Trẻ em dễ bị xâm hại trên môi trường mạng xã hội

Cập nhật: 08:49 | 23/05/2018
Cách đây vài năm, cuộc thi làm phim dành cho học sinh THCS mang tên “Qua ống kính trẻ thơ” khu vực châu Á - Thái Bình Dương được tổ chức tại Hà Nội. Những đại điện xuất sắc nhất khu vực đến từ các nước như Ấn Độ, Indonesia, Malaysia, Singapore, Thái Lan, Australia, Việt Nam đã đem đến những phim ngắn nói về cách nhìn của các em về cuộc sống công nghệ hiện đại.

Đoàn học sinh Thái Lan đã tái hiện một câu chuyện có thật về cô gái mới chỉ học lớp 6, khi bố mẹ ra khỏi nhà, em đã chia sẻ dòng trạng thái “đang ở nhà một mình” trên mạng xã hội với một người đàn ông mới quen. Sau đó, người đàn ông đó đến nhà và cô bé bị cưỡng bức và giết chết ngay tại nhà mình. Tất cả diễn biến của câu chuyện bắt đầu từ một sự chia sẻ trên mạng xã hội.

Tất nhiên, đó không phải là trường hợp duy nhất các em bị tấn công tình dục vì quen biết và chia sẻ trạng thái trên facebook hoặc các trang cá nhân. Với số lượng trẻ nhỏ tiếp xúc và làm quen với mạng xã hội nhiều hơn, chúng ta cũng hiểu, điều đó đồng nghĩa với việc các em sẽ gặp nhiều hơn nguy cơ đe dọa sự an toàn từ một kênh ảo nhưng hậu quả thực là mạng xã hội.

Mạng ảo, tổn thương thật

Với sự phát triển của thế giới công nghệ, mạng xã hội ngày càng trở thành một phần quan trọng trong đời sống xã hội đương đại. Là kho thông tin khổng lồ, thế giới tri thức không biên giới, môi trường mạng không chỉ là kênh cung cấp thông tin, giải trí, thư giãn cho mọi người mà còn giúp mở rộng mối quan hệ xã hội đặc biệt là kết bạn. Trong xu thế chung, Việt Nam hiện là một trong các quốc gia có tỷ lệ sử dụng internet tăng trưởng nhanh ở khu vực châu Á - Thái Bình Dương. Tính đến tháng 1-2017, cả nước có 50.05 triệu người dùng internet (chiếm 53% dân số). Trong đó có hơn 1/3 số là người chưa thành niên và thanh niên, trong độ tuổi 15-24.

Từ mạng internet, nhiều người đã quen biết và trở nên thân thiết, chia sẻ với nhau nhiều điều trong cuộc sống. Nhưng đằng sau những giá trị tích cực ấy, môi trường mạng cũng tiềm ẩn những rủi ro, tác động tiêu cực đến trẻ em. Đó là những thông tin không phù hợp với lứa tuổi của trẻ em như: bạo lực, tình dục... Hay khiến nhiều trẻ em mắc phải chứng nghiện mạng, nghiện game online, nghiện smartphone. Rồi việc trẻ em bị bóc lột, dọa dẫm, xâm hại trên môi trường mạng.

Thông tin tại Hội thảo định hướng truyền thông về bảo vệ trẻ em và bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng do Cục Trẻ em (Bộ LĐ-TB&XH) tổ chức mới đây, bà Nguyễn Phương Linh - Viện trưởng Viên Nghiên cứu quản lý phát triển bền vững chia sẻ: “Theo một kết quả nghiên cứu của Anh, cứ 1 trong 4 trẻ đã từng có trải nghiệm đau buồn khi sử dụng mạng xã hội, cứ 1 trong 3 trẻ là nạn nhân của bắt nạt trên mạng. Mỗi ngày có hơn 720 nghìn hình ảnh về xâm hại trẻ em được đưa lên mạng”.

“Trẻ em dễ bị xâm hại trên môi trường mạng vì trẻ em đang dẫn đầu trong việc tiếp thu và sử dụng công nghệ thông tin ở Việt Nam. Tuy nhiên trẻ em lại có hiểu biết chưa đầy đủ về những nguy cơ tiềm tàng khi sử dụng internet. Phần lớn trẻ em tự học cách dùng internet (68%). Chỉ có 11% học từ nhà trường nhưng hầu hết các trường học cũng mới chỉ dạy kỹ năng công nghệ thông tin, không dạy về sử dụng mạng an toàn. Trong khi từ phía cha mẹ, người giám hộ và người chăm sóc thì do những hạn chế về kiến thức, kỹ năng gặp nhiều khó khăn để giám sát có hiệu quả các hoạt động của trẻ em trên môi trường mạng”, bà Phương Linh thông tin.

Thực tế nhiều phụ huynh vẫn chưa hướng dẫn và kiểm soát việc trẻ sử dụng các công cụ như điện thoại thông minh, máy tính bảng, sử dụng internet hàng ngày. Ngày càng có nhiều trẻ em nghiện game, nghiện điện thoại thông minh, nghiện mạng xã hội. “Trước đây chúng ta đã chứng kiến sự nguy hiểm của việc trẻ em nghiện game online thì nay trẻ nghiện mạng xã hội, nghiện điện thoại thông minh cũng nguy hiểm không kém”, Cục trưởng Cục Trẻ em Đặng Hoa Nam cảnh báo. Theo ông Đặng Hoa Nam, “việc phụ huynh chụp hình ảnh con em mình và lưu giữ làm kỷ niệm thì không sao, nhưng khi đăng tải những hình ảnh đó công khai lên mạng xã hội, không có sự giới hạn người xem thì cần cân nhắc xem điều này đã vì lợi ích tốt nhất của trẻ em hay chưa? Bởi dù bố mẹ muốn chia sẻ niềm vui với mọi người nhưng lại không chắc sẽ đảm bảo an toàn cho trẻ. Thực tế, ngày nay, phụ huynh rất hay check in những hình ảnh liên quan đến con: Hôm nay đưa con đi học mấy giờ, chiều muộn vẫn làm việc chưa về đón con, con đã có thể tự đi chơi một mình…. Những thông tin này vô tình để lộ lịch trình của con và sẽ tạo điều kiện cho đối tượng xấu theo dõi, rất có thể bắt cóc hay xâm hại, bạo lực các em”.

“Chúng ta vẫn cho rằng thế giới mạng là ảo. Điều này không đúng vì nhưng những tổn thương với trẻ em, những sang chấn tâm lý với trẻ em là có thật”, Cục trưởng Đặng Hoa Nam nhấn mạnh.

tre em de bi xam hai tren moi truong mang xa hoi
Ông Nguyễn Sơn Tùng – Cục An toàn thông tin (Bộ Thông tin và truyền thông) chia sẻ giải pháp để bảo vệ trẻ em an toàn trong thế giới mạng. ảnh: thanh hải

Cha mẹ và con cùng học cách sử dụng mạng an toàn

Theo quy định của Luật Trẻ em 2016, trẻ em có quyền tìm kiếm, tiếp nhận mọi hình thức nghĩa là trẻ em được sử dụng internet, được trao đổi thông tin và được bảo vệ trên môi trường mạng. Vậy làm thế nào để thế giới công