Thu phí tự động không dừng qua trạm BOT

Khó có thể dùng mệnh lệnh hành chính để ép buộc

Cập nhật: 08:07 | 13/03/2018
Theo Tổng cục Đường bộ Việt Nam (TCĐBVN), đến cuối năm 2018 tất cả ô tô sẽ phải dán thẻ thu phí tự động - Etag khi qua các trạm BOT. Điều đáng nói, Bộ GTVT và TCĐB sẽ đưa ra phương án “cưỡng chế” chủ xe thông qua các chế tài phạt. Một quyết định liên quan đến hàng triệu phương tiện chỉ được bộ GTVT và cấp dưới của mình gói gọn trong hai chữ: “cưỡng chế”.

Trạm BOT không tuân lệnh- TCĐBVN làm được gì?

Trước khi đi vào phân tích lộ trình dán thẻ Etag, chúng tôi xin điểm lại những quyết tâm của Bộ GTVT và TCĐBVN trong việc yêu cầu các nhà đầu tư BOT lắp đặt hệ thống thu phí tự động.

Tháng 9-2017, tại cuộc họp bàn về giải pháp thu phí không dừng áp dụng cho các trạm BOT, ông Nguyễn Văn Huyện, Tổng cục trưởng TCĐBVN nhấn mạnh, dù lắp công nghệ thu phí không dừng của đơn vị nào thì cuối cùng các nhà đầu tư BOT vẫn phải hoàn thiện trước tháng 10-2017. Từ sau ngày 30-10-2017, đơn vị nào chưa lắp đặt sẽ phải dừng thu phí.

Mục đích của việc làm trên là muốn nhà đầu tư BOT minh bạch tiền thu phí cho dù chẳng có nhà đầu tư BOT nào mặn nồng với việc “khoe sườn” cho người khác thấy. Trước đó, trong cuộc họp về tiến độ dự án trạm thu phí không dừng vào cuối tháng 2-2017, Bộ trưởng Bộ GTVT Trương Quang Nghĩa đã yêu cầu, đến 30-4-2017, các nhà đầu tư và doanh nghiệp cung cấp dịch vụ sẽ hoàn thành ký kết toàn bộ các hợp đồng và đến 30-6-2017 sẽ đồng loạt áp dụng công nghệ thu phí tự động không dừng tại các trạm trên QL1 và đường HCM qua Tây Nguyên.

Tuy nhiên, sau các mốc thời gian nói trên chẳng có trạm BOT nào bị đóng cửa. Luật sư Nguyễn Phương Tuyến, Đoàn luật sư TP Hà Nội phân tích, sở dĩ Bộ GTVT chưa thể gò ngay các nhà đầu tư BOT vào khuôn khổ vì nó đang bị vướng vào lỗ hổng pháp lý mà ngay khi cho phép đặt trạm BOT, Bộ GTVT đã không nhìn ra, đó là Hợp đồng BOT mà nhà đầu tư BOT đã ký kết với Bộ GTVT, địa phương nơi có dự án không có quy định về lắp đặt công nghệ thu phí không dừng.

Do vậy, để triển khai được việc này, phải ký kết bổ sung phụ lục Hợp đồng BOT. Để làm được điều này, khó có thể dùng mệnh lệnh hành chính để ép buộc.

kho co the dung menh lenh hanh chinh de ep buoc
Tổng cục đường bộ Việt Nam và doanh nghiệp VETC đang tính tới việc sẽ cưỡng chế dán tem phương tiện qua trạm BOT. ảnh: T.L

Cưỡng chế dán tem có là cao kiến

Giờ khi những chế tài nhằm minh bạch hóa việc thu phí các trạm BOT còn tắc thì Bộ GTVT và TCĐBVN lại có sáng kiến đánh vào chủ các phương tiện xe ô tô khi qua trạm thu phí. Theo lộ trình tính toán từ TCĐBVN, đến cuối năm 2018 sẽ có khoảng 3,2 triệu phương tiện được dán thẻ Etag. Chính thức đầu năm 2019, sẽ thu phí đường bộ tự động qua các trạm.

Được biết, đến nay Cty TNHH thu phí tự động VETC dù đã phối hợp với 17 trạm thu phí trên QL1 và đường HCM, nhưng đến nay, VETC mới dán thẻ được khoảng 500.000 phương tiện trong tổng số hơn 3 triệu xe ô tô trong cả nước. Khi công việc không suôn sẻ, số xe dán thẻ không tăng nhiều thì lãnh đạo đơn vị này lại quay ra với những đề suất ngược đời.

Phát biểu trên báo chí, ông Nguyễn Mạnh Hà, TGĐ Cty TNHH VETC cho biết, tại các trạm đã vận hành thương mại, doanh thu từ các làn thu giá tự động chỉ chiếm tỷ lệ khoảng 7% trên tổng doanh thu. “Cơ quan quản lý Nhà nước cần có giải pháp cưỡng chế dán thẻ giống như việc bắt buộc đội mũ bảo hiểm. Chỉ khi kết hợp giải pháp tuyên truyền với chế tài xử phạt thì mới đạt được mục tiêu”, ông Hà đề xuất.

Trước ý kiến của doanh nghiệp, phát biểu với báo chí, Tổng cục trưởng TCĐBVN Nguyễn Văn Huyện đưa ra quan điểm, Tổng cục sẽ kiến nghị Bộ GTVT báo cáo Chính phủ xây dựng lộ trình để cưỡng chế việc dán thẻ đối với chủ phương tiện.

