Cuộc khủng hoảng Triều Tiên: Bất đồng gia tăng giữa ba cường quốc

Cập nhật: 09:09 | 12/09/2017
(PL&XH) - Tại phiên họp của Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc (HĐBA LHQ) diễn ra đầu tháng 9 mới đây, Mỹ đã bày tỏ những quan ngại sâu sắc về cuộc khủng hoảng dữ dội trên bán đảo Triều Tiên sau vụ thử hạt nhân của Bình Nhưỡng ngày 3/9.

Phản ứng của Washington không chỉ nhắm đến Bình Nhưỡng mà còn hướng vào cả Bắc Kinh và Moscow, cho thấy bất đồng gia tăng giữa ba cường quốc hàng đầu thế giới trong vấn đề Triều Tiên.

Mỹ ra tối hậu thư

Một sự chia rẽ rõ ràng đã nổi lên: Mỹ và các đồng minh đe dọa phong toả kinh tế của Triều Tiên và sau đó là một cuộc chiến tranh, trong khi Trung Quốc và Nga tiếp tục kêu gọi xoa dịu căng thẳng và thực hiện các cuộc đàm phán.

Trong một bài diễn văn đầy tính hiếu chiến và khiêu khích, Đại sứ Mỹ tại LHQ Nikki Haley đã đưa ra một tối hậu thư cho Trung Quốc và Nga: chấm dứt tất cả các quan hệ kinh tế với Triều Tiên hoặc phải đối diện với một cuộc chiến thương mại tổng thể với Mỹ. Tiếp nữa, nếu Bắc Kinh và Moscow không thể lập lại trật tự trên bán đảo Triều Tiên, Mỹ sẽ thực hiện điều đó bằng các biện pháp quân sự.

Đại sứ Haley cho rằng Bình Nhưỡng đang gia tăng chương trình hạt nhân. Vụ thử hạt nhân gần đây nhất, mà Triều Tiên khẳng định là bom H và có sức công phá ước tính lên đến 100 kilotonnes, diễn ra chỉ vài ngày sau khi Mỹ và Hàn Quốc hoàn thành cuộc tập trận chung quan trọng thường niên nhằm chuẩn bị cho cuộc chiến tranh với Bình Nhưỡng.

Bà Haley đã yêu cầu LHQ “áp đặt các biện pháp trừng phạt nghiêm khắc nhất đối với một quốc gia từ trước đến nay”. Nhà ngoại giao Mỹ cảnh báo rằng, nước này đã thông qua một cách tiếp cận có tuần tự và mặc dù đã có những dự định tốt nhất, nhưng điều đó đã không mang lại những hiệu quả và Washington có thể sẽ không chấp nhận những biện pháp nửa vời.

Trung Quốc và Nga cũng phản đối chương trình hạt nhân và tên lửa của Triều Tiên, vì chương trình này đã mang đến cho Mỹ và đồng minh cái cớ để tăng cường hiện diện quân sự tại châu Á - Thái Bình Dương và có thể sẽ đe dọa những nước này.

Đồng thời, Bắc Kinh đã bày tỏ quan ngại sâu về khả năng lệnh cấm vận kinh tế tổng thể có thể gây ra một cuộc khủng hoảng chính trị tại Bình Nhưỡng và Washington sẽ lợi dụng để can thiệp. Điều này sẽ làm tăng nguy cơ nổ ra chiến tranh.

Trong một cảnh báo trực tiếp gửi tới Chính quyền Donald Trump, Đại sứ Trung Quốc tại LHQ Lưu Kết Nhất đã khẳng định rằng Trung Quốc sẽ không cho phép sự hỗn loạn và chiến tranh xảy ra trên bán đảo này.

Nói cách khác, Trung Quốc kiên quyết sử dụng tất cả các biện pháp có thể để ngăn chặn hoạt động thay đổi chế độ do Mỹ thực hiện hoặc một cuộc chiến tranh ngay trước mắt của Trung Quốc, vì điều đó có thể sẽ dẫn đến một Triều Tiên thống nhất ủng hộ Mỹ.

