Để phòng chống tham nhũng, phải kiểm soát được tài sản

Cập nhật: 12:22 | 12/09/2017
(PL&XH) - “Tham nhũng là tội phạm ngầm, tội phạm ẩn. Ở các nước kiểm soát được tài sản, khi dịch chuyển người ta biết ngay. Còn ở nước ta, xây dựng Luật PCTN trong điều kiện không kiểm soát được tài sản, mà không kiểm soát được tài sản thì “vô phương” chống tham nhũng”, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Lập pháp Nguyễn Đình Quyền nói.

Mở rộng diện “người thân”

Ủy ban Tư pháp của Quốc hội vừa cho ý kiến về dự án Luật Phòng chống tham nhũng (PCTN) sửa đổi. Một trong những điểm mới quan trọng của Dự luật là xây dựng chế độ liêm chính, mở rộng diện diện PCTN sang khu vực tư, mở rộng diện người thân.

Theo đó, Dự luật quy định rõ quy tắc ứng xử đối với người có chức vụ, quyền hạn trong cơ quan, tổ chức, đơn vị để không tuyển dụng, bố trí, bổ nhiệm những người có quan hệ gia đình cùng làm một số công việc dễ xảy ra tham nhũng. Theo dự thảo “người có quan hệ gia đình” được mở rộng bao gồm: vợ, chồng, con đẻ, con nuôi, con dâu, con rể, bố đẻ, bố nuôi, mẹ đẻ, mẹ nuôi, bố chồng, mẹ chồng, bố vợ, mẹ vợ, anh ruột, chị ruột, em ruột, anh rể, em rể, chị dâu, em dâu.

Chủ nhiệm Ủy ban tư pháp Lê Thị Nga băn khoăn, trong thực tiễn dư luận đang quan tâm một số vụ việc liên quan đến người nhà của cán bộ. Dự thảo Luật đã mở rộng diện người thân. "Như vậy đã đủ chưa, có nhất thiết phải mở rộng hay thu hẹp", bà Nga nói và cho biết người dân đang kỳ vọng lần này việc sửa đổi Luật PCTN sẽ cho kết quả tích cực.

Đồng ý cần xây dựng liêm chính trong hoạt động của cơ quan, tổ chức, đơn vị, nhưng ông Nguyễn Đình Quyền, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Lập pháp lưu ý, khi xây dựng các thể chế chúng ta cứ kỳ vọng vào sự tự giác của cán bộ, mà không đi tìm cơ chế kiểm soát lại vấn đề đó.

“Chúng ta cứ kỳ vọng Luật PCTN tốt sẽ khắc phục được tình trạng tham nhũng. Không đâu! Muốn PCTN hiệu quả, phải có sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị”, ông Quyền nói và cho rằng, một trong khó khăn nhất của công tác này là kiểm soát tài sản.

Theo Viện trưởng Viện Nghiên cứu lập pháp, tham nhũng là tội phạm ngầm, tội phạm ẩn. Ở các nước kiểm soát được tài sản nên khi dịch chuyển tài sản người ta biết ngay. Còn ở nước ta, xây dựng luật này trong điều kiện không kiểm soát được tài sản, mà không kiểm soát được tài sản thì vô phương chống tham nhũng bởi đây là “bảo bối”.

Viện trưởng Viện nghiên cứu lập pháp Nguyễn Đình Quyền cho rằng khó PCTN vì chưa kiểm soát được tài sản
Viện trưởng Viện Nghiên cứu lập pháp Nguyễn Đình Quyền cho rằng khó PCTN vì chưa kiểm soát được tài sản. ẢNH: P.THẢO



Phải chống tham nhũng bằng cơ quan đặc biệt

Về việc kê khai tài sản, theo Viện trưởng Viện Nghiên cứu lập pháp, nếu mở rộng đối tượng kê khai tài sản thì vô cùng bất cập. “Bây giờ đang kê khai vô cùng hình thức. Chúng ta lại giao cho mấy anh làm tổ chức cán bộ đi xác minh, trong khi với các vụ án liên quan đến tài sản, điều tra đi, điều tra lại, qua mấy vòng tố tụng còn chưa xác định được tài sản của ai”, lời ông Quyền. Hiện, việc xác minh tài sản mới quy trách nhiệm chính trị là chính và cũng chỉ quy được trách nhiệm của người kê khai không trung thực, còn xử lý tài sản thế nào thì “bỏ ngỏ”.

Cho rằng, Dự án luật vẫn “bế tắc” chưa tìm được cơ chế kê khai, kiểm soát, xác minh và thu hồi tài sản, ông Quyền đề nghị vấn đề xác minh tài sản, thu hồi tài sản phải có cơ chế khác là đưa vào tố tụng, thông qua phán quyết của tòa án.  “Chúng ta luôn luôn nói tham nhũng là tội phạm ẩn nhưng tất cả các biện pháp của chúng ta lại không phải là biện pháp đặc biệt, mà lại hết sức thông thường, thanh tra thông thường, điều tra thông thường”, ông Quyền nhấn mạnh, phải chống tham nhũng bằng cơ quan đặc biệt, trình tự, thủ tục đặc biệt thì mới hiệu quả.

Theo Phó Tổng Thanh tra Nguyễn Văn Thanh, Dự án luật đã mở rộng phạm vi điều chỉnh sang khu vực ngoài Nhà nước. “Để đảm bảo tính khả thi, căn cứ vào thực trạng phát triển và yêu cầu quản lý đối với khu vực ngoài Nhà nước, cơ quan chủ trì soạn thảo cho rằng cần mở rộng từng bước, có trọng tâm, trọng điểm”, ông Thanh nói.

Theo đó, đối với doanh nghiệp, tổ chức kinh tế bắt buộc phải thực hiện công khai, minh bạch trong tổ chức và hoạt động, kiểm soát xung đột lợi ích, nâng cao trách nhiệm của người đứng đầu, minh bạch và kiểm soát tài sản, thu nhập đối với Cty đại chúng, tổ chức tín dụng, quỹ đầu tư… Còn các doanh nghiệp ngoài khu vực Nhà nước khác, Dự thảo chỉ đưa ra quy định mang tính nguyên tắc, khuyến khích doanh nghiệp xây dựng quy tắc ứng xử, cơ chế kiểm soát nội bộ nhằm xây dựng văn hóa kinh doanh lành mạnh, phi tham nhũng.

Kết luận phiên họp, đánh giá nỗ lực cố gắng của Chính phủ và cơ quan soạn thảo, Chủ nhiệm Ủy ban Tư pháp Lê Thị Nga đề nghị hoàn thiện dự thảo luật, giải trình cụ thể để trình kịp vào phiên họp tháng 10 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội. Đồng thời, Ủy ban Tư pháp cũng đề nghị trình Quốc hội thông qua dự án luật này theo quy trình 3 kỳ họp, thay vì 2 kỳ họp như kế hoạch.

Phương Thảo / PL&XH