Nữ họa sĩ vẽ chân dung và con chó Bốp

Cập nhật: 09:55 | 20/02/2018
Khách hàng đầu tiên đến thuê Huê vẽ chân dung là một anh chàng người Mỹ, tên William Peter. Cao lêu nghêu đến trên hai mét và mềm oặt như một sợi dây leo. Mặt ngựa. Mũi hếch. Hai con mắt trừng trừng xanh lét như mắt mèo. Anh chàng sang đây để học tiếng Việt và đã qua cái thời kỳ bập bẹ ngô ngọng, định nói: Tôi muốn làm con rể cụ mà lại hóa thành: Tôi muốn làm con dê cụ.

Bây giờ thì Peter sử dụng tiếng Việt thành thạo rồi. Thành ra khi đến nhà nữ họa sĩ chuyên vẽ chân dung nổi tiếng ở thành phố này, thoạt nhìn thấy chó Bốp lông trắng khoang đen, Peter đã lập tức đứng khựng lại và vừa ngật ngà ngật ngưỡng vừa cao hứng búng tay, nháy mắt: “Nhất bạch, nhì vàng, tam khoang... con này được mấy bát?” Đúng là giọng điệu, ngôn từ của những tay sành điệu món cờ tây!

nu hoa si ve chan dung va con cho bop
Ảnh minh họa

Huê không ưa thái độ ấy của Peter. Nữ họa sĩ đổi mặt lạnh lùng. Vì lẽ ra, với một thái độ như thế với con chó của mình, người ta có thể đổi bạn thành thù được.

- Xin mời ông ngồi vào chiếc ghế kia. Nhận ngay ra vẻ khó chịu của Huê và thấy nữ họa sĩ đã ngồi xuống trước tấm toile căng trắng ngà, tay cầm cọ, Peter liền xuống giọng: - Tôi xin lỗi, nếu có gì thất thố. Ồ, sang đây ở với người Việt thú thật tôi học được nhiều điều bổ ích. Về khoa ẩm thực chẳng hạn. Thế giới đâu đã biết tới món đặc sản thịt chó. Đâu đã hiểu được cái chân lý chứa đựng ở câu ca dân gian này: Sống trên đời ăn miếng dồi chó. Chết xuống âm phủ hỏi có gì không? Chà! Cầy tơ bẩy món... - Xin ông ngồi lui vào lòng ghế và thẳng người lên. - Vâng! Nhưng thưa nữ họa sĩ, xin phép cho tôi nói thêm một ý tưởng nữa. Peter lắc lư cái đầu quả dưa, miệng múm mím thú vị:

- Vừa rồi tôi có viết một lá thư cho mẹ tôi. Trong thư tôi có tả lại cái ngon không thể tả được của bẩy món thịt chó của người Việt chế tác mà tôi đã từng được thưởng thức nhiều lần. Hoạ sĩ có biết mẹ tôi nói thế nào không? Mẹ tôi nói: Trên đồng đô la Mỹ có ghi câu: “Từ nhiều người trở thành một”. Tự do cá nhân của con mẹ tôn trọng. Nhưng mẹ muốn khuyên con trước khi con ăn, con ca ngợi món thịt chó của người Việt thì con hãy xin lỗi con Kít nhà ta. Ờ, Kít của tôi, một chú chó lài đẹp và thông minh hết xảy. Tuy nhiên điều tôi muốn nói là ở chỗ này kia: Qua lời khuyên của mẹ tôi, nữ họa sĩ có thấy người Mỹ chúng tôi là dân tộc văn minh không?

- Peter! Anh ngồi thẳng lên, lui vào và không động đậy để tôi vẽ. Huê mím mím môi, nửa thân trước cùng cánh tay hơi rướn lên, bắt đầu đi những đường cọ phác thảo đầu tiên khuôn mặt Peter. Nữ họa sĩ tập trung sức chú ý. Hai con mắt đen thẳm sau mỗi lần lướt qua mặt Peter lại một lần cố gắng để lại một dấu vết tinh thần trên tấm toile gai vô tri. Tuy vậy, sự chú mục đôi khi cũng bị ngắt đoạn. Đó là lúc họa sĩ phải dừng cây bút, giậm giậm bàn chân, nhìn xuống sàn nhà, khe khẽ gắt:

- Bốp! Bốp! Im lặng nào, con. Bốp nằm cạnh chân chiếc giá vẽ, thân và chiếc đuôi xù duỗi dài trông như cái phất trần. Trên khuôn mặt lút trong cái bờm sư tử rất đẹp, hai con mắt tròn như hai hột nhãn của Bốp thi thoảng lại ngước lên nhìn anh chàng người ngoại quốc nọ. Những gì cốt yếu nhất trong thần thái của Bốp đều thể hiện ở hai con mắt này, hai con mắt đầy vẻ cảnh giác.