Những đe dọa mới nhất của Mỹ được đi kèm với sự gia tăng rõ rệt về quân sự trên bán đảo Triều Tiên dẫn đến dự đoán về nguy cơ nổ ra một cuộc chiến tranh có thể bao gồm cả vũ khí hạt nhân.

Để đối phó với sự chuẩn bị chiến tranh của Mỹ, Trung Quốc và Nga đã tăng cường các binh chủng của mình. Một bài báo dài đăng tải trên tờ The Wall Street Journal hồi tháng 7 cho biết quân đội Trung Quốc đã thiết lập một lữ đoàn phòng thủ biên giới mới, sử dụng máy bay không người lái để giám sát bằng camera 24/24 khu vực biên giới miền núi và xây dựng các hầm trú ẩn có khả năng chống lại các cuộc tấn công hạt nhân và hóa học.

Theo giới phân tích, lỗi chính của việc tạo ra kho thuốc súng tại Đông Bắc Á thuộc về chính quyền Donald Trump. Mỹ đã thúc đẩy Bình Nhưỡng thực hiện hành động có thể tạo ra cái cớ cho một “phản ứng quân sự to lớn,” theo lời của Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ. Điều này có thể là khởi nguồn cho một cuộc chiến tranh mới.

Anh
Bất đồng giữa Mỹ với Trung Quốc và Nga về Triều Tiên đang gia tăng. ẢNH TƯ LIỆU



Trung Quốc cần tích cực hơn

Theo ông Samuel Kim, chuyên gia cao cấp thuộc ĐH Columbia (Mỹ), bất cứ mô hình an ninh hiệu quả nào cũng phải giải quyết những quan ngại về an ninh và lợi ích của tất cả các bên. Chuyên gia này nhấn mạnh, "an ninh chung" hiện là mối quan tâm của các nước trong bối cảnh bán đảo Triều Tiên chia rẽ và chương trình hạt nhân của Triều Tiên đang là điểm xoay trục chiến lược của khu vực Đông Bắc Á.

Trong tình hình này, chúng ta phải bắt đầu bằng giả thuyết rằng sẽ không bao giờ có một sự an toàn tuyệt đối, như cựu Ngoại trưởng Mỹ Henry Kissinger đã từng nhấn mạnh: "Mong muốn một quốc gia hoàn toàn an toàn nghĩa là sự bất ổn hoàn toàn đối với các quốc gia còn lại."

Trong một bài phát biểu tại trụ sở của Liên hợp quốc ở Geneva hồi tháng 1/2017, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đã kêu gọi một thế giới không vũ khí hạt nhân. Ông cũng kêu gọi các quốc gia "xây dựng một thế giới có an ninh được xây dựng dựa trên những nỗ lực chung" và thừa nhận không có quốc gia nào trên thế giới có thể có an ninh tuyệt đối.

Ngược lại với quan điểm này, Tổng thống Mỹ Donald Trump cho rằng Mỹ phải củng cố và mở rộng năng lực hạt nhân, bởi vì quan điểm của Mỹ bị ảnh hưởng bởi tinh thần ngày 11/9, có nguy cơ về sự gia tăng khủng hoảng an ninh trên thế giới khi Triều Tiên phát triển chương trình tên lửa, hạt nhân.

Trong hai năm qua, đặc biệt là từ giữa tháng 4, có một số dấu hiệu đáng hy vọng nhưng chưa đáng để hoan nghênh về động thái tiến tới "an ninh chung".

Thứ nhất, đảng Lao động cầm quyền ở Triều Tiên tổ chức Đại hội lần thứ 7 vào ngày 6/5/2016 sau 36 năm gián đoạn. Mặc dù không ngạc nhiên khi Kim Jong-un được tái bổ nhiệm là lãnh đạo đảng và người trị vì đất nước, nhưng Quốc hội Triều Tiên đã có những bước đi quan trọng khi rút khỏi học thuyết tấn công trước bằng tuyên bố: "Chúng ta sẽ không sử dụng vũ khí hạt nhân trước trừ khi các lực lượng thù địch xâm phạm độc lập của chúng ta với vũ khí hạt nhân."

Đáng chú ý, tuyên bố này được người phát ngôn của chính quyền Triều Tiên đưa ra lần đầu từ năm 2013.

