Hệ thống BHXH đa tầng: Tăng độ bao phủ và chia sẻ rủi ro

Cập nhật: 06:46 | 12/05/2018
Hướng tới mục tiêu để BHXH thực sự là một trụ cột chính của hệ thống an sinh xã hội, Đề án đã đưa ra mô hình BHXH 3 tầng. 

Trong đó tầng thứ nhất là lương hưu xã hội. Những người cao tuổi đến độ tuổi nhất định, không có cơ hội để đóng góp, không có BHXH hoặc trợ cấp hàng tháng thì ngân sách Nhà nước sẽ cung cấp cho họ một khoản lương hưu, gọi là lương hưu xã hội.

Tầng thứ 2 là bảo hiểm xã hội cơ bản. Người lao động đi làm có thu nhập thì đóng BHXH, người lao động sẽ được hưởng lương hưu trên tiền lương lúc đang làm việc.

Những người có lương cao hơn thì tham gia tầng thứ 3 là tầng hưu trí bổ sung. Lúc đó hoàn toàn dựa vào việc thỏa thuận, thương lượng giữa người lao động và người sử dụng lao động để có lương hưu cao hơn.

he thong bhxh da tang tang do bao phu va chia se rui ro
Nguyên Thứ trưởng Bộ LĐ-TB&XH Phạm Minh Huân: “BHXH đa tầng đảm bảo được sự chia sẻ rủi ro và nguyên tắc toàn dân”.

Góp ý về nội dung này, Nguyên Thứ trưởng Bộ LĐ-TB&XH Phạm Minh Huân nhận định: “Việc triển khai hệ thống BHXH đa tầng hướng tới bao phủ các đối tượng trong xã hội, đảm bảo được sự chia sẻ rủi ro và nguyên tắc toàn dân”.

Theo ông Phạm Minh Huân, mô hình tầng thứ nhất đã được nhiều nước trên thế giới thực hiện, đặc biệt là ở các nước có kinh tế phát triển. Khi người lao động đến tuổi nghỉ, hết khả năng lao động mà không có BHXH thì Nhà nước vẫn hỗ trợ. Ở Việt Nam, tầng thứ nhất cũng đã manh nha hình thành với chế độ trợ cấp cho người già trên 80 tuổi, đối tượng yếu thế dù việc thực hiện và độ bao phủ còn khiêm tốn. Nguồn kinh phí thực hiện của tầng này chủ yếu từ ngân sách Nhà nước. Điều này thể hiện trách nhiệm của Nhà nước trong việc sử dụng nguồn ngân sách thuế và chia sẻ lại một phần phúc lợi cho đối tượng yếu thế.

Tuy nhiên về lâu dài, nguyên Thứ trưởng Phạm Minh Huân cho rằng, “cần xem xét lại điều chỉnh đối tượng hỗ trợ trong việc thiết kế tầng thứ nhất. Không phải là trên 80 tuổi mới được hỗ trợ như hiện nay, Nhà nước có thể xem xét hạ độ tuổi nhận hỗ trợ xuống. Đương nhiên, điều này sẽ khiến số đối tượng gia tăng”.

Đối với tầng BHXH thứ 3, theo ông Phạm Minh Huân: “Chủ yếu đảm bảo nhu cầu của người sử dụng lao động và người lao động trong thực tế. Ngoài việc tham gia BHXH bắt buộc, người lao động có nhu cầu tham gia nhiều hơn để sau này về hưu hưởng ở mức cao hơn. Ở các nước kinh tế phát triển, họ khuyến khích người sử dụng lao động và người lao động thực hiện điều này. Hai bên đóng góp hoặc người sử dụng lo hết cho người lao động”.

Nguyên Thứ trưởng Phạm Minh Huân cũng nhấn mạnh, điều quan trọng trong triển khai xây dựng tầng thứ 3 là sự hỗ trợ của Nhà nước thông qua việc ban hành khung pháp lý. Khảo sát của Bộ LĐ-TB&XH trước đây cho thấy, việc áp dụng hưu trí bổ sung đã được một số tập đoàn lớn của nước ngoài thực hiện ở Việt Nam, chủ yếu hướng tới nhân sự cấp cao. Đây như là một hình thức "giữ chân" người có năng lực bằng công cụ tài chính, phúc lợi.

