Dự thảo Luật Phòng, chống tác hại của rượu bia:

SOS về mức sử dụng rượu, bia tại Việt Nam

Cập nhật: 08:53 | 12/06/2018
Thông tin mới nhất về tình hình sử dụng rượu, bia tại Việt Nam cho thấy, Việt Nam không còn ở vị trí 94/194 quốc gia tiêu thụ rượu bia mà “thăng hạng” lên thứ 64. Sử dụng rượu, bia ở Việt Nam đang ở mức báo động cần phải được kiểm soát chặt chẽ để giảm mức tiêu thụ.

Cảnh báo trên được ông Nguyễn Phương Nam, cán bộ Văn phòng Tổ chức Y tế thế giới tại Việt Nam (WHO) đưa ra tại Hội thảo cung cấp thông tin về Dự án luật Phòng chống tác hại của rượu bia do Bộ Y tế tổ chức.

“Thăng hạng” trong sử dụng rượu, bia

Bằng chứng từ các nghiên cứu, khảo sát thực tiễn cho thấy, sử dụng rượu, bia của Việt Nam đang ở mức báo động và có xu hướng gia tăng nhanh qua các năm. Về mức độ tiêu thụ rượu bia, nếu quy đổi ra số lít cồn nguyên chất thì bình quân/người (>15 tuổi)/năm ở nước ta đã tăng từ 3,8 lít trong giai đoạn 2003-2005 lên 6,6 lít trong giai đoạn 2008-2010 và lên tới 8,3 lít vào năm 2016.

Điều này có nghĩa tăng tới 118% và tăng 30 bậc theo xếp loại của WHO từ vị trí 94 lên vị trí 64/194 quốc gia. Trong đó, tỷ trọng tiêu thụ cồn nguyên chất từ bia đang tăng nhanh hơn từ rượu nên tác hại do sử dụng bia cũng đang ngày càng gia tăng.

Việt Nam thuộc nhóm quốc gia có tỷ lệ nam giới uống rượu bia cao nhất thế giới và tỷ lệ uống rượu bia ở cả hai giới đang ngày càng gia tăng. Năm 2015 tỷ lệ nam giới có sử dụng rượu, bia đã tăng lên ở mức tương ứng là 80,3% ở nam giới. Nếu tính riêng với nam giới trên 15 tuổi có sử dụng rượu, bia thì bình quân một người ở Việt Nam tiêu thụ trung bình khoảng 27,4 lít cồn nguyên chất (năm 2010).

Mức tiêu thụ này rất cao, xếp thứ 2 trong các nước Đông Nam Á/Tây Thái Bình Dương; xếp thứ 10 châu Á và thứ 29 thế giới. “Mức độ này sẽ còn gia tăng trong những năm tới nếu không có các biện pháp kiểm soát mạnh mẽ để kịp thời điều chỉnh”, ông Phương Nam nhấn mạnh.

Đặc biệt, nghiêm trọng hơn là tình trạng uống rượu, bia ở mức nguy hại đang là thách thức lớn ở Việt Nam. Năm 2015 có tới 44,2% nam giới uống rượu bia ở mức nguy hại (trong 30 ngày qua có ít nhất 1 lần uống từ 60 gam cồn trở lên). Tỷ lệ này ở nam giới đã tăng gần gấp đôi sau 5 năm (25,1% năm 2010 lên 44,2% năm 2015).

Tình trạng này cũng rất phổ biến trong nhóm lao động có việc làm là nam giới, với hơn 38%. Hầu hết các hộ gia đình (88,5%) đều có người uống rượu bia trong 12 tháng qua; 80% có người uống rượu bia trong 30 ngày qua; đặc biệt trong đó có 46% hộ gia đình có ít nhất một người uống ở mức nguy hại.

Trong các chính sách phòng ngừa tác hại của rượu bia, WHO nhấn mạnh việc kiểm soát giá, thuế; quảng cáo, khuyến mại, tài trợ; lái xe uống rượu; sự sẵn có của rượu bia qua cấp phép các điểm bán, thời gian bán. Theo đó kiểm soát giá được coi là biện pháp hiệu quả nhất để kiểm soát, giảm tiêu thụ rượu, bia. Nhiều nước hiện đánh thuế tiêu thụ đặc biệt lên đồ uống có cồn. Nghiên cứu cho thấy nếu tăng giá bán 25% thì giảm 11% nhu cầu sử dụng rượu bia.

sos ve muc su dung ruou bia tai viet nam
Người Việt đang uống rượu, bia ở mức nguy hại cho sức khoẻ. (ảnh: V.H)

Doanh nghiệp phản đối tăng thuế

Trước dự thảo quy định tăng thuế tiêu thụ đồ uống có cồn, các doanh nghiệp sản xuất rượu bia đã phản đối và lấy lý do đang gặp nhiều khó khăn như giá nguyên liệu tăng, môi trường cạnh tranh ngày càng khốc liệt và đang chịu mức thuế tiêu thụ đặc biệt là 65%... Việc quy định doanh nghiệp phải đóng góp thêm 1-2% trên giá tính thuế tiêu thụ đặc biệt vào Quỹ nâng cao sức khỏe là không phù hợp.

