Đối đầu Trung - Ấn vượt ngoài tầm kiểm soát

Cập nhật: 09:20 | 07/09/2017
(PL&XH) - Trung Quốc hôm 28/8 tuyên bố Ấn Độ đã rút quân khỏi khu vực biên giới tranh chấp Himalaya, chấm dứt căng thẳng kéo dài trong nhiều tuần vừa qua. Bộ Ngoại giao Ấn Độ cũng xác nhận nước họ đã rút quân khỏi Doklam sau khi hai nước đạt được thỏa thuận chấm dứt tình trạng căng thẳng kéo dài từ tháng 6 qua tại khu vực này.

Tuy nhiên, cuộc đối đầu căng thẳng mới đây nhất tại biên giới Trung-Ấn đã làm trầm trọng thêm những mâu thuẫn xung quanh vấn đề an ninh và thương mại giữa hai nước.

Thương mại hứng chịu tác động

Cuộc đối đầu tại Himalaya, đang dẫn đến những quan ngại về nguy cơ xung đột quân sự, bắt nguồn từ việc Trung Quốc xây dựng một con đường nằm ở khu vực mà cả Trung Quốc lẫn Bhutan đều tuyên bố chủ quyền. Bhutan là một đồng minh thân thiết của Ấn Độ nằm kẹt giữa hai quốc gia châu Á khổng lồ này.

Ấn Độ lo sợ con đường này sẽ được sử dụng vào mục đích quân sự trong bối cảnh những tham vọng bành trướng lãnh thổ của Bắc Kinh khiến New Delhi lo ngại và buộc phải tìm cách thúc đẩy quan hệ quốc phòng với Mỹ và Nhật Bản.

Trung Quốc và Ấn Độ là hai quốc gia đông dân nhất thế giới và cũng là hai quốc gia duy nhất trong nhóm BRICS (gồm có thêm Nga, Brazil và Nam Phi) đã tránh được tình trạng suy thoái trong năm ngoái, do đó họ có thể tìm được một số điểm tương đồng.

Ngày 1/9, Bộ Thương mại Ấn Độ cho biết, hai nước đã cùng đưa ra lời kêu gọi Tổ chức thương mại Thế giới xóa bỏ một số hình thực trợ giá nông sản đối với những quốc gia phát triển như Mỹ. Tuy nhiên, các cuộc đụng độ tại biên giới trong tháng qua đã khiến quan hệ hai nước trở nên căng thẳng.

Tại Ấn Độ, vụ tranh chấp đã thổi bùng làn sóng thù địch đối với các Cty Trung Quốc và những lời kêu gọi trả đũa kinh tế đối với Bắc Kinh trong bối cảnh xuất khẩu của Trung Quốc sang Ấn Độ tăng vọt làm dấy lên những lời chỉ trích về tình trạng thương mại không công bằng.

Trong khi đó, những người Ấn Độ theo chủ nghĩa dân tộc cũng đã biểu tình bên ngoài sứ quán Trung Quốc tại New Delhi và tổ chức các sự kiện kêu gọi tẩy chay các sản phẩm Trung Quốc trên cả nước.

Brahma Chellaney, Giáo sư thuộc Trung tâm Nghiên cứu chính sách ở New Dehli, nhận định: "Cuộc đối đầu này đang buộc Ấn Độ phải cân nhắc lại chiến lược thương mại của mình. Trước cuộc khủng hoảng này, nhiều người Ấn Độ đang đặt câu hỏi, tại sao Ấn Độ lại để Trung Quốc gia tăng xuất siêu trong khi Bắc Kinh đối xử với Ấn Độ như kẻ thù".

Xuất khẩu từ Trung Quốc - đối tác thương mại lớn nhất của Ấn Độ - đã tăng gấp 4 lần trong một thập niên qua, do Trung Quốc bán được ngày càng nhiều hàng điện tử, máy móc và hóa chất.

Tuy nhiên, nhập khẩu của Trung Quốc lại tăng không đáng kể do nền kinh tế tăng trưởng chậm, làm giảm nhu cầu của nước này đối với những tài nguyên thiên nhiên như đồng, bông và xăng dầu từ Ấn Độ. Ấn Độ cũng phàn nàn rằng Trung Quốc thường xuyên bán phá giá hàng hóa.