Dự kiến đến hết tháng 12, toàn bộ xe ô tô phải dán thẻ. Việc này phải bổ sung vào Thông tư 49/2016 của Bộ GTVT quy định về xây dựng, tổ chức và hoạt động của trạm thu giá dịch vụ sử dụng đường bộ.

Về phía VETC, ông Huyện hướng dẫn, VETC cần chuẩn bị phương án dán thẻ VETC bằng việc lập ki-ốt ngay trên đường. Phải quyết liệt dán thẻ, triển khai như đối với cấp đổi giấy phép lái xe để tạo thói quen cho người dân.Cùng với giải pháp cưỡng chế, Tổng cục sẽ phối hợp với Sở GTVT các địa phương, các hiệp hội vận tải tổ chức dán thẻ đến từng phương tiện.

Phân tích quan điểm của VETC và TCĐBVN, luật sư Phương Tuyến cho biết, lãnh đạo TCĐBVN cần nghiêm túc nhìn nhận lại các quyết định của mình dựa trên khía cạnh pháp lý chứ không đơn giản chỉ là đưa ra lời nói. Việc minh bạch trong thu phí phải nhìn nhận từ các nhà đầu tư BOT, vì chủ phương tiện làm sao có thể qua trạm tự do mà thoát cảnh đóng phí.

Đừng biến chủ phương tiện thành vật tế thần cho những toan tinh của VETC, việc của họ là dán tem, còn hình thức dán tem như thế nào để chủ phương tiện chấp thuận lại đòi hỏi doanh nghiệp này có những sáng tạo riêng.

VETC đừng có dựa vào TCĐBVN để gây sức ép với chủ xe và ngược lại, TCĐBVN đừng vì VETC mà bỏ qua những quy định khác về pháp luật. Việc chủ phương tiện và VETC chỉ là quan hệ dân sự nên đừng có lấy việc sửa đổi Thông tư 49/2016 của Bộ GTVT ra để làm áp lực.

Luật sư Tuyến viện dẫn: “Lại nói chuyện thông tư, chắc TCĐBVN chưa quên trong năm 2017 không ít lái xe hoang mang trước những thông tư liên tịch nhằm áp đặt việc chủ xe bị phạt nguội trong tham gia giao thông mà không đóng phạt sẽ bị từ chối làm thủ tục đăng kiểm.

Nhẽ ra, những áp đặt vô lý này phải được Bộ GTVT và TCĐBVN lên tiếng nhưng không, các tài xế chỉ thở phào nhẹ nhõm khi Bộ Tư pháp chính thức có quan đểm bác bỏ áp đặt vô lý trên.

Tôi tin rằng nếu Bộ GTVT và TCĐBVN tiếp tục bổ sung vào Thông tư 49/2016 mà không tính toán đến quyền lợi các chủ phương tiện, lúc đó sẽ xuất hiện không ít ý kiến phản biện”.

Khi được hỏi về việc TCĐBVN tới đây sẽ cưỡng chế dán thẻ Etag, anh Lê Quyết Thắng, lái xe cho một hãng taxi không khỏi ngạc nhiên.

Anh Thắng nói: “TCĐBVN cũng như doanh nghiệp VETC cần xem lại công tác truyền thông của mình, bởi không chỉ tôi mà còn rất nhiều lái xe khác chưa hề biết đến chủ trương này. Trách nhiệm của chúng tôi là qua trạm BOT phải mua và trả tiền. Còn tiền đó đi về đâu thì TCĐBVN phải hỏi các trạm BOT chứ. Bản thân xe của tôi cũng từng dán thẻ Etag, tưởng tiện lợi nhưng không hẳn vì đa số trạm tôi đi qua đều không chấp nhận việc trả tiền qua thẻ. Họ thích tiền mặt”.

Còn anh Lê Văn Thịnh, chủ một doanh nghiệp kinh doanh vận tải thắc mắc: “Đành rằng qua trạm BOT là phải trả tiền nhưng một ngày Cty tôi phải chạy hàng chục lượt qua một trạm thu phí, bình thường làm vé tháng với trạm thì chạy vô tư, còn sau này nếu dán thẻ có bị trừ từng lượt qua trạm hay không? Điều này cũng cần TCĐBVN hướng dẫn rõ trên các phương tiện truyền thông chứ không phải cứ thích là cưỡng chế”.

Theo báo cáo của Bộ GTVT, hiện tại, hệ thống QL có 88 trạm thu phí, trong đó có 62 trạm đang thu phí, 26 trạm chưa thu thuộc các dự án đang đầu tư. Trên hệ thống cao tốc có 12 hệ thống thu phí, trong đó có 6 hệ thống đã thu phí, 6 hệ thống chưa thu thuộc các dự án đang đầu tư. Đáng nói, trong 88 trạm thu phí BOT trên hệ thống QL mới chỉ có 1 trạm thu phí không dừng ở Quảng Bình của Cty CP Tasco, còn lại vẫn là trạm thu phí một dừng. Đến nay, trong 24/37 trạm thuộc dự án thu phí tự động không dừng và kiểm soát tải trọng xe trên toàn quốc - giai đoạn 1 áp dụng cho QL1 và đường HCM đoạn qua Tây Nguyên do Cty TNHH thu phí tự động VETC (TASCO) thực hiện đã có 15 trạm được đưa vào vận hành, 9 trạm đang triển khai lắp đặt và sẽ vận hành vào cuối quý 1-2018.

Khắc Hạnh