Thái Lan đối mặt nguy cơ lại rơi vào 'chảo lửa chính trị'

Cập nhật: 07:47 | 29/08/2017
(PL&XH) - Ngày 25/8, Tòa án tối cao Thái Lan dự kiến ra phán quyết về tội lơ là trách nhiệm liên quan đến cựu Thủ tướng Yingluck Shinawatra, một quyết định có nguy cơ đe dọa khơi dậy các căng thẳng chính trị tại nền kinh tế lớn thứ hai Đông Nam Á này.

Tuy nhiên, bà Yingluck đã không có mặt với lý do sức khỏe và có tin nói rằng bà đã bỏ trốn ra nước ngoài, dẫn tới việc Tòa án Tối cao ban hành lệnh bắt giữ bà. Diễn biến này cho thấy chính trường Thái Lan một lần nữa phải đối mặt với nguy cơ lại rơi vào “chảo lửa chính trị.”

Xã hội chia rẽ vì gia đình Shinawatra

Bà Yingluck, nhà lãnh đạo bị lật đổ sau một cuộc đảo chính năm 2014, có thể sẽ đối mặt với bản án 10 năm tù giam nếu bị kết án thiếu trách nhiệm gây thiệt hại trong chính sách trợ giá gạo theo chương trình trị giá 26 tỷ USD của chính phủ.

Bà Yingluck đã phủ nhận cáo buộc và cho rằng phiên tòa kéo dài hai năm thực chất có động cơ chính trị. Theo Bloomberg, phán quyết của tòa có thể sẽ khơi lại những mâu thuẫn nghiêm trọng từng kích động các vụ đụng độ bạo lực trong suốt thập kỷ qua giữa những người ủng hộ chế độ quân chủ tại thành thị với các tầng lớp nhân dân ở nông thôn ủng hộ cựu Thủ tướng lưu vong Thaksin Shinawatra, anh trai của bà Yingluck. Các đồng minh của ông Thaksin đã giành chiến thắng trong 5 cuộc bầu cử gần đây và đều bị lật đổ bởi tòa án hoặc quân đội.

Paul Chambers - GĐ phụ trách nghiên cứu của Viện các Vấn đề Đông Nam Á tại Chiang Mai cho rằng phán quyết đối với bà Yingluck, dù “có tội” hay “vô tội” cũng đều sẽ kích động bên này hay bên khác trong chính trường Thái Lan”. Ông nhấn mạnh: “Xã hội Thái Lan bị chia rẽ nghiêm trọng bởi gia đình Shinawatra, 16 năm suốt từ khi Thaskin lần đầu tiên đắc cử.”

Trước ngày tòa ấn định phiên xét xử vào ngày 27/9 tới, bà Yingluck đã kêu gọi những người ủng hộ không tập trung về khu vực tòa án, trong khi chính quyền quân sự của Thủ tướng Prayuth Chan-Ocha tăng cường công tác an ninh đề phòng bất ổn.

Ban đầu tòa dự kiến ngày 25/8 sẽ xét xử cả bà Yingluck và ông Boonsong Teriyapirom, từng là Bộ trưởng Thương mại trong chính phủ của bà. Theo tạp chí The Economist, nhiều người dân Thái Lan phản đối việc xét xử bà Yingluck.

Khi tài khoản ngân hàng của bà bị “đóng băng” trong vài tháng trở lại đây, một làn sóng bất bình đã bùng phát. Tuy nhiên, nhiều đồng minh của bà có thể sẽ chần chừ trong việc kích động bạo loạn nếu phán quyết của tòa bất lợi cho cựu lãnh đạo này. Sau khi hàng trăm người ủng hộ bà tập trung tại khu vực xét xử trong phiên tòa hồi tháng 7, nhiều người, kể cả cựu Bộ trưởng Thương mại Wattana Muangsuk, đã bị đe dọa tống giam.

Ông Win Udomrachtavanich, Chủ tịch Tập đoàn An ninh KTB (Thái Lan), có trụ sở tại Bangkok, được Bloomberg dẫn lời bình luận: “Kết luận trắng án (đối với bà Yingluck) sẽ hóa giải mọi lo ngại về nguy cơ nảy sinh bạo lực… Trong khi đó, nếu bà Yingluck bị tuyên là có tội, chắc chắn nguy cơ bất ổn chính trị sẽ gia tăng. Rất khó để dự đoán xem điều gì sẽ xảy ra”.