Một tuần lễ qua. Bức chân dung Peter đã hoàn thành mỹ mãn. Trên cái nền màu nâu sáng là một gương mặt Peter trẻ trung, thông minh, hoạt ngôn láu cá và hơi tự thị.Trao bức vẽ cho chủ nhân của nó, nữ họa sĩ nhận 800 đôla tiền công và nói:

- Peter! Anh biết một mà chưa biết hai... Anh khoe mẹ anh khuyên anh xin lỗi con Kít nhà anh khi ca ngợi món thịt chó. Nghĩa là để biểu lộ sự tôn trọng con Kít. Còn người Việt chúng tôi, có nhân đạo hay không khi phải giết mổ một con chó hay một con gà, đều nói: Gà ơi, chó ơi, tao hóa kiếp cho mày. Kiếp sau được làm người chứ không phải làm gà, làm chó nữa nhé?

Người thứ hai đến nhờ nữ hoạ sĩ vẽ chân dung mình là một người đàn ông đã ngoài sáu mươi. Ông tên là Choan. Tráng kiện. Sức lực phương cường. Vẻ như là kẻ có oai vọng, nhưng hai con mắt thô lố , khuôn miệng rộng như mồm cá trê và cái hàm bạnh cóc hạ ông xuống hạng người cực kỳ dung phàm.

Ông là hàng xóm với Huê. Ông bảo Huê: “Nghe Huê gọi: Bốp ơi, về đi con! Thoạt đầu anh cứ tưởng là em đã có gia đình, có con thật rồi. Thì ra tình yêu với loài vật là tình yêu của người có tấm lòng nhân hậu. Nghệ sĩ là người thấu hiểu trái tim muôn loài. Bốp không có cảm tình với ông Choan. Không đến nỗi thù địch, nhưng nó nhìn ông bằng con mắt gườm gườm kỳ thị. Đang nằm, thấy ông sang là nó chồm dậy. Ông đi tới đâu, nó theo sát ông tới đấy.

Lâu nay, ông Choan vẫn có ý săn đuổi Huê. Lần này chẳng hiểu vì cơn cớ gì mà nổi cơn hứng, ông sang nhà Huê yêu cầu họa sĩ vẽ cho mình một bức chân dung. Bốp từ nhà trong lững thững đi ra, nằm ạch xuống ngay chân chiếc ghế bành. “Sống một mình buồn lắm, Huê ạ!” Nghe ông nói, Huê không đáp, cứ cắm cúi sửa soạn bút vẽ và mầu. Huê phải nuôi một bà mẹ già ốm liệt giường đã cả chục năm nay. Hơn nữa, là họa sĩ thì nàng phải vẽ, phải vẽ. Cho tới khi nghe thấy một tiếng kêu thất thanh, Huê vội quay lại và nàng nhận ra, ông Choan vừa co giật bàn tay trái lên, mặt nhăn nhúm hốt hoảng miệng xuýt xoa, nhưng cố lấy lại vẻ oai vệ, chặc chặc lưỡi: “Mày đớp tao như muỗi đốt gỗ thôi, Bốp ạ.” Rồi cười nhăn nhó.

Huê vội bước lại.

- Em quên không bảo bác, con Bốp này khó tính lắm. Nó chỉ cho mình em vuốt ve nó thôi! - Không sao! Không sao! Đừng lo cho anh. Anh nói điều này từ đáy lòng: Em sống một mình bấy nhiêu năm, phí hoài quá. Phí hoài là có tội với mình với mọi người đấy! Nữ họa sĩ lắc lắc đầu:

- Em có sống một mình đâu. Em có Bốp là con. Em có người thân đấy chứ! Thực tình thoạt đầu Bốp chỉ là một chú khuyển con lạc đến nhà nữ họa sĩ. Một chiều, đi dạy một lớp vẽ cho thiếu nhi về, mở cửa, Huê đã thấy Bốp như một bụm lông đen pha trắng đứng ở đó vẫy đuôi. Và hơn thế nữa, ở cả hai, trong tâm thức cùng lúc như vừa bừng ngộ, họ chồm, ào tới nhau, cử chỉ vồ vập và cảm động không nói lên lời, như hai kẻ thân thiết bị chia cách, nay mới lại đoàn tụ vậy. - Chết thôi, con từ đâu đến đây thế, Bốp!

Cả đến cái tên và từ con thân thiết cũng như buột ra từ cõi nhớ sâu thẳm của nữ họa sĩ. Còn Bốp thì run rẩy từng ngón chân, cứ thế rúc vào ngực Huê, nức nở trong những tiếng kêu nho nhỏ kéo dài.

