Tên lửa - vòng xoáy đối đầu mới giữa Nga và Mỹ

Cập nhật: 13:38 | 08/08/2017
(PL&XH) - Quan hệ Nga - Mỹ đang rơi vào tình trạng tồi tệ nhất kể từ khi Chiến tranh Lạnh kết thúc, tuy nhiên hy vọng mối quan hệ giữa hai cường quốc hạt nhân hàng đầu thế giới này được cải thiện đã chấm dứt sau khi Tổng thống Donald Trump ký ban hành luật về các biện pháp siết chặt trừng phạt Nga. Do đó, sự đối đầu giữa Moscow và Washington trong thời gian tới tiếp tục sẽ gia tăng, trong đó vấn đề tên lửa chính là vòng xoáy đối đầu mới giữa hai siêu cường này.

Chạy đua tên lửa

Quốc hội Mỹ đang soạn thảo một loạt dự luật, mà theo đó rất có thể buộc Lầu Năm Góc bắt đầu sản xuất tên lửa tầm trung bất chấp các quy định của Hiệp ước tiêu hủy tên lửa tầm trung và tầm ngắn (INF), ký năm 1974. Theo tờ Politico, các nhà lập pháp Mỹ giải thích sự cần thiết phải có bước đi như vậy là do Nga vi phạm các quy định của hiệp ước này. Giới chuyên gia chỉ ra những hậu quả nghiêm trọng của sáng kiến này. Báo này giải thích thêm, trong luật được thông qua tháng trước về chi tiêu quốc phòng có đề cập đến chương trình chế tạo tên lửa đặt trên mặt đất. Hơn nữa, những điều khoản tương tự nghi ngờ Hiệp ước tên lửa Mỹ- Liên Xô có trong văn bản dự luật về chính sách quốc phòng, sắp tới sẽ được các thành viên Thượng viện thảo luận. Văn kiện này cũng kêu gọi người Bộ trưởng quốc phòng Mỹ James Mattis tiến hành chế tạo tên lửa với tầm bắn từ 500 đến 5.500 km. Đương nhiên, trong những sáng kiến lập pháp gây tranh cãi này cũng nói đến tên lửa phi hạt nhân, tuy nhiên trong văn kiện INF không phân biệt giữa các đầu đạn.

Những người phản đối những hành động lập pháp như vậy lo ngại rằng việc bật đèn xanh cho sản xuất tên lửa tầm trung sẽ làm gia tăng nguy cơ đụng độ bằng vũ khí hạt nhân, hơn nữa mối quan hệ giữa Nga và Mỹ đang ở trong bối cảnh hết sức phức tạp. Thượng nghị sĩ bang Vermont ông Patrik Lihi cảnh báo: "Hiện các tên lửa tầm ngắn và tầm trung không còn có giá trị răn đe, trong khi xác suất những tính toán sai lầm có thể dẫn đến những hậu quả không thể tưởng tượng lại gia tăng." Chỉ trích những sáng kiến của Quốc hội Mỹ còn có chuyên gia trong các lĩnh vực nhân quyền. Họ lập luận rằng các nhà lập pháp Mỹ đơn giản là đang vượt quá quyền hạn của mình. Thượng viện chịu trách nhiệm phê chuẩn các hiệp ước, nhưng chỉ có Tổng thống mới có thể quyết định rút khỏi hay không. Về phần mình, Hạ viện nói chung không thể tán thành hay không tán thành những hiệp định đại loại như thế.

Các chuyên gia trong lĩnh vực vũ khí tin rằng những biện pháp tương tự của Quốc hội Mỹ mang giá trị quân sự đáng ngờ. Họ cảnh báo rằng những hành động chế tạo loại vũ khí bị INF cấm, chưa chắc đã gây ảnh hưởng được đối với Nga. Hơn nữa, hiện đang có lo ngại rằng giữa Moscow và Washington đang nổi lên cuộc chạy đua vũ khí mới. GĐ điều hành Hiệp hội Kiểm soát vũ khí, ông Daryl Kimball, dự báo: "Những quy định trong các dự luật của Quốc hội Mỹ cho phép cung cấp tài chính cho hệ thống vũ khí, đặt nền tảng cho việc triển khai hệ thống vũ khí hạt nhân mới ở châu Âu. Chúng tôi cho rằng chương trình nghiên cứu khoa học như vậy không thể nào làm thay đổi hành vi của Nga và ngược lại, tạo cho Nga cái cớ rất tốt để chế tạo nhiều vũ khí hơn." Ông Kimball tin tưởng rằng không có đồng minh châu Âu nào của Mỹ muốn triển khai tên lửa trên lãnh thổ của mình. Hiện, các sáng kiến lập pháp liên quan đến INF có số người phản đối nhiều hơn người ủng hộ. Một số trợ lý các nghị sĩ cho biết các nhà lập pháp đang nỗ lực nhằm loại bỏ hoàn toàn những quy định này ra khỏi các dự luật.

 PGĐ Viện các nước Cộng đồng các quốc gia độc lập (SNG), chuyên gia quân sự Vladimir Evseev nhấn mạnh: "Chế tạo tên lửa tầm trung tại Mỹ bất chấp INF đã chứng minh việc Mỹ chưa tiêu hủy một phần tên lửa như thế và Mỹ coi chúng như các mục tiêu để hoàn thiện hệ thống phòng thủ tên lửa. Bên cạnh đó, Mỹ còn vi phạm một số quy định của INF. Tất cả những điều này sẽ tạo ra tình huống mà nhờ đó Mỹ không hủy bỏ hiệp ước INF trên thực tế, nhưng sẽ ngừng thực hiện. Lập trường như thế là hành động khiêu khích nhưng đó là đặc điểm của nước Mỹ. Cái gọi là thỏa thuận hạt nhân với Iran là một ví dụ điển hình. Mỹ không rút khỏi hiệp định này vì đây là hiệp định đa phương, nhưng trong khi đó người Mỹ đang phá hoại hiệp định này, áp đặt trừng phạt với một lý do khác, và điều này sẽ làm INF mất hết giá trị trên thực tế."

Trong bất cứ trường hợp nào, những hành động đơn phương như vậy của Quốc hội Mỹ cho thấy Mỹ mà đại diện là cơ quan lập pháp đang vi phạm luật pháp quốc tế. Nếu như trước đây họ làm cái việc là nỗ lực sử dụng luật của mình trên lãnh thổ các nước khác, thì trong trường hợp này Mỹ trực tiếp vi phạm luật pháp quốc tế. Những hành động kiểu như vậy nói chung sẽ làm giảm uy tín cơ quan lập pháp Mỹ và vị thế lãnh đạo của nước Mỹ. Nếu nước lãnh đạo cộng đồng quốc tế cố tình thực thi chính sách vi phạm hiệp ước, thì điều đó cho thấy nước lãnh đạo này là không xứng đáng. Chuyên gia phân tích quân sự Evseev không cho rằng phía Nga sẽ áp đặt các biện pháp trã đũa rời rạc và thiếu chín chắn. Ông nhận định, "Nga có nhiều phương án để đáp trả những hành động của Mỹ. Đối với chúng ta, điều quan trọng không phải là những gì Mỹ nói, mà là những gì họ đang làm. Đặc biệt, điều này đang trở nên quan trọng dưới thời Tổng thống Donald Trump, khi Tổng thống nói một đằng, Ngoại trưởng nói một nẻo, người đứng đầu Lầu Năm Góc lại có ý kiến khác. Cần phải phán xét theo hành động. Khi chúng ta biết được việc chế tạo loại tên lửa như thế, chúng ta sẽ tiến hành các biện pháp loại bỏ mối đe dọa này. Có thể, sẽ có những hành động tương thích. Nếu nói về tên lửa tầm xa, vấn đề là chúng được triển khai ở chỗ nào. Tôi không nghĩ rằng chúng sẽ được triển khai tại Alaska. Nếu chúng được triển khai trên lục địa châu Âu, Nga sẽ tìm được khả năng tiêu diệt các vị trí triển khai loại tên lửa này. Các nước châu Âu muốn triển khai tên lửa trên lãnh thổ của mình cần phải suy nghĩ kỹ lưỡng."

Nga-My
Quan hệ Nga-Mỹ trong thời gian tới sẽ tiếp tục là cuộc đọ sức căng thẳng . ẢNH TƯ LIỆU



Nỗ lực đối thoại

Trong bối cảnh đó, Ngoại trưởng Nga Sergey Lavrov và Ngoại trưởng Mỹ Rex Tillerson đã có cuộc hội đàm sâu rộng và đa dạng ở Philippines nhân dịp tham dự các sự kiện của Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN). Cuộc gặp đã diễn ra trong bối cảnh khá phức tạp: trong tuần này, Mỹ đã áp đặt các biện pháp trừng phạt cứng rắn nhất trong vòng 3 năm trở lại đây nhằm chống lại ngành năng lượng Nga. Moskva gọi những hành động này là thô lỗ và đã khơi nguồn cho cuộc chiến tranh thương mại và tiến hành các biện pháp đáp trả. Cụ thể, Moscow đề nghị Mỹ giảm số lượng nhân viên ngoại giao Mỹ làm việc ở Nga. Tất nhiên, ông Lavrov và Tillerson không thể né tránh chủ đề này. Ngoại trưởng Mỹ tự mình bắt đầu đề cập đến vấn đề này. Ngoại trưởng Lavrov đã nói với phóng viên: “Ông ấy quan tâm trước hết và ông ta đã bắt đầu về chi tiết quyết định của chúng tôi nhằm đáp trả lại việc Quốc hội Mỹ thông qua luật trừng phạt chống Nga. Chúng tôi đã đưa ra lời giải thích của mình.”

 Sau đó, Bộ Ngoại giao Nga đã khẳng định rằng Ngoại trưởng Lavrov cùng với người đồng cấp Mỹ đã “chỉ ra rằng việc Mỹ thông qua các biện pháp trừng phạt chống Nga sẽ dẫn đến những bước đi không ổn định và gây nguy hại cho sự ổn định toàn cầu, đe dọa tác động tiêu cực vào triển vọng hợp tác song phương.” Bộ này cũng cho biết thêm: “Tất nhiên, các hành động tương tự, bao gồm việc niêm phong bất hợp pháp các tài sản ngoại giao của chúng tôi từ tháng 12 năm ngoái, không thể cho qua mà không có biện pháp đáp trả. Cùng với đó, chúng tôi cũng sẵn sàng bình thường hoá các cuộc đối thoại nếu như Washington từ bỏ xu hướng đối đầu.”

 Điều này đặc biệt cần thiết để đạt được thỏa thuận về các vấn đề an ninh. Ngoại trưởng Lavrov nói: “Chúng tôi còn nói về sự cần thiết phải thiết lập các cuộc đối thoại chuyên nghiệp, thực dụng và phi chính trị hoá về các thoả thuận liên quan tên lửa tầm trung và tầm ngắn. Tôi cho rằng chúng tôi đã tìm thấy sự hiểu biết lẫn nhau, và đã sẽ chỉ thị cho các chuyên gia của chúng tôi.”

 Nhìn chung, các cuộc đối thoại song phương trong thời gian tới, bao gồm cả về những vấn đề phức tạp, sẽ được tiếp diễn ở cấp Thứ trưởng Ngoại giao hai nước là các ông Sergey Ryabkov và Thomas Shannon. Tuy nhiên, giới phân tích cho rằng, bất chấp nỗ lực đối thoại, xu hướng quan hệ song phương trong thời gian tới sẽ vẫn tiếp tục căng thẳng và bất đồng.

Hồng Phúc / PL&XH