EU giáng đòn vào “Con đường tơ lụa hiện đại” của Trung Quốc

07:20 ngày 18/05/2017

(PL&XH) - Liên minh châu Âu (EU) đã giáng một đòn vào nỗ lực của Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình nhằm dẫn dắt cuộc cách mạng cơ sở hạ tầng toàn cầu bằng sáng kiến “Một vành đai, một con đường” sau khi liên minh này từ chối thông qua một phần trong kế hoạch nhiều tỷ USD của Trung Quốc.

Lý do được EU đưa ra để bảo vệ động thái này là kế hoạch của Bắc Kinh thiếu phần cam kết về một môi trường bền vững và đảm bảo minh bạch.

EU hoài nghi tính minh bạch

Tại Diễn đàn cấp cao hợp tác quốc tế “Một vành đai, một con đường” hay còn gọi là “Vành đai và con đường” được tổ chức tại Bắc Kinh vào ngày 15-5, ông Tập Cận Bình trong vai trò nỗ lực dẫn dắt toàn cầu đã nói với lãnh đạo một số nước, trong đó có Tổng thống Nga Vladimir Putin và Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdogan, rằng thế giới cần chống lại chủ nghĩa bảo hộ và ủng hộ toàn cầu hóa.

Trung Quốc đã khởi động một thời đại mới về thương mại và phát triển bằng kế hoạch phát triển cơ sở hạ tầng xây dựng tuyến đường giao thương nối từ Trung Á, qua châu Âu và sang đến tận châu Phi. Mục đích của dự án này bao gồm xây dựng những đường ống dẫn dầu và cảng tại Pakistan, xây cầu tại Bangladesh và tuyến đường xe lửa trên lãnh thổ Nga để tạo ra "Con đường tơ lụa hiện đại" theo cách gọi của Trung Quốc.

Tuy nhiên, các nước thành viên EU đã quyết định không ủng hộ tuyên bố liên quan đến văn kiện thương mại mà Trung Quốc đưa ra khi kết thúc diễn đàn trên. Theo lời một quan chức ngoại giao cấp cao EU giấu tên, EU đã tuyên bố rõ với Trung Quốc “Vành đai và con đường” của nước này chỉ có thể thành công nếu như sáng kiến này dựa trên nguyên tắc minh bạch và đồng sở hữu. Trung Quốc đã rất ngạc nhiên trước sự thống nhất đoàn kết của EU về vấn đề này.

Phát biểu phản đối này liên quan đến nhóm họp về thương mại trong thời gian diễn ra diễn đàn trên tại Bắc Kinh với sự tham dự của đại diện các nước Bỉ, Estonia, Đức, Hungary, Italy và Tây Ban Nha. Trung Quốc coi hội nghị này là sự kiện ngoại giao quan trọng nhất của nước này trong năm 2017, hy vọng đây sẽ là căn cứ pháp lý mang tính toàn cầu đối với sáng kiến chính sách đối ngoại mang dấu ấn nhà lãnh đạo Tập Cận Bình.

Lãnh đạo nhiều nước từ châu Phi, châu Á và Mỹ Latinh đã đến Bắc Kinh để bày tỏ sự ủng hộ của họ đối với Bắc Kinh. Thế nhưng, các lãnh đạo của hầu hết các cường quốc phương Tây gồm Tổng thống Mỹ Donald Trump, Thủ tướng Đức Angela Merkel và Thủ tướng Anh Theresa May đã không tham dự sự kiện này. Theo tờ “The Guardian” của Anh, các nước EU đã quyết định không ủng hộ văn kiện thương mại của Trung Quốc do hàng loạt mối lo ngại mà họ đề cập với Chính phủ Trung Quốc không được đưa vào trong bản dự thảo văn kiện. EU muốn các dự án thực hiện trong khuôn khổ sáng kiến “Vành đai và con đường” phải có phần cam kết đảm bảo tính bền vững trên góc độ kinh tế và môi trường, các hoạt động đấu thầu phải diễn ra công khai, minh bạch.

Người phát ngôn của Chính phủ Anh cho biết, Anh không tham gia nhóm họp liên quan đến thảo luận văn kiện thương mại trên và nước này cũng không tham gia ký vào kết quả cuối cùng của văn kiện thương mại đó, dù hôm 14-5, Bộ trưởng Tài chính Anh Phillip Hammond đã ca ngợi “dự án có tầm nhìn và can đảm” của ông Tập Cận Bình và cho biết nước Anh sẽ là “đối tác về bản chất” trong dự án này của Trung Quốc.

Trong khi đó, một số nước khác cũng bày tỏ lo ngại về việc Trung Quốc gia tăng ảnh hưởng kinh tế tại “sân sau” của mình. Một số quan chức EU đã kín đáo bày tỏ lo ngại việc Trung Quốc gia tăng ảnh hưởng tại Trung và Đông Âu.

Anh
Các đại biểu tham dự Diễn đàn “Vành đai và Con đường”.

Vì sao người lạnh nhạt, kẻ háo hức?

Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị từng tuyên bố có tới 28 nguyên thủ hoặc người đứng đầu chính phủ các nước tham dự diễn đàn. Tuy nhiên, trong số các nước phương Tây phát triển, ngoài Italy và Tây Ban Nha, lãnh đạo các nước Anh, Đức, Pháp đều không tham dự và lấy lý do bầu cử trong nước để từ chối lời mời của Trung Quốc. Còn về các nước láng giềng của Trung Quốc, lãnh đạo các nước như Nhật Bản, Hàn Quốc, Ấn Độ, Singapore đều không tham dự.