Theo nhận định của ông Florian Reinold, nhà điều phối khu vực Thái Lan của chương trình học bổng giảng dạy châu Á thuộc Quỹ Robert Bosch, nếu bà Yingluck bị tuyên có tội, cơ hội dành cho đảng Pheu Thai trong cuộc bầu cử tới sẽ bị thu hẹp đáng kể. Bloomberg dẫn lời ông nói: “Nếu bà Yingluck trắng án, Pheu Thai sẽ có được một lực đẩy mới trong các cuộc bầu cử vào năm tới, điều mà chắc chắn chính phủ quân sự đương nhiệm không hề mong muốn”.

Giới tướng lĩnh đã thao túng các hoạt động chính trị tại Thái Lan trong 3 năm lên nắm quyền sau hàng loạt bất ổn chính trị, với cam kết khôi phục ổn định. Việc bản Hiến pháp mới được thông qua hồi tháng 4 vừa qua đã mở ra cơ hội để đất nước Đông Nam Á này quay trở lại lộ trình dân chủ vào năm 2018, dù ngày bầu cử chính thức vẫn chưa được ấn định. Tuy nhiên, nhiều người rất hoài nghi về “tương lai” dân chủ của Thái Lan.

Truyền thông Thái Lan hiện bị kiểm duyệt chặt chẽ. Sau vụ đảo chính gần đây nhất, 14 đài truyền hình vệ tinh và khoảng 3.000 đài phát thanh địa phương đã phải đóng cửa tạm thời. Các thông tin chỉ được đăng tải khi những vấn đề chính trị liên quan đã qua kiểm duyệt chặt chẽ.

Theo nhận định của The Economist, triển vọng dân chủ của Thái Lan đang bị hạn chế đáng kể bởi sự kiểm soát này. Ngay cả khi các cuộc tổng tuyển cử được hứa hẹn là sẽ diễn ra, vẫn có rất nhiều chính trị gia sẽ cảm thấy do dự trong việc công khai thách thức các chính sách mà giới tướng lĩnh thực hiện.

Chaturon Chaisang, cựu Bộ trưởng Giáo dục trong Chính phủ Yingluck, nói: “Các chính đảng phải phản hồi với người dân, họ phải tương tác với nhau”, song ông không mấy lạc quan về cuộc bầu cử sắp tới và tương lai chính trị của Thái Lan, nhất là khi các tài khoản ngân hàng của ông bị đóng băng, hộ chiếu bị thu hồi và ông đang đối mặt với nguy cơ hầu tòa. Cựu quan chức này cho rằng chừng nào giới tướng lĩnh còn nắm quyền, họ sẽ còn tìm cách đi ngược lại với những gì gọi là dân chủ.

Anh
Bà Yingluck Shinawatra. ẢNH TƯ LIỆU


Chưa tìm được người thay thế

Việc cựu Thủ tướng Yingluck có thể đã bỏ trốn ra nước ngoài trước khi tòa án ra phán quyết buộc tội bà thiếu trách nhiệm làm thiệt hại chính sách trợ giá gạo, đã làm dấy lên một phong trào dân túy thống trị chính trường Thái Lan về khả năng không có lãnh đạo thay thế và cùng với nó là không khí tràn đầy tuyệt vọng khắp cả nước.

 Tuy nhiên, một điều không thể thực hiện được là việc loại bỏ nền tảng quyền lực của dòng họ Shinawatras, bởi những người Thái nghèo khổ và quê mùa lại chính là những người mang đến chiến thắng cho dòng họ Shinawatras trong mọi cuộc bầu cử kể từ năm 2001 bất chấp những nỗ lực ngăn chặn của quân đội và những người bảo thủ ủng hộ chế độ quân chủ.

Bà Yingluck được cho là đã bỏ trốn tới Dubai, nơi người anh trai tỷ phú Thaksin Shinawatra của bà được cho là đang cư trú. Ông Thaksin cũng từng là Thủ tướng bị lật đổ vào năm 2006 và đang phải lẩn trốn vì cáo buộc tham nhũng – vốn được ông cho là có động cơ chính trị.