Bác bỏ điều này, Bộ Y tế đã đưa ra các bằng chứng về việc các doanh nghiệp bia rượu hiện đang kinh doanh có lãi và rất thuận lợi. Các con số được trích từ báo cáo tài chính của các Cty. Đồng thời, Bộ Y tế dẫn ra đánh giá của Chính phủ: Số lượng rượu, bia, thuốc lá được sản xuất, nhập khẩu và tiêu dùng tăng lên với tốc độ không tương xứng với mức sống còn thấp và khả năng thu nhập của dân cư.

Trong những hoạt động ưu tiên nhằm thay đổi mô hình tiêu dùng có nhắc hạn chế sự phát triển sản xuất rượu, bia, thuốc lá, thực phẩm và hàng tiêu dùng có chứa các chất có hại cho sức khỏe con người. Việc các doanh nghiệp sản xuất và kinh doanh hàng hóa không thuộc diện được Nhà nước khuyến khích phải đóng góp thêm nhằm giảm tiêu thụ rượu bia, giảm tác hại đối với sức khỏe đúng theo tinh thần Nghị quyết 20 ngày 25-10-2017 của Đảng về công tác bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân trong tình hình mới.

Các doanh nghiệp cho rằng, dự thảo đề xuất kết hợp quỹ phòng, chống tác hại thuốc lá và quỹ phòng, chống tác hại lạm dụng đồ uống có cồn vào chung một quỹ sẽ dẫn tới việc sử dụng ngân quỹ do ngành rượu, bia đóng góp để hỗ trợ những vấn đề khác, không liên quan tới ngành.

Bộ Y tế tiếp tục phản bác điều đó là sai, bởi sử dụng rượu bia và thuốc lá đều là các yếu tố nguy cơ chung, là nguyên nhân gây mắc các bệnh như ung thư, tim mạch, tiểu đường-đều là yếu tố gây gánh nặng bệnh tật lớn tại Việt Nam. Vì vậy doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh rượu bia, thuốc lá phải có trách nhiệm chung đóng góp vào quỹ nâng cao sức khỏe để giải quyết những căn bệnh do rượu bia, thuốc lá gây ra.

Người Việt đang uống rượu, bia ở mức nguy hại cho sức khỏe

Các doanh nghiệp vẫn tiếp tục cho rằng thuốc lá không thể có phương thức nào để sử dụng an toàn, còn rượu bia khi sử dụng có chừng mực là hoàn toàn an toàn cho sức khỏe. Vì vậy, không nên “đánh đồng” 2 quỹ này vào làm Quỹ nâng cao sức khỏe.

Bộ Y tế dẫn chứng, theo ước tính của WHO năm 2012, rượu, bia gây ra 3,3 triệu trường hợp tử vong, chiếm 5,9% tổng số tử vong trên toàn cầu và làm mất đi 5,1% số năm sống khỏe mạnh của con người, tương đương gánh nặng về sức khỏe do hút thuốc lá gây ra. Không có ngưỡng an toàn trong sử dụng rượu bia. Tác động bảo vệ của rượu bia rất khiêm tốn so với tác hại gây ra.

Các bằng chứng cho thấy tác động bảo vệ chỉ xảy ra khi người uống rượu bia luôn duy trì mức uống rất thấp, điều độ và chỉ xảy ra với một vài bệnh. Tuy nhiên, tỷ lệ dân số duy trì được mức uống này rất thấp. Nghiên cứu ung thư quốc tế (IARC)-một đơn vị trực thuộc WHO) năm 2009 đã xếp đồ uống có cồn vào nhóm chất gây ung thư ở người. Cụ thể, IARC kết luận đã có đủ bằng chứng gây ung thư ở người không chỉ đối với việc sử dụng đồ uống có cồn nói chung, mà còn cụ thể chỉ ra khả năng gây ung thư của acetyldehyt hình thành thông qua quá trình tiêu thụ đồ uống có cồn.

Dù chỉ uống dưới một lon bia 330 ml/ngày vẫn có thể liên quan đến 7 loại ung thư phổ biến hiện nay là vú, vòm họng, tế bào vảy thực quản, gan, dạ dày, đại tràng, trực tràng... và có mối liên hệ với khoảng 30 loại ung thư khác.

Chi phí kinh tế trực tiếp cho điều trị 6 loại ung thư phổ biến tại Việt Nam, trong đó có 5 bệnh liên quan đến sử dụng rượu bia (ung thư gan, đại trực tràng, khoang miệng, dạ dày, vú) lên tới hơn 25.000 tỷ đồng, chiếm 0,22% tổng GDP năm 2012. Khoảng 15% số giường bệnh tại các BV tâm thần dành điều trị người bệnh loạn thần do rượu, bia. Thiệt hại kinh tế do tai nạn giao thông liên quan đến rượu bia ước tính gần một tỷ USD năm 2010.

Hình thái uống rượu bia của người Việt Nam cho thấy, người Việt Nam, đặc biệt là nam giới đang uống rượu bia ở mức nguy hại đối với sức khỏe: Uống nhiều trong một lần uống và uống thường xuyên. Cách thức sử dụng rượu bia của phần đông người Việt Nam đến nay không tốt cho sức khỏe nên cần có các can thiệp chính sách tổng thể để điều chỉnh cách thức sử dụng này, đại diện Ban soạn thảo dự án luật nhấn mạnh.

Vân Hà