Ấn Độ là thị trường hấp dẫn đối với các Cty Trung Quốc. Các Cty như hãng Xiaomi đang “ve vãn” Ấn Độ, xem đây là thị trường nước ngoài lớn nhất của họ.

Theo ước tính của tổ chức tư vấn Boston, tới năm 2025, giá trị lượng hàng hóa tiêu dùng của Ấn Độ sẽ tăng gấp 3 lần, lên tới 4 nghìn tỷ USD, trong khi nước này đặt kế hoạch chi 59 tỷ USD để nâng cấp hạ tầng cơ sở. Tuy nhiên, hiện cho đến nay mới chỉ có khoảng 3% lượng hàng xuất khẩu của Trung Quốc được xuất sang Ấn Độ.

Lí Cương Lưu, chuyên gia kinh tế thuộc Cty nghiên cứu Citi, nhận định: "Tiềm năng có thể là rất lớn. Tuy nhiên, hiện thực hóa tiềm năng này vẫn là một thách thức, không chỉ chịu ảnh hưởng của thuế quan và các biện pháp bảo hộ thương mại, mà cả những rủi ro chính trị như là tranh chấp biên giới".

Quan hệ Trung-Ấn cũng căng thẳng do hàng tỷ USD Bắc Kinh đầu tư vào cơ sở hạ tầng ở Pakistan - kẻ thù không đội trời chung của Ấn Độ. Rajan Menon, Giáo sư khoa học chính trị thuộc trường ĐH City College ở New York, cho biết Ấn Độ đang ngày càng cảnh giác trước việc Trung Quốc dùng thương mại để thúc đẩy những mục tiêu chiến lược. Ấn Độ cho rằng tham vọng “vành đai, con đường" của Trung Quốc là không tôn trọng sự toàn vẹn lãnh thổ của Ấn Độ.

Ông Menon cho rằng "Ấn Độ coi hành lang này không hẳn là một kế hoạch kinh tế, mà là một kế hoạch chiến lược" để bao vây Ấn Độ.

Trung An
Ấn Độ và Trung Quốc nay đã trở thành những đối thủ. ẢNH TƯ LIỆU



Rào cản Trung Quốc trong BRICS

Trong bối cảnh đó, hội nghị cấp cao BRICS tại Trung Quốc được Bắc Kinh kỳ vọng biến BRICS thành công cụ để theo đuổi những tham vọng toàn cầu của mình, song lại vấp phải rào cản là Ấn Độ.

Khi BRICS ra đời năm 2001, các nhà phân tích của tổ chức xếp hạng tín dụng Goldman Sachs từng dự đoán nhóm này sẽ trở thành một tổ chức có thế lực của thế giới. Trong nhiều năm, các quốc gia thành viên BRICS cho rằng cách tốt nhất để có thể tham gia tiến trình quản trị thế giới là thể hiện một mặt trận thống nhất.

Tuy nhiên, ngày nay, BRICS ngày càng có xu hướng chỉ dựa trên một thành viên duy nhất là Trung Quốc. Hội nghị cấp cao thường niên của BRICS không chỉ là dịp để Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tự đề cao tầm quan trọng của cá nhân, mà còn là cơ hội để Trung Quốc mở rộng ảnh hưởng trên toàn cầu.

Tuy sức nặng kinh tế của Bắc Kinh khiến Trung Quốc có thể định hướng được chủ đề của cuộc họp năm nay, song còn một cường quốc quan trọng khác trong BRICS không muốn để mặc Trung Quốc "tự tung tự tác", đó là Ấn Độ. Nếu BRICS chỉ bao gồm 4 quốc gia, không có Ấn Độ, chắc hẳn tổ chức này sẽ dễ đạt được sự đồng thuận hơn.

Tuy nhiên, Ấn Độ - vốn đạt được tăng trưởng kinh tế ấn tượng trong những năm gần đây - đang ngày càng trở thành một "kẻ phá quấy", chí ít là trong mắt Trung Quốc. Sau cuộc gặp năm ngoái, Ấn Độ đã gây căng thẳng với Nga và Trung Quốc khi từ chối phê chuẩn thông điệp chống khủng bố của khối.