Lãnh đạo các nước từ chối không tham dự diễn đàn, mỗi người mang một tâm thái khác nhau. Lãnh đạo các nước Pháp, Đức, Anh bề ngoài lấy lý do bầu cử trong nước, nhưng trên thực tế họ đã không vắng mặt tại Hội nghị thượng đỉnh NATO, cho thấy lãnh đạo các nước này không tham dự Diễn đàn cấp cao “Vành đai và con đường” không phải là do công việc nội bộ, mà là xuất phát từ tâm thái đề phòng Trung Quốc.

Trong mắt các nước phương Tây, diễn đàn lần này là “Kế hoạch Marshall” của Trung Quốc, là sân khấu để Trung Quốc thể hiện khả năng lãnh đạo quốc tế của mình. Vì thế, nếu họ tham dự, coi như họ ủng hộ và thừa nhận địa vị lãnh đạo của Trung Quốc trên phạm vi toàn cầu. Thế nhưng, do kinh tế trong nước của các nước này tụt dốc, họ hy vọng có được các khoản đầu tư từ Trung Quốc, không muốn công khai đắc tội với Trung Quốc, nên đã tìm ra một lý do để từ chối tham dự diễn đàn.

Nhật Bản mấy năm gần đây luôn “phá” chiến lược “Vành đai và con đường”. Trung Quốc đầu tư đến đâu, Nhật Bản “phá” đến đó. Vì thế, Thủ tướng Nhật Bản Shinzo Abe không tham dự diễn đàn “Vành đai và con đường” cũng là lẽ đương nhiên. Còn về Hàn Quốc, do việc bố trí Hệ thống phòng thủ tên lửa tầm cao giai đoạn cuối (THAAD), nước này đã “gây oán” với Trung Quốc, trong tương lai gần quan hệ song phương sẽ rất khó được cải thiện.

Thế nhưng, cũng có những nước tỏ ra hào hứng hoặc có sự thay đổi thái độ mạnh mẽ đối với “Vành đai và con đường”, chẳng hạn như Singapore, Myanmar, Philippines, Malaysia.... Myanmar trước đây chưa từng đưa ra cam kết nào với “Vành đai và con đường”, nay cũng thay đổi thái độ cho hợp thời, tái khởi động dự án đường ống dẫn dầu Trung Quốc-Myanmar vốn bị gác lại nhiều năm nay, lấy đó làm hành động “lấy lòng” Trung Quốc. Trong bối cảnh tình hình biển Đông hạ nhiệt, Philippines gần đây đã tạm thời thay đổi thái độ cứng rắn đối với Trung Quốc, lựa chọn hợp tác.

 Hãng thông tấn Malaysia cũng dẫn lời Thủ tướng Malaysia Najib Razak khi đến Trung Quốc để tham dự Diễn đàn “Vành đai và con đường” lý giải nguyên nhân Malaysia ủng hộ sáng kiến “Vành đai và con đường” của Trung Quốc là do sáng kiến này đem lại một số dự án hạ tầng quan trọng đối với Đông Nam Á, ví dụ dự án đường sắt Trung Quốc-Lào, đường sắt cao tốc Jakarta-Bandung, đường sắt cao tốc Nakhon Ratchasima-Bangkok và tại Malaysia là tuyến đường kết nối bờ biển phía Đông.

Tuyến đường này sẽ thúc đẩy sự kết nối và tăng trưởng kinh tế cho khu vực bờ biển phía Đông còn kém phát triển của Malaysia và có vai trò như cầu nối cho phép việc vận chuyển hàng hóa trở nên tiết kiệm hơn về chi phí và thời gian giữa châu Phi, Trung Đông và châu Á. Theo ông Najib, các dự án như vậy mở ra cơ hội lớn cho Malaysia, mang đến các cơ hội về thương mại cũng như tạo ra hàng nghìn việc làm cho người dân, giúp cải thiện mức sống và sự thịnh vượng.

Ông Najib cho biết, Malaysia chào đón dòng đầu tư đến từ các nước bạn bè và đối tác. Malaysia đã và đang trao đổi thương mại và đầu tư với các nước trên thế giới, trong đó có Trung Quốc. Chỉ trong thời gian ngắn vừa qua, Malaysia và Trung Quốc đã ký kết các thỏa thuận và ghi nhớ có tổng giá trị lên đến 144 tỷ ringgit (tương đương khoảng 32 tỷ USD). Đây là dấu hiệu cho thấy sự tin tưởng mạnh mẽ của các nhà đầu tư Trung Quốc vào Malaysia. Theo ông Najib, đây thực là mối quan hệ hợp tác cùng thắng lợi. Vì vậy, ông cho rằng nếu sáng kiến “Vành đai và con đường” tiếp tục phát triển theo hướng đó, tất cả các nước nên chào đón và tham gia. Châu Á tiếp tục nổi lên và có vị trí lớn hơn trên thế giới. Mô hình này sẽ giúp đảm bảo rằng các nước hành đông như bạn bè của nhau, giúp hỗ trợ những nước bị “tụt hậu”.

Nhận định về sự kiện lần này, giáo sư B. R. Deepak, chuyên gia về Trung Quốc tại ĐH Jawaharlal Nehru, New Delhi, Ấn Độ, cho rằng “đa số các nước hợp tác với Trung Quốc là những nước đang nổi lên hoặc nghèo, họ cần tiền, khả năng và công nghệ của Trung Quốc. Trung Quốc cũng cần càng nhiều nước tham gia càng tốt, vì dự án quá lớn, cần vốn quốc tế. Chỉ nguồn vốn của Trung Quốc thôi sẽ không đủ”.

Hồng Phúc / PL&XH

  • Từ khóa: