Biển Đông tĩnh lặng trước “cơn bão”

12:00 ngày 15/07/2017

(PL&XH) - Sau phán quyết lịch sử của Tòa trọng tài La Haye với việc Philippines đã giành chiến thắng mang tính quyết định trước Trung Quốc trong vụ kiện biển Đông, vùng biển chiến lược trọng yếu này đã có một năm tương đối yên tĩnh. Tuy nhiên, theo giới phân tích, sự yên tĩnh này chỉ là tạm thời, và phán quyết của Tòa trọng tài sẽ vẫn là lý do chính gây căng thẳng tại khu vực này trong những năm tới.

Căng thẳng vẫn có thể xuất hiện lại

Một năm đã trôi qua, Philippines vẫn chưa gặt hái được thành quả từ phán quyết của Tòa trọng tài La Haye, còn Trung Quốc thì vẫn ngang nhiên thách thức phán quyết của Tòa trọng tài bằng cách tiếp tục các hoạt động xây dựng, bồi đắp trái phép ở biển Đông. Vừa mới tháng trước, cơ quan Sáng kiến minh bạch Hàng hải châu Á (AMTI), do Trung tâm Nghiên cứu chiến lược và quốc tế của Mỹ thành lập, thông báo rằng Trung Quốc đang ngang nhiên xây dựng trái phép các nhà chứa tên lửa mới, các cơ sở lắp đặt rađa và viễn thông cùng nhiều cơ sở hạ tầng khác ở Bãi Chữ thập, Đá Vành Khăn và Đá Subi, tất cả đều nằm ở quần đảo Trường Sa của Việt Nam.   

Giới phân tích cho rằng Tổng thống Philippines Rodrigo Duterte chính là nhân vật làm thay đổi cuộc chơi lớn nhất vì ông đã khiến cả thế giới ngỡ ngàng khi gạt sang một bên phán quyết của Tòa trọng tài và đột ngột "xoay trục" từ Washington sang Bắc Kinh. Jay Batongbacal, chuyên gia pháp lý của trường ĐH Philippines, cho biết Trung Quốc và Philippines - vốn đang nóng lòng muốn hàn gắn mối quan hệ đã bị "sứt mẻ" - đã chọn cách không thảo luận phán quyết của Tòa trọng tài cả ở phương diện song phương lẫn đa phương nhằm "nuôi dưỡng và cải thiện quan hệ kinh tế, chính trị."

Trong khi đó, ông Dindo Manhit - Chủ tịch Viện Nghiên cứu chiến lược và quốc tế Stratbase ADR có trụ sở tại Manila - nói: "Kể từ khi lên nắm quyền, Tổng thống Duterte đã thực hiện một 'chính sách đối ngoại độc lập', theo đó gác phán quyết của Tòa trọng tài sang một bên. Việc ông Duterte 'xoay trục' sang Trung Quốc chắc chắn đã mang lại cho Philippines nhiều lợi ích, mà trong đó chủ yếu là các cam kết đầu tư của Bắc Kinh. Mới gần đây, Trung Quốc đã trao cho Lực lượng vũ trang Philippines các loại súng cầm tay trị giá 7,3 triệu USD. Tuy nhiên, do Trung Quốc vẫn tiếp  tục tăng cường tiềm lực tại biển Đông, bất chấp mối quan hệ song phương đang ấm lên, nên Philippines cần phải cân nhắc lại chính sách hiện nay và thực hiện nó một cách độc lập nhất có thể. Mặc dù Tổng thống Duterte đang thúc đẩy quan hệ kinh tế với Trung Quốc, song ông cũng nên tận dụng phán quyết của Tòa trọng tài, đồng thời tăng cường lực lượng quân sự cũng như khả năng của lực lượng Bảo vệ bờ biển trong các hoạt động tuần tra, bảo vệ lãnh hải và vùng đặc quyền kinh tế."