Trong năm qua, căng thẳng giữa Ấn Độ và Trung Quốc càng gia tăng do Bắc Kinh củng cố quan hệ với Pakistan, đối thủ của Ấn Độ. Thêm vào đó là những căng thẳng kéo dài có thể tái bùng phát bất kỳ lúc nào tại khu vực biên giới Himalaya.

Đối với chiến lược toàn cầu của Trung Quốc, căng thẳng với Ấn Độ là nhân tố gây phức tạp. Bắc Kinh đang cố gắng khẳng định vị thế trên trường thế giới như một đối thủ "đáng gờm" của Washington đồng thời là nhà lãnh đạo tiềm tàng của trật tự thế giới mới.

Với mục tiêu này, Trung Quốc đã phát động một số sáng kiến quan trọng, trong đó nổi bật là dự án "Vành đai và Con đường". Ngoài ra, Trung Quốc cũng đang tìm cách thể hiện là nước ủng hộ tự do mậu dịch sau khi Mỹ rút khỏi Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP). Bắc Kinh coi sự rút lui này của Mỹ là cơ hội để họ thúc đẩy "siêu" khối của riêng mình, đó là thỏa thuận Đối tác Kinh tế toàn diện khu vực (RCEP), dự kiến được hoàn tất vào cuối năm nay.

Tuy nhiên, RCEP hiện bao gồm cả Ấn Độ và trong khi có nhiều lý do khác để làm trì hoãn các cuôc đàm phán về RCEP - như là những ưu tiên khác nhau giữa các quốc gia ASEAN và Nhật Bản, Australia và Hàn Quốc - sự "cố chấp" của Ấn Độ cũng đóng vai trò quan trọng làm ngưng trệ dự án RCEP.

Trong quá trình thực thi những kế hoạch đầy tham vọng cho BRICS, Trung Quốc luôn phải đối diện với những "cơn gió ngược" từ Ấn Độ. Tháng 3/2017, Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị đề xuất mô hình "BRICS +", theo đó kết nạp thêm những quốc gia đang phát triển khác.

Tuy nhiên, Ấn Độ phản đối vì cho rằng đây là âm mưu của Trung Quốc nhằm vô hiệu hóa ảnh hưởng của mình. Và mặc dù Trung Quốc đã mời Tajikistan, Ai Cập, Thái Lan, Mexico và Guinea tới tham dự hội nghị năm nay, song xem ra đây sẽ là năm duy nhất các nước này được tham dự sự kiện của BRICS.

Mười lăm năm trước, cả Ấn Độ và Trung Quốc đều đủ “nhỏ” để có thể dễ dàng gạt sang bên bất đồng. Nhưng hiện tại, hai quốc gia đã đạt tới quy mô có thể đẩy họ vào thế bất đồng khi mà cả hai nước đều muốn gia tăng ảnh hưởng trên toàn cầu. Thế nhưng, bất kỳ nỗ lực nào của Trung Quốc nhằm gạt Ấn Độ khỏi BRICS sẽ đều không dễ dàng.

Ấn Độ có vị trí vững chắc trong các thể chế của khối này - đơn cử như Chủ tịch của Ngân hàng phát triển mới (NDB) của BRICS là người Ấn Độ. Ngoài ra, Nga, nước vẫn có quan hệ nồng ấm với Ấn Độ, có thể sẽ phản đối bất kỳ nỗ lực nào nhằm loại New Delhi.

Các quốc gia BRICS ban đầu được gắn kết với nhau bằng tiềm năng tăng trưởng, song giờ đây chính thực tế của sự tăng trưởng đang gây ra vấn đề giữa các thành viên. Trong khi Trung Quốc muốn biến BRICS thành một mắt xích trong chiến lược toàn cầu rộng hơn của họ, Bắc Kinh sẽ phải tìm cách kiểm soát sự hiện diện mang tính "phá quấy" của Ấn Độ trong rất nhiều tổ chức đa phương mà Trung Quốc khởi xướng.

Hồng Phúc / PL&XH