Rõ ràng là Bốp đã từ một nơi xa lạ đến nhà Huê. Nói cho đúng Bốp đã phải vượt qua một địa ngục trần gian để đến được với nữ họa sĩ, vì vừa lọt lòng và mở mắt, Bốp đã phải sống ở cái thế giới toàn là những điều độc ác ghê rợn rồi. Nhà có năm người đàn ông lớn tuổi và năm thằng con trai tuổi từ năm đến mười. Chúng vật mẹ Bốp ra làm thịt khi mẹ Bốp còn đang trong thời kỳ cho con bú. Còn Bốp thì: Đứa nào làm vỡ cái lọ hoa đây? Bốp! Đứa nào tha chiếc dép của tao đi đâu rồi? Bốp! Đứa nào đái ra làm ướt nền nhà đây? Bốp! Ôi! Bốp là kẻ phải gánh chịu tất cả. Bốp là thủ phạm duy nhất của tất cả mọi sai sót. Hơn nữa, Bốp là nguyên nhân của mọi sự thất bại. Một con số đề trượt ra khỏi tầm tay. Một canh bạc bị thua. Một cuộc lừa bịp không thành. Thậm chí một bữa rượu say xỉn. Một cơn đói thuốc cồn cào điên dại. “Đ. mẹ. Chỉ tại mày, lỏi con.” Những cú đá bất thần xốc xáo cả lục phủ ngũ tạng Bốp nối tiếp. Cho đến một ngày, một gã trẻ nhất trong năm gã đàn ông bừng tỉnh sau một cơn phê thuốc, reo to: “Ơ, thằng chó con lớn thành chó dé rồi, loại này thịt nầm của nó ngon quên chết đấy!”.

Giờ thì Bốp đã sống ở một thế giới khác. Với nó, không còn quá khứ tăm tối, bất công, độc ác nọ. Với nó, Huê là mẹ thân yêu duy nhất. Một người mẹ hiền hậu, dịu dàng, tài hoa và nó là đứa con thân yêu thì nó phải tận tụy bảo vệ và chia sẻ. Cách nào khác được. Thái độ mẹ nó với anh chàng ngoại quốc Peter cũng là thái độ của chính nó. Với ông Choan, còn hơn thế, nó phải bảo vệ mẹ nó.

Còn bây giờ, sáng nay khi mẹ nó nghe chuông reo, mở cửa, bước ra, mặt sáng tươi như vừa rửa nước lạnh, mừng mừng rỡ rỡ, hơi thở nọ lấp hơi thở kia, ôm choàng lấy một người đàn ông cao gầy xanh xao đeo chiếc ba lô bạt sau lưng, thì nó rối rít cuống cuồng chạy vòng quanh hai người với những bước nhảy lẫng cẫng sai nhịp.

- Anh! Thế là đã mười năm rồi em mới gặp anh. Mười năm trời. Mười năm trời… Nữ họa sĩ nghẹn ngào. Còn người đàn ông thì rưng rưng, nắm chặt tay nữ họa sĩ: - Ngày chia tay em để đi xa, vì nhiệm vụ bí mật của công việc, anh không được phép tiết lộ lý do. Em có trách anh không? Có tin anh sẽ trở về khóng? - Có! Em tin. Nói xong câu nói nọ, nữ họa sĩ ngẩng đầu lên, nhìn người yêu, tiếp: - Anh à! Xa cách anh cả chục năm mà em vẫn thấy anh gần gụi , em không cô đơn. Đó là vì em là họa sĩ vẽ chân dung. Chỉ cần nhìn anh một lần là em đã ghi nhớ được hình ảnh anh trong ký ức. Anh luôn ở trong em.

Thêm nữa, có một điều diệu kỳ đã xảy ra, anh có biết không, đó là bên em, có con Bốp. - Chà! Cô họa sĩ yêu dấu ngàn lần của anh! Người đàn ông vừa nói vừa trút hai quai cái ba lô khỏi vai, rồi dang rộng hai cánh tay ôm trọn thân hình bé nhỏ của nữ họa sĩ. Chính lúc ấy, Bốp đứng ngây người. Một tình cảm xa lạ đang xâm nhập vào nó. Cơn say đắm nảy sinh từ hai con người tràn vào Bốp nỗi trìu mến, dịu dàng. Nhưng, thốt nhiên, như có gì đó vừa được sơ ngộ, trước mặt Bốp bừng sáng một cảnh giới lạ lùng hiếm hoi, Bốp liền nhẩy lên, hé răng, đớp nhẹ vào cổ tay phải người đàn ông, khi ông vừa áp mạnh tay vào phần eo lưng của nữ họa sĩ. Nó có cảm giác bị tước đoạt.

- Bốp! Sao lại thế con! Nữ họa sĩ quay lại, rồi cúi xuống, một tay xốc con chó ngược lên. Và người đàn ông thấu hiểu hết nguồn cơn, tay vẫn ôm chặt người phụ nữ yêu dấu, nhưng ngoảnh mặt lại nhìn xuống Bốp, âu yếm và dịu dàng: - Ồ! Bốp đấy à! Bốp ơi, người ba đấng, vật ba loài. Bốp là hạng thượng, cùng ta và Huê đều xếp lớp ưu tú. Chúng ta là bạn bè chí cốt với nhau mà!

Và con chó như đã hiểu ra, liền chồm lên sủa mấy tiếng vô cùng mừng rỡ cùng lúc chiếc đuôi bông phất cờ rối rít quanh hai con người.

Hà Nội 11/6/2005 -10/2017

Truyện ngắn: Ma Văn Kháng