Tuy nhiên việc áp dụng hưu trí bổ sung theo nguyên Thứ trưởng Phạm Minh Huân hiện vẫn còn thiếu khuôn khổ pháp lý. “Quá trình xây dựng Luật BHXH năm 2014, chúng tôi đã cố đưa vào được một điều khoản. Sau đó Chính phủ mới ban hành Nghị định. Nhưng khó khăn hiện nay ưu đãi thuế đang thấp, chưa kể việc phân định chưa rõ ràng về trách nhiệm liên đới của các Bộ liên quan… Nhà nước cần xem xét hỗ trợ thông qua chính sách thuế. Những khoản họ tham gia thì phải được giảm thuế, miễn thuế để khuyến khích họ tích kiệm tiêu dùng, tích lũy lại”.

Nhấn mạnh tầm quan trọng của tầng BHXH thứ 2 – tầng điều chỉnh nhóm có quan hệ lao động, nguyên Thứ trưởng Phạm Minh Huân cho rằng: “Muốn giảm sức ép cho tầng thứ nhất thì đòi hỏi sự vững mạnh của tầng thứ 2. Bởi thiết kế tầng thứ 2 dựa trên quan điểm, người lao động khi có việc làm, có thu nhập bất kể ở đâu thì phải tích lũy vào nhằm phòng khi rủi ro, khi hết tuổi lao động thì hưởng. Điều này để đỡ đi phần nào sức ép tới tầng thứ 1 khi phải lấy kinh phí từ thuế, ngân sách”.

Tuy nhiên ông Huân cũng nhìn nhận là còn nhiều thách thức trong triển khai bao phủ đối tượng ở tầng thứ 2. Đối tượng tham gia BHXH bắt buộc mới có 13,6 triệu người tham gia, chỉ chiếm hơn 20% trong tổng số người trong độ tuổi lao động.

Trong khi cả nước có trên 50 triệu người trong độ tuổi lao động. “Chúng ta cần xây dựng linh hoạt hơn về chính sách. Không chỉ quy định đóng ở mức cao thì hưởng cao, chúng ta có thể tùy thu nhập người đóng để xây dựng mức hưởng phù hợp. Không có khả năng đóng cao thì có thể đóng thấp, sau này hưởng thấp. Thấp còn hơn không”, nguyên Thứ trưởng Bộ LĐ-TB&XH Phạm Minh Huân nói.

Đề án cải cách chính sách BHXH được xây dựng và trình Hội nghị Trung ương lần này hướng tới mục tiêu để BHXH thực sự là một trụ cột chính của hệ thống an sinh xã hội, từng bước mở rộng vững chắc tiến tới thực hiện BHXH toàn dân. Phát triển hệ thống BHXH linh hoạt, đa dạng, đa tầng, hiện đại và hội nhập quốc tế theo nguyên tắc đóng - hưởng, công bằng, bình đẳng, chia sẻ và bền vững. Nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý và thực hiện chính sách BHXH tinh gọn, chuyên nghiệp, hiện đại, hiệu quả, tin cậy và minh bạch.

Đề án cải cách chính sách BHXH được xây dựng và trình Hội nghị Trung ương lần này hướng tới mục tiêu để BHXH thực sự là một trụ cột chính của hệ thống an sinh xã hội, từng bước mở rộng vững chắc tiến tới thực hiện BHXH toàn dân. Phát triển hệ thống BHXH linh hoạt, đa dạng, đa tầng, hiện đại và hội nhập quốc tế theo nguyên tắc đóng - hưởng, công bằng, bình đẳng, chia sẻ và bền vững. Nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý và thực hiện chính sách BHXH tinh gọn, chuyên nghiệp, hiện đại, hiệu quả, tin cậy và minh bạch.

Thanh Hải – M.Quang