Giới chuyên gia Trung Quốc cho rằng sức mạnh kinh tế của Bắc Kinh đã giúp họ "bịt miệng" được các quốc gia Đông Nam Á. Tuy nhiên, căng thẳng vẫn có thể xuất hiện trở lại nếu các nước này thất vọng với Bắc Kinh. Ông Trương Minh Lượng - chuyên gia về Đông Nam Á của trường ĐH Tế Nam ở Quảng Châu (Trung Quốc) nhận định: "Chẳng có ích gì khi cứ nhắm mắt mà nói rằng điều đó không xảy ra vì phán quyền này đã đặt ra nền tảng cho một loạt quy tắc mới của cuộc chơi". Nhà nghiên cứu Lê Hồng Hiệp của Viện ISEAS-Yusof Ishak ở Singapore cũng cho rằng phán quyết của Tòa trọng tài đã đặt ra một tiền lệ quan trọng và nó sẽ không bị lãng quên, bất chấp mong muốn của Bắc Kinh. Ông nói: "Phán quyết này giống như một phán quyết được khắc trên đá, không dễ dàng xóa đi được, và nó sẽ vẫn là vật cản mang tính chiến lược đối với chính sách biển Đông của Trung Quốc trong nhiều năm tới.”

James Chieh Hsiung, giảng viên chính trị tại trường ĐH New York, nhận xét rằng việc Bắc Kinh phải nhờ cậy đến việc trao lợi ích vật chất để mua chuộc cho thấy họ nhận thức được nguy cơ bị cô lập. Tiếng xấu về sự xem thường luật pháp, kết quả của việc Trung Quốc không tuân thủ phán quyết của tòa án, dù có thể nó chưa hoàn thiện, chắc chắn không thể được xóa sạch chỉ bằng cách phớt lờ nó, như cách mà Bắc Kinh đang làm.”

Anh
Hoạt động xây dựng phi pháp của Trung Quốc ở biển Đông vẫn diễn ra liên tục. ẢNH TƯ LIỆU


     
Trung Quốc phải tuân thủ luật pháp

Trong khi đó, Mỹ vẫn theo đuổi lợi ích của mình trong khu vực. Dưới thời chính quyền Donald Trump, Washington đã từ bỏ chiến lược trụ cột, thực thi nhiều cách tiếp cận mang tính đối đầu cao trong vấn đề biển Đông nhằm khẳng định "quyền tự do hàng hải của tất cả các quốc gia được đảm bảo trong các vùng biển quốc tế." Quan điểm này của Mỹ phần nào giúp Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) đoàn kết hơn trong vấn đề biển Đông đồng thời tranh thủ được sự ủng hộ của các nước bên ngoài có cùng quan điểm như Mỹ, Australia và Nhật Bản. Các nước này kêu gọi Trung Quốc sử dụng các biện pháp ngoại giao thay cho vũ lực trong giải quyết tranh chấp trên biển Đông.

Ở thời điểm hiện tại, Trung Quốc áp dụng biện pháp giữ "im lặng" trong vấn đề biển Đông, không có thêm bất cứ tuyên bố ồn ào nào về chủ quyền nhằm giảm bớt sự chú ý của cộng đồng quốc tế vào những hoạt động mà họ đang triển khai trên thực địa ở khu vực có tranh chấp. Theo một số nhà phân tích, Trung Quốc đã thất bại về ngoại giao khi muốn ngăn cản Mỹ, Australia và Nhật Bản công khai ủng hộ phán quyết biển Đông của Tòa trọng tài bởi vào ngày 25-6-2016, ba nước này đã ra một tuyên bố chung bên lề cuộc đối thoại chiến lược thường niên cấp bộ trưởng bày tỏ sự ủng hộ mạnh mẽ đối với luật pháp quốc tế đồng thời kêu gọi cả Trung Quốc và Philippines tuân thủ phán quyết biển Đông của Tòa trọng tài bởi đó là phán quyết cuối cùng và có sự ràng buộc với cả hai bên. Trong tháng 6 vừa qua, tại Đối thoại Shangri-la ở Singapore, Bộ trưởng quốc phòng Australia, Nhật Bản và Mỹ một lần nữa nhắc lại sự ủng hộ đối với UNCLOS và Tòa trọng tài. Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ James Mattis nhấn mạnh rằng: "Phán quyết biển Đông của Tòa trọng tài về vụ kiện của Philippines là có tính ràng buộc." Mỹ kêu gọi các bên cần coi phán quyết đó là điểm khởi đầu để giải quyết các tranh chấp ở biển Đông bằng biện pháp hòa bình. Việc xây dựng trái phép các đảo nhân tạo và các cơ sở quân sự ở vùng biển quốc tế ảnh hưởng nghiêm trọng đến an ninh khu vực. Bộ trưởng Quốc phòng Australia Marise Payne kêu gọi các bên liên quan hành động theo luật pháp quốc tế và đặc biệt là tuân thủ phán quyết biển Đông của Tòa trọng tài. Bộ trưởng Quốc phòng Nhật Bản Tomomi Inada thì nhấn mạnh, bất chấp sự thật là phán quyết trên của Tòa trọng tài có tính ràng buộc với cả hai bên (Trung Quốc và Philippines) nhưng việc xây dựng trái phép các cơ sở quân sự ở biển Đông vẫn tiếp diễn.

Đối với ASEAN, mặc dù nội dung phán quyết biển Đông của Tòa trọng tài chưa được đưa đề cập trong bất cứ tuyên bố chính thức nào nhưng chiến lược ngoại giao của hiệp hội này đã có sự cải thiện đáng kể. Trong năm 2016, ASEAN và Trung Quốc đã nhất trí thông qua CUES, thiết lập đường dây nóng và đạt được thỏa thuận về dự thảo COC. Tại Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN lần thứ 49 (AMM) diễn ra tại Viêng Chăn (Lào) từ ngày 24-25/6/2016, vấn đề biển Đông đã được đề cập đến trong một số phiên thảo luận. Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 28 và 29 diễn ra tại Lào từ ngày 6-7-9-2016 cũng đã đề cập đến vấn đề biển Đông và khẳng định sự ủng hộ đối với "việc tuân thủ luật pháp và các giải pháp ngoại giao." Trong khi một số tuyên bố khác được đưa ra trong năm 2016 đều ít nhiều thể hiện sự ủng hộ của ASEAN đối với phán quyết của PCA thì Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 30 diễn ra hồi cuối tháng 4 vừa qua ở Philippines lại cho thấy có "sự thoái trào." Philippines của chính quyền Tổng thống Rodrigo Duterte (giữ vai trò Chủ tịch ASEAN) cuối cùng đã ra tuyên bố trong đó chỉ có hai đoạn ngắn đề cập đến quan điểm của ASEAN về biển Đông, trong đó nhấn mạnh ASEAN "ghi nhận rằng một số nhà lãnh đạo bày tỏ lo ngại về những diễn biến mới đây ở khu vực tranh chấp" chứ không phải cụm từ "đặc biệt lo ngại" đã được sử dụng trong năm 2016. Tuyên bố cũng không đề cập đến phán quyết biển Đông của Tòa trọng tài.

Rõ ràng là ASEAN nên trở lại với tuyên bố ban đầu của mình trong đó yêu cầu Trung Quốc tôn trọng phán quyết của Tòa trọng tài. ASEAN cũng cần kêu gọi sự thống nhất trong nội bộ khi đề cập đến vấn đề biển Đông cũng như buộc Philippines đại diện cho ASEAN trong vấn đề này. Một thực tế là ASEAN không ngừng lên án hành động xây dựng các hòn đảo nhân tạo của Trung Quốc đã tàn phá hệ sinh thái biển và gây căng thẳng trong khu vực. ASEAN cũng cần phải nhấn mạnh đến tầm quan trọng của việc hoàn tất Bộ Quy tắc ứng xử trên biển Đông (COC) bởi đó là một văn bản có tính pháp lý và ràng buộc, tuân thủ luật pháp quốc tế trong đó có UNCLOS 1982 và Phán quyết biển Đông 2016 của Tòa trọng tài. Hơn nữa, tất cả các bên liên quan, đặc biệt là Trung Quốc, phải tuân thủ luật pháp. Với vai trò là Chủ tịch luân phiên của ASEAN và là thành viên của UNCLOS, Philippines cần hành động theo tinh thần phán quyết của Tòa trọng tài.

Hồng Phúc / PL&XH

  • Từ khóa:
Dự báo thời tiết các tỉnh thành