Thứ hai, sau 10 năm dưới nền hành pháp bảo thủ, Hàn Quốc giờ đã có một Tổng thống tiến bộ hơn - ông Moon Jae-in - người có vẻ kiên quyết xem xét lại chính sách "Ánh dương" dưới thời Kim Dae-jung và Roh Moo-Hyun.

Thứ ba, những yêu cầu liên tục của Trung Quốc về việc quay lại "lộ trình giải quyết xung đột thông qua đối thoại và đàm phán" thể hiện một tín hiệu đáng mừng khi Trung Quốc có ảnh hưởng về kinh tế và địa chính trị đối với Triều Tiên.

Trung Quốc lên tiếng phản đối vụ thử hạt nhân lần thứ 5 của Triều Tiên vào ngày 9/9/2016, đồng thời kêu gọi Triều Tiên sớm quay lại đàm phán sáu bên để giải quyết vấn đề hạt nhân thông qua các biện pháp chính trị.

Thứ tư, khi sự đối đầu về hạt nhân giữa Mỹ và Triều Tiên đang nóng lên, các nhà hoạt động vì hòa bình từ hơn 40 quốc gia, kể cả Triều Tiên và Hàn Quốc, đều kêu gọi ông Trump xoa dịu những căng thẳng quân sự và bắt đầu đàm phán hòa bình để ngăn chặn chiến tranh nổ ra trên bán đảo Triều Tiên.

Trong một bức thư gửi Tổng thống Trump hồi tháng 4/2017, những nhà hoạt động này viết: "Chúng tôi đoàn kết với niềm tin rằng ngoại giao là cách duy nhất để giải quyết khủng hoảng hạt nhân và nguy cơ chiến tranh".

Thứ năm, mọi người đều lo ngại về những hành động thất thường của ông Trump. Tháng 5/2016, 64 nghị sỹ đảng Dân chủ đã thúc giục ông Trump đàm phán trực tiếp với Triều Tiên và cảnh báo rằng ông sẽ cần sự thông qua của Quốc hội đối với bất cứ cuộc tấn công quân sự nào.

Để khôi phục đàm phán sáu bên, Bắc Kinh cần phải làm nhiều hơn là chỉ có những động thái ngoại giao hời hợt, chiếu lệ. Một là, Trung Quốc phải khôi phục sự dàn xếp chủ động hoặc đóng cửa ngoại giao để buộc Bình Nhưỡng đồng ý.

Bình Nhưỡng đã học được bài học từ số phận của Saddam Hussein và Muammar Gaddafi sau khi họ không tiếp tục chương trình phát triển vũ khí hủy diệt hàng loạt, và ý tưởng "phi hạt nhân hóa trước, đàm phán sau" là một sự phá hoại thỏa thuận chứ không phải là tạo nên thỏa thuận.

Hai là, ổn định tình hình tại Triều Tiên bằng một thỏa thuận hòa bình, xây dựng quan hệ ngoại giao, trao quy chế thành viên cho Triều Tiên tại một số tổ chức kinh tế đa phương quan trọng, kết hợp với viện trợ lương thực nhân đạo có thể ít tốn kém nhưng sẽ làm được rất nhiều trong xây dựng niềm tin lẫn nhau trong quá trình đàm phán.

Theo chuyên gia Samuel Kim, để xóa bỏ vũ khí hạt nhân, chúng ta phải hiểu tại sao Triều Tiên lại chọn vũ khí hạt nhân ngay từ đầu. Sau khoảng 23 năm thăng trầm lúc đối đầu lúc đàm phán giữa Mỹ và Triều Tiên, tình hình hiện nay cho thấy có vẻ như Bình Nhưỡng sẽ không từ bỏ chương trình tên lửa và hạt nhân nếu không có chứng cứ rõ ràng về việc chấm dứt sự thù địch cũng như sự trừng phạt của Mỹ. Nếu thế giới chú trọng hơn tới vấn đề "an ninh chung" thì quan hệ Mỹ-Triều và quan hệ quốc tế mới có thể có một thế đứng ổn định, an toàn và đúng mực hơn. 

Hồng Phúc / PL&XH