Hà Giang nên thơ và huyền bí - Kỳ 2: Lễ nhảy lửa huyền bí đầy mê hoặc

Cập nhật: 10:00 | 07/09/2017
(PL&XH) - Đến Hà Giang, chúng tôi được tham gia nhiều lễ hội văn hóa truyền thống của đồng bào các dân tộc Dao, Pà Thẻn, Lô Lô, Mông... Một trong những lễ hội đặc sắc là lễ nhảy lửa của người Dao đỏ.

Đêm đầu tiên trong chuyến công tác, đoàn chúng tôi nghỉ chân tại thôn Nậm Hồng, xã Thông Nguyên, huyện Hoàng Su Phì. Sau khi quây quần bữa tối với những món ăn thân thuộc của đồng bào dân tộc Dao tại đây, chúng tôi được xem lễ hội truyền thống nổi tiếng của họ: Lễ nhảy lửa.

Lễ nhảy lửa của dân tộc Dao đỏ tại Hà Giang đã được cấp bằng văn hóa phi vật thể quốc gia. Ngoài dân tộc Dao đỏ, lễ nhảy lửa còn là lễ hội truyền thống của đồng bào dân tộc Pà Thẻn của huyện Quang Bình, tỉnh Hà Giang. Tuy nhiên, lễ hội này của người Pà Thẻn thường được tổ chức vào tháng 10 âm lịch, sau khi kết thúc mùa màng.

Anh Triệu Mềnh Kinh, bí thư Chi bộ thôn Nậm Hồng cho biết, lễ nhảy lửa của dân tộc Dao Đỏ được tổ chức vào các ngày từ mồng 1 đến mồng 5 Tết âm lịch. Theo quan niệm của họ, lễ nhảy lửa được tổ chức nhằm tạ ơn đất trời, thần linh, tổ tiên đã phù hộ cho người dân có được mùa màng bội thu, cầu chúc cho một năm mới nhiều tài lộc, bình an, may mắn. Đống lửa đỏ rực cũng tượng trưng cho sự ấm áp, xua tan đi những khắc nghiệt của mùa đông băng giá.

nh nhảy lửa
Lễ nhảy lửa của người Dao đỏ tại Hà Giang mang màu sắc tâm linh và huyền bí. ẢNH TƯ LIỆU

 

Theo lời anh Kinh, người đứng ra chủ trì lễ nhảy lửa là thầy cúng. Trước khi hành lễ, thầy cúng sẽ phải làm lễ xin phép tổ tiên, thần lửa, thần nước. Nơi diễn ra lễ nhảy lửa thường là một khoảng sân rộng, bàn thờ được đặt ngay tại sân với các lễ vật như một con gà, một bát tiết sống, gạo, rượu, nước suối, hương, vải mộc màu trắng, tiền bằng giấy bản, vòng bạc, đèn hoặc nến.

Thầy cúng sẽ ngồi trên một chiếc ghế dài, cầm chiếc thanh tre, thực hiện các bài ca nghi lễ trong khoảng thời gian 30-40 phút để tìm “con ma” về nhập vào các chàng trai được thần linh lựa chọn. Tất cả các chàng trai tham gia lễ nhảy lửa phải từ 12 tuổi trở lên.

Trong khi thầy cúng thực hiện nghi lễ thì người dân sẽ đốt củi tạo thành đống than to, đỏ rực. Điều đặc biệt là trong khi thầy mo làm lễ, trong 10 chàng trai ngồi trên ghế chỉ có 3 chàng trai được “con ma” về nhập.

Ban đầu, các chàng trai này sẽ có cảm giác lâng lâng, không thể ngồi yên trên ghế. Họ bắt đầu di chuyển, rời khỏi ghế, bật lên ngồi xuống, báo hiệu họ chính là những người được thần linh lựa chọn. Khi thanh tre trên tay thầy cúng được gõ nhanh hơn cũng là lúc 3 chàng trai đã có được sức mạnh phi thường. Lúc này, thầy cúng xin quẻ âm dương.

Được thần lửa đồng ý, 3 chàng trai được phép ngồi trước mặt thầy cúng để phù phép. Tiếng gõ dồn dập từ thanh tre ma mị, tiếng chập cheng đinh tai cùng tiếng trống rộn rã như thúc giục các chàng trai tiến gần lại đống lửa. Họ di chuyển theo cách nhảy lò cò.

Trước mắt họ, đống lửa đang ở giai đoạn rừng rực, nóng bỏng nhất không hề đáng sợ. Các chàng trai coi đó như một chậu nước ấm của tổ tiên ban tặng. Họ hùng dũng nhảy cả hai chân trần vào đống lửa với mong muốn được rửa tay chân, mặt mũi, gột hết bụi bặm.

Có chàng trai nhảy kiểu ngồi thụp xuống, có người nhảy kiểu nằm sõng xoài giữa đống than, lăn đi lăn lại, thậm chí có người còn bốc than vào mồm nhai ngấu nghiến. Nghe tiếng cổ vũ, reo hò của người xem, các chàng trai càng thăng hoa, các điệu nhảy trở nên sôi động và cuốn hút hơn.

Các chàng trai còn dùng chân, tay hất phăng đám than hồng tung tóe ra tứ hướng. Mặc dù nhảy vào đống lửa với đôi bàn chân, bàn tay trần nhưng các chàng trai đều không cảm thấy đau đớn, bỏng rát, quần áo, đầu tóc cũng không hề bị cháy.

Khi lửa tàn, than nguội, thầy cúng sẽ làm lễ để tiễn thần lửa và con ma trở về chốn cũ bằng việc hô to: “Tất cả anh em quay lại hành lễ”. Các chàng trai nhận được mệnh lệnh, liền quay lại bàn thờ, vái tổ tiên, thần linh rồi ngồi vào ghế theo vị trí cũ, một lúc sau sẽ trở lại trạng thái bình thường. Lúc này, các du khách có thể tiến ra vây quanh vị trí đống lửa kia cùng tham gia văn nghệ với bà con dân bản.

Anh Triệu Mềnh Kinh cho biết, các chàng trai may mắn được thần linh lựa chọn sau này có thể trở thành thầy cúng. Họ không chỉ được “con ma” nhập một lần mà sẽ được nhập tất cả những lần tham gia về sau. Trong khi nhảy lửa, mặc dù bị “con ma” nhập nhưng họ hoàn toàn tỉnh táo và nhận thức được mọi vấn đề. Còn những người không được nhập lần đầu thường khó được nhập những lần tiếp theo.

Sau khi lễ nhảy lửa diễn ra, đoàn chúng tôi chia thành các nhóm nhỏ về nghỉ ngơi tại các homestay của thôn Nậm Hồng. Các homestay được xây dựng theo kiến trúc nhà sàn, mái lợp bằng lá giúp du khách có cảm giác gần gũi với thiên nhiên, cây cỏ.

Mỗi người sẽ được nằm trên một miếng đệm rộng, có chăn, gối, màn thơm tho, sạch sẽ. Sáng ra, chủ nhà sẽ chiêu đãi khách bằng những món ăn truyền thống hoặc món ăn theo sở thích của từng người. Không khí trong lành, mát mẻ cùng với phong cảnh yên bình, thơ mộng giữa màu xanh núi rừng mang lại cảm giác khoáng đạt cho du khách.

Đặc biệt nhất, dù đứng ở vị trí nào, chúng tôi cũng như được lạc vào thế giới thần tiên với những dải lụa, hồ mây trắng xóa, mềm mại và uyển chuyển giăng khắp không gian. Khi bình minh, những ánh vàng của mặt trời xuyên qua làn sương mây tạo thành những vệt sáng lung linh báo hiệu một ngày mới đã bắt đầu.       

Cho đến nay, lễ nhảy lửa của đồng bào dân tộc Dao Đỏ tại Hà Giang vẫn là điều bí ẩn với các nhà nghiên cứu lịch sử, văn hóa và du khách bởi để nhảy lửa không bị bỏng rát, dường như các chàng trai đã được thế lực siêu nhiên truyền sức mạnh và dẫn lối.

Điệu nhảy mang màu sắc tâm linh và huyền bí này càng minh chứng cho sức mạnh, sự dũng cảm, trường tồn của người dân vùng núi cao phải vượt qua muôn trùng khó khăn, khắc nghiệt của thiên nhiên để tồn tại và phát triển. Lễ nhảy lửa cũng góp phần gắn kết cộng đồng của đồng bào dân tộc Dao Đỏ và khẳng định những giá trị văn hóa truyền thống quý giá được giữ gìn từ đời này sang đời khác.

               
                 

(Còn nữa...)

Hồng Giang / PL&XH