cuộc gặp thượng đỉnh như vậy có lợi cho cả hai bên. Trả lời phỏng vấn Đài RFI, chuyên gia Bondaz phân tích: “Triều Tiên và ông Kim Jong-un đã đạt được mục tiêu chính trị của mình.

Ngay từ tháng 11-2016, nhà lãnh đạo Kim Jong-un đã tuyên bố hoàn thiện sức mạnh quân sự và hạt nhân. Giờ đây, ông ấy triển khai sáng kiến ngoại giao. Còn Tổng thống Trump cho thấy ông cũng là người thắng, bởi vì sau ông là cộng đồng quốc tế gây áp lực tối đa với Triều Tiên, vì ông không phải là người đầu tiên nhượng bộ, Triều Tiên đã thông báo ngừng tạm thời các cuộc thử hạt nhân và tên lửa đạn đạo”.

Tuy nhiên, hiện vẫn còn quá sớm để nói đến nội dung hay kết quả cuộc gặp Thượng đỉnh Donal Trump-Kim Jong-un. Chỉ có thể khẳng định một điều chắc chắn là cuộc đối thoại này, nếu diễn ra, sẽ không hề dễ dàng chút nào, như Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị mới cảnh báo, rằng đó sẽ không phải là “ván bài giải trí!”. Nói một cách khác, cuộc gặp sẽ chẳng khác gì một “ván bài cân não!”

Hồng Phúc