“Nước cờ” ngoại giao chớp nhoáng của Tổng thống Nga

Cập nhật: 10:51 | 14/12/2017
Ngày 11-12 Tổng thống Nga Vladimir Putin đã thực hiện chuyến thăm chớp nhoáng chưa từng có tiền lệ đến khu vực Trung Đông và Bắc Phi. Chỉ trong 1 ngày ông thăm ba nước Syria, Ai Cập và Thổ Nhĩ Kỳ, đưa ra một loạt những quyết định đối ngoại quan trọng. Nước cờ này của ông Putin không chỉ thể hiện vai trò của Nga trong khu vực mà còn là lời báo cáo trước cử tri Nga về công việc ở đây.

Lịch trình dày đặc

Tại Syria, với tư cách Tổng Tư lệnh tối cao các lực lượng vũ trang Nga, ông Putin đã hạ lệnh bắt đầu "rút phần lớn quân số" khỏi Syria. Phát biểu với các binh sĩ Nga tại căn cứ không quân Hemeimeem ở Syria, ông Putin đã nhắc đến chiến thắng trước “những kẻ khủng bố” và tuyên bố sự rút quân một phần của các binh sĩ Nga. Ông nói: “Các bạn đã thể hiện những phẩm chất tốt đẹp nhất của một binh sĩ Nga - sự can đảm, quả cảm, tinh thần đồng đội, sự kiên quyết và các kỹ năng xuất sắc. Tổ quốc tự hào về các bạn”.

Theo con số của Tướng Sergey Surovikin, Chỉ huy các lực lượng vũ trang Nga tại Syria, trong hai năm qua không quân Nga đã thực hiện 7.000 chuyến cất cánh, tiêu diệt gần 32.000 tay súng khủng bố và gần 400 xe tăng, giải phóng gần 1.000 khu vực dân cư. Cũng theo con số chính thức, Nga đã mất 40 quân nhân trong chiến dịch chống khủng bố ở Syria, trong đó có cả các chỉ huy cấp cao như Trung tướng Valery Asapov và Aleksander Vyaznikov.

Ba giờ sau, Tổng thống Nga tiếp tục hành trình đến Cairo. Sau khi Ai Cập lật đổ chế độ của thủ lĩnh “Anh em Hồi giáo” Mohammad Morsi và xây dựng chế độ thế tục vào năm 2013, Moscow đã nhất quán xây dựng quan hệ tin cậy với cộng đồng quân sự của Ai Cập. Một trong những dấu hiệu quan trọng nhất là việc Ai Cập đã mua lại của Pháp hai chiếc tàu sân bay “Mistral” được Nga đóng theo đơn đặt hàng song sau đó bị Pháp từ chối vì án phạt của phương Tây.

Hội đàm song phương không chỉ hạn chế ở hợp tác kỹ thuật quân sự. Trước hết, như ông Putin cho biết, ông thông báo với người đồng cấp Ai Cập một số chi tiết trong cuộc trò chuyện với ông Assad. Dù Ai Cập không phải là bên tham gia trực tiếp cuộc xung đột Syria, song với quy chế cường quốc khu vực, Ai Cập có thể trở thành một trong những bên bảo đảm cho tiến trình giải quyết chính trị hậu chiến ở nước này. Thêm vào đó, một bộ phận các phần tử Hồi giáo thất bại tại Syria nay đã chuyển về Sinai và tiếp tục hoạt động ở đó.

Tổng thống Ai Cập còn lo ngại một vấn đề khác - sự ủng hộ của Nga tại mặt trận thứ hai chống lại Hồi giáo cực đoan ở Libya. Ngoài ra, ông al-Sisi còn muốn nghe ý kiến của lãnh đạo nước Nga về vấn đề thủ đô Israel. Theo đó, ông Putin nói: “Nga hoàn toàn ủng hộ tất cả các quyết định mà Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc (HĐBA LHQ) đã đưa ra về vấn đề này. Nga cho rằng bất kỳ bước đi nào đi trước về kết quả đối thoại Palestine và Israel đều là phản xây dựng. Nga cho rằng những bước đi đó sẽ gây mất ổn định, không hỗ trợ giải quyết tình hình mà ngược lại kích động nên xung đột”.

Qua các tuyên bố của hai bên sau cuộc gặp, có thể thấy họ đã đạt được thỏa thuận không chỉ về các vấn đề địa chính trị mà cả kinh tế. Ông Putin nhắc lại rằng 7 năm qua Nga đã luôn sẵn sàng đáp ứng nhu cầu ngũ cốc của Ai Cập. Ngoài ra còn diễn ra lễ ký hợp đồng xây dựng nhà máy điện hạt nhân đầu tiên tại Ed-Dabaa (Ai Cập).

Tổng thống Nga nhấn mạnh rằng phía Ai Cập sẽ không chỉ nhận được nhà máy mà cả công nghệ. Cuối cùng là vấn đề quan trọng đối với Nga- nối lại đường bay sau vụ khủng bố ở Sinai năm 2015. Ông Putin thận trọng cho biết nhìn chung Nga sẵn sàng khôi phục các chuyến bay đến thủ đô Cairo.

Trong chặng dừng chân cuối cùng là Thổ Nhĩ Kỳ, ông Putin và Tổng thống nước chủ nhà Tayyip Erdogan đã thảo luận về các diễn biến ở Syria và Trung Đông cũng như quan hệ song phương. Trong cuộc họp báo, ông Erdogan cho biết đây là cuộc gặp gỡ lần thứ 8 giữa hai bên trong năm nay và gọi ông Putin là “người bạn thân mến”. Ông Putin cũng gọi ông Erdogan là “người bạn”, nhấn mạnh đến vai trò của ông trong việc giúp đàm phán về tiến trình hòa bình ở Syria.

Phát biểu tại cuộc họp báo ở Ankara, ông Putin nói rằng việc Tổng thống Mỹ Donald Trump công nhận Jerrusalem là thủ đô của Israel “không giúp đỡ tiến trình hòa bình ở Trung Đông mà còn gây bất ổn tình hình vốn rất gay go ở khu vực này.” Phát biểu cạnh Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdogan, ông Putin khẳng định quyết định này có thể “chấm dứt triển vọng cho tiến trình hòa bình Palestine-Israel.” Ông Putin cũng nói thêm rằng Moscow tin rằng tình trạng của Jerusalem chỉ có thể được giải quyết thông qua đàm phán giữa Palestine và Israel phù hợp với các nghị quyết của Liên hợp quốc.

Ngoài ra, hai bên cũng nhất trí về khoản vay để mua tên lửa giàn S-400 của Nga. Tuy nhiên, không một bên nào nhắc tới thỏa thuận được lên dự thảo tháng trước trong đó cho phép các máy bay chiến đấu của Nga sử dụng các căn cứ quân sự của Ai Cập, có thể bởi tính nhạy cảm của vấn đề ở một quốc gia từng nhiều lần từ chối tiếp nhận các lực lượng nước ngoài trên lãnh thổ của họ. Việc thỏa thuận này không được ký kết trong chuyến thăm của ông Putin cũng đồng nghĩa rằng vẫn còn những bất đồng trong vấn đề này.

nuoc co ngoai giao chop nhoang cua tong thong nga
Tổng thống Putin trong chuyến thăm căn cứ không quân Hmeimim ở Syria. ẢNH TƯ LIỆU

Đối ngoại để thúc đẩy đối nội

Chuyến công du này nêu bật phạm vi ảnh hưởng mở rộng của Nga ở Trung Đông và vị thế toàn cầu của nhà lãnh đạo Nga. Lịch trình không đơn giản và dày đặc trong chuyến công du này cho thấy ứng cử viên chính cho cuộc bầu cử Tổng thống Nga năm 2018 đã bắt đầu thực sự tiến hành chiến dịch tranh cử và thực tế đang thể hiện những thành tích của mình trên mặt trận Trung Đông- hầu như tất cả các lãnh đạo độc lập của khu vực này đều công nhận vai trò trung gian (dù không tuyệt đối) của ông.

Điểm nhấn trong chuyến đi lần này có thể kể đến là tuyên bố rút quân khỏi Syria, chủ trì lễ ký thỏa thuận quy mô nhằm xây dựng một nhà máy điện hạt nhân tại Ai Cập, chỉ trích quyết định của Tổng thống Mỹ Donald Trump công nhận Jerusalem là thủ đô của Israel là hành động “phản tác dụng” và “gây bất ổn,” song không trực tiếp đề cập tới tên của người đứng đầu Nhà Trắng. Tờ Washington Post bình luận: “Putin, người tuần trước vừa tuyên bố sẽ tranh cử chức tổng thống nhiệm kỳ thứ 4, thể hiện rõ mục tiêu của mình là khôi phục vị thế cho nước Nga, vị thế của một cường quốc quân sự có ảnh hưởng lớn và là một đối trọng với phương Tây tại Trung Đông.

Chuyến công du của ông là nhằm củng cố các quan hệ song phương trong bối cảnh chính sách của Mỹ tại Trung Đông đang chẳng khác nào một mớ bòng bong và quyết định của Tổng thống Trump về Jerusalem. Chuyến đi này cũng đặt dấu hỏi ngày càng lớn cho vai trò và nhiệm vụ của quân đội Mỹ tại Syria.”

Ông Putin hy vọng chuyến công du này sẽ thúc đẩy lòng tự hào dân tộc của các cử tri trong cuộc bầu cử tổng thống vào ngày 18-3-2018. Với tỷ lệ tín nhiệm hơn 80%, ông Putin chắc chắn sẽ giành chiến thắng một cách dễ dàng, nhưng Điện Kremlin đang lo ngại về sự thờ ơ ngày càng gia tăng của các cử tri. Chiến dịch quân sự thành công ở Syria và ảnh hưởng gia tăng của Moscow ở Trung Đông sẽ giúp đánh bóng hình ảnh của ông như một người giúp khôi phục quyền lực và thanh thế của Nga sau khi Liên bang Xô Viết sụp đổ năm 1991.

Chuyên gia chính trị Abbas Galliamov cho rằng những tuyên bố rút quân khỏi Syria và nối lại giao thông hàng không với Ai Cập được ông Putin đưa ra xuất phát từ nhu cầu phải có thay đổi, vốn dễ đạt điểm cao trong xã hội Nga. Ông nói: “Điện Kremlin đang thể hiện những thay đổi ở bất kỳ nơi nào có thể: trong chính sách nhân sự, trong công tác với phe đối lập, trong quan hệ quốc tế. Khi có cơ hội thay đổi chương tình nghị sự tại Syria, Ai Cập là chính quyền tận dụng ngay”. Theo ông, điện Kremlin có thể hạ nhiệt các tuyên bố của mình ở cả những định hướng khác, trong đó có quan hệ với các nước phương Tây, tuy nhiên sẽ không tìm kiếm hòa bình bằng mọi giá.

Trước đó, nguồn tin thận cận với điện Kremlin của tờ Gazeta.ru khẳng định, trọng tâm đối ngoại của chiến dịch tranh cử của ông Putin sẽ tập trung vào thành công ở Syria và “quan hệ bình thường với các nước BRICS và SCO”. Tất cả các vấn đề quốc tế khác đều “không phải là những đề tài nên thảo luận”. Vì vậy, giờ đây khi bàn cờ đối ngoại đã "hạ bài," có thể cho rằng chiến dịch tranh cử tiếp theo sẽ vẫn tập trung vào các nội dung đối nội.

Hồng Phúc