NSƯT Bùi Cường - “cánh chim” không mỏi giữa bầu trời điện ảnh

Cập nhật: 07:59 | 07/08/2018
Đến với điện ảnh từ năm 25 tuổi, gần 50 năm sau, NSƯT Bùi Cường vẫn giữ trọn một tình yêu mãnh liệt với điện ảnh. Ông ra đi khi nhiều dự định còn dang dở, nhưng những vai diễn, bộ phim của ông sẽ còn sống mãi với thời gian, trong trái tim khán giả.

NSƯT Bùi Cường, SN 1945 tại Hà Nội. Trước khi lấn sân sang điện ảnh, ông từng tốt nghiệp trường trung cấp Kỹ thuật điện và có thời gian làm việc tại xí nghiệp điện Tam Quang (Sở Công nghiệp Hà Nội). Tại đây, ông tích cực tham gia các hoạt động văn hóa văn nghệ, là thành viên của đội kịch công nhân TP và đạt Huy chương Vàng với vở diễn “Anh Tư”.

25 tuổi, nghệ sĩ Bùi Cường mới nhờ người yêu (vợ ông bây giờ) nộp hồ sơ thi vào trường ĐH Sân khấu - điện ảnh và trúng tuyển lớp diễn viên khóa II của trường. Ông học với nhiều nghệ sĩ tên tuổi của điện ảnh Việt như: NSND Đào Bá Sơn, NSND Minh Châu, NSƯT Quốc Trọng, NSƯT Thanh Quý, nghệ sĩ Vũ Đình Thân...

Sau khi tốt nghiệp ĐH Sân khấu điện ảnh, ông được nhận về làm việc tại Hãng phim truyện Việt Nam. Trong sự nghiệp diễn xuất, nghệ sĩ Bùi Cường ghi dấu ấn đậm nét nhất với nhiều vai diễn, kinh điển nhất vẫn là vai diễn Chí Phèo trong phim “Làng Vũ Đại ngày ấy”. Vai diễn này đã mang lại cho ông Huy chương Vàng ở hạng mục Diễn viên chính xuất sắc nhất trong Liên hoan phim Việt Nam lần thứ 6 (năm 1983).

nsut bui cuong canh chim khong moi giua bau troi dien anh
NSƯT Bùi Cường và các vai diễn của ông sẽ sống mãi trong lòng khán giả. Ảnh tư liệu

Sau thành công của vai Chí Phèo, Bùi Cường được mời vào một loạt vai diễn tiếp theo như: Trần Tuấn trong phim “Phút thứ 89” (đạo diễn Quốc Long), Trần Quân trong phim “Kẻ giết người” (đạo diễn Hoài Linh), Tướng cướp trong “Dòng sông vàng” (đạo diễn Kiều Tuấn), Mộc trong phim “Không có đường chân trời” (đạo diễn Nguyễn Khánh Dư), chủ quán trong phim “Vụ áp phe Đông Dương” (đạo diễn Trần Đắc); Năm Hòa trong phim “Biệt động Sài Gòn” (đạo diễn Long Vân)...

Ngoài khả năng diễn xuất, nghệ sĩ Bùi Cường còn thử sức ở vai trò đạo diễn và gặt hái được những thành công nhất định. Năm 1990, bộ phim truyện đầu tay của ông là “Người hùng râu quặp” trở thành một trong những bộ phim ăn khách trong dòng phim thị trường lúc bấy giờ. Năm 1996, ông hoàn thành bộ phim truyện nhựa đầu tay “Người đàn bà không con” nhận được nhiều tình cảm của khán giả, đạt giải Nhất phim đầu tay của Hội Điện ảnh Việt Nam. Bộ phim truyền hình “Ông tướng tình báo và hai bà vợ” dài 29 tập do nghệ sĩ Bùi Cường làm đạo diễn cũng được khán giả đặc biệt yêu thích. Bộ phim giành Huy chương Vàng tại Liên hoan phim Truyền hình toàn quốc.

Sinh thời, nghệ sĩ Bùi Cường thừa nhận, trong sự nghiệp phim ảnh, ông đóng rất nhiều vai, cộng với đảm nhận vai trò đạo diễn của khá nhiều bộ phim nhưng vai diễn đi sâu vào lòng khán giả nhất chính là Chí Phèo trong phim “Làng Vũ Đại ngày ấy” của cố đạo diễn, NSND Phạm Văn Khoa. Bộ phim này được thực hiện vào năm 1982, được xếp vào hàng những bộ phim kinh điển của điện ảnh Việt Nam thế kỷ XX.

Một trong số những cái hay của “Làng Vũ Đại ngày ấy” chính là việc lựa chọn diễn viên của đạo diễn Phạm Văn Khoa. Nếu như trong phim, Chí Phèo và Thị Nở đều có ngoại hình xấu xí, khiến người khác sợ hãi thì ở ngoài đời hai nam, nữ diễn viên chính đều là những nghệ sĩ có ngoại hình đẹp. Quan điểm của đạo diễn là không lựa chọn diễn viễn có ngoại hình xấu đóng vai xấu bởi như thế sẽ khiến diễn viên tự ti, không thể diễn tốt được. Đạo diễn Phạm Văn Khoa chọn diễn viên đẹp đóng vai xấu để các diễn viên tự tin, thăng hoa hết mình cùng vai diễn. Cuối cùng, phim thành công vang dội, minh chứng cho sự lựa chọn đúng đắn của đạo diễn Phạm Văn Khoa.

Để có “gương mặt quỷ dữ của làng Vũ Đại”, nghệ sĩ Bùi Cường phải làm ngoại hình của mình xấu đi rất nhiều với những vết sẹo chằng chịt trên mặt, mắt một bên to, một bên híp lại, tóc tai bù xù, quần áo rách rưới, luộm thuộm. Nghệ sĩ Bùi Cường lúc đó phải mất nhiều tiếng đồng hồ mới hóa trang xong từ đầu tóc đến gương mặt. Tất cả đều được làm rất kỹ càng. Nghệ sĩ Bùi Cường còn chấp nhận cắt ngắn mái tóc dài lãng tử với “tuyên ngôn” trước đạo diện Phạm Văn Khoa: “Bác bắt cháu cạo trọc cháu cũng cạo”. Để tạo cho mình vẻ ngoài say khướt, luộm thuộm của Chí Phèo, nghệ sĩ Bùi Cường đã phải dành nhiều thời gian để tập đôi mắt mơ màng, dáng đi xiêu vẹo của một gã say, bất cần đời. Đặc biệt là ông phải học cách cười có một không hai của Chí Phèo, ngay cả khi đang tắm. Ít ai biết được rằng, chi tiết Chí Phèo biết hát trong phim là đề xuất độc đáo mà chính NSƯT Bùi Cường đưa ra với đạo diễn. “Tôi thấy cái thằng Chí Phèo cứ chửi suốt cũng chán, uống rượu vào cứ ư ử hát mấy câu cho lạ và hay hơn”, nghệ sĩ Bùi Cường kể lại.

Một bộ phim, vai diễn thành công chỉ khi chạm đến tận cùng cảm xúc của khán giả. Và nhân vật Chí Phèo đã làm được điều đó. Vai diễn Chí Phèo đã cho khán giả được trải qua những cung bậc cảm xúc của hỉ, nộ, ái, ố. Chỉ cần nhìn thôi khán giả đã ngay lập tức cảm thấy sợ hãi trước gương mặt Chí Phèo nhưng rồi cũng thương anh đến tận cùng, ngay cả khi anh là một gã say, lúc nào cũng lè nhè, chửi bậy, ăn vạ hay những lúc anh khao khát được hoàn lương thành người lương thiện,… Hồn cốt của Chí Phèo đã được nghệ sĩ Bùi Cường khắc họa thành công, giúp vai diễn Chí Phèo trở thành vai diễn kinh điển của một bộ phim kinh điển.

Sau này, khi sân khấu, phim ảnh có nhiều phiên bản Chí Phèo nhưng vai diễn của nghệ sĩ Bùi Cường vẫn được cho là xuất sắc nhất. Biết ơn vai diễn Chí Phèo nhưng NSƯT Bùi Cường không phủ nhận, có lúc ông thấy chạnh lòng vì mình như bị “đóng đinh” với hình ảnh này. “Có lúc nghĩ cũng chạnh lòng vì tôi đóng không ít phim hay, làm đạo diễn cũng nhiều thế mà khán giả chỉ nhớ tới duy nhất Chí Phèo. Nhưng thôi nghiệp diễn có một vai diễn để đời cũng là một may mắn”, nghệ sĩ Bùi Cường từng chia sẻ.

Với những đóng góp to lớn cho sự phát triển của điện ảnh Việt Nam, NSƯT Bùi Cường là một trong những nghệ sĩ sẽ được Nhà nước phong tặng danh hiệu NSND năm 2018 trong thời gian tới. Trước khi mất, nghệ sĩ Bùi Cường có dự định sẽ làm bộ phim “Bữa ăn cuối cùng của lão Hạc” cùng với người con rể “hợp cạ” về nghệ thuật - đạo diễn Trần Vũ Thủy. Phim dự kiến khởi quay vào tháng 9 tới. Ông bảo, ông làm bộ phim này với mong ước được trả nghĩa cho nhà văn liệt sĩ Nam Cao - người đã viết những tác phẩm văn học nổi tiếng, tạo nguồn cảm hứng cho phim “Làng Vũ Đại ngày ấy” cùng vai diễn Chí Phèo làm nên tên tuổi, sự nghiệp của ông. Tiếc là mong ước ấy của nam nghệ sĩ đã không trở thành hiện thực. Thế nhưng, với sự nghiệp phim ảnh đồ sộ của mình, nghệ sĩ Bùi Cường đã sống và cống hiến một tình yêu thật sự trọn vẹn dành cho nghệ thuật. Dù ông đã đi xa nhưng hình ảnh đẹp đẽ của người nghệ sĩ tài ba, tâm huyết và các vai diễn sẽ còn sống mãi trong lòng khán giả.

Theo thông tin từ phía gia đình, NSƯT Bùi Cường trút hơi thở cuối cùng vào hồi 3g ngày 3-8-2018 (tức ngày 22-6 âm lịch năm Mậu Tuất). Lễ viếng của ông sẽ diễn ra từ 7g30 đến 8g45 ngày 7-8 (tức ngày 26-6 âm lịch) tại Nhà tang lễ Bộ Quốc phòng, số 5 Trần Thánh Tông, Hà Nội. Lễ truy điệu sẽ diễn ra vào 8g45 và hỏa táng tại Đài hóa thân hoàn vũ cùng ngày.

Hồng Giang