Cả ông Thaksin lẫn bà Yingluck đều không thể đưa ra lời giải thích. Một thành viên cấp cao thuộc đảng Pheu Thai của bà Yindlucj cho biết: “Đảng không có người lãnh đạo thực sự ngay lúc này.” Người này khẳng định nếu không có bà Yingluck, đảng Pheu Thai sẽ như “rắn mất đầu.”

Phát ngôn viên Chính phủ Thái Lan Weerachon Sukhontapatipak đã từ chối bình luận về vụ việc này hay những liên quan đến sự vắng mặt tại phiên tòa xét xử của bà Yingluck. Không có bằng chứng nào cho thấy giới tướng lĩnh biết về việc bà Yingluck có thể sẽ vắng mặt tại phiên tòa, nhưng những người ủng hộ bà vẫn nghi ngờ rằng việc bà bỏ trốn sẽ là điều rất thuận lợi cho việc có một chính quyền quân sự.

Thanawut Wichaidit, nhà hoạt động phe áo đỏ thuộc Mặt trận Thống nhất vì Dân chủ chống độc tài – một phong trào chính trị ủng hộ dòng họ Shinawatras - cho biết: “Bà ấy đã bị chính quyền kiểm soát chặt chẽ. Bà ấy không thể rời khỏi đất nước mà không có bất kỳ sự trợ giúp nào.”

Tại những khu vực trung tâm của phe áo đỏ ở vùng nông thôn phía Đông Bắc Thái Lan, tâm trạng mọi người đang vô cùng ủ rũ. Những người ủng hộ bà Yingluck thông cảm vì sự trốn chạy của bà, nhưng lại không thể tìm được người thay thế bà. Bà Yingluck từng tiếp quản chức vị Thủ tướng dù vẫn còn là một người chưa có nhiều kinh nghiệm trong giới chính trị sau khi ông Thaksin bị lật đổ và phải lưu vong.

Tuy vậy, bà đã thành công nhờ sự khéo léo và uy tín cá nhân của mình – cũng như sự ủng hộ từ xa của anh trai. Nhưng hiện tại, không có một ứng cử viên nào có khả năng thay thế bà. Nữ doanh nhân Monthathip Kovitcharoenkul, 58 tuổi, là chị gái của bà Yingluck và cũng là người được nhắc đến như một ứng cử viên tiềm năng, nói với các PV rằng bà không có khả năng thay thế em gái mình.

Tuy nhiên, các cử tri ủng hộ dòng họ Shinawatras vẫn không biến mất. Điều này có khả năng cản trở các kế hoạch của quân đội trong việc tổ chức một cuộc bầu cử, hay thậm chí là cho việc soạn thảo một Hiến pháp mới nhằm hạn chế quyền lực của thủ tướng trong những năm tới.

Số cử tri đi bầu cử cho thấy thành phần người dân nghèo khó và tham vọng tại Thái Lan có tỷ lệ bỏ phiếu nhiều hơn thành phần giới chức giàu có và những người phe áo vàng chống chính phủ. Theo số liệu chính thức mới nhất được công bố, chỉ riêng thành phần đa số ủng hộ dòng họ Shinawatra ở vùng Đông Bắc và phía Bắc Thái Lan đã chiếm đến 45% dân số nước này.

Ông Paul Chambers nhận định, sau vụ việc bà Yingluck bỏ trốn, các cử tri ở vùng nông thôn nghèo nàn - những người hưởng lợi từ chính sách của dòng họ Shinawatra - có thể cảm thấy đồng cảm hơn. Ông nói: "Các nhà lãnh đạo khác của đảng Pheu Thái Lan sẽ sớm xuất hiện.”

Thậm chí ngay cả khi không có sự tồn tại của đảng, phong trào áo đỏ cho biết họ vẫn sẽ tiếp tục theo đuổi mục đích của mình. Phong trào này luôn đóng một vai trò then chốt trong việc ủng hộ cả đảng Pheu Thái lẫn đảng cũ Thai Rak Thai của ông Thaksin, vốn bị tan rã hồi năm 2007. Ông Thanawut khẳng định: “Chúng tôi sẽ bỏ phiếu cho bất kì đảng nào ủng hộ chúng tôi và đứng về phía chế độ dân chủ.”

Hồng Phúc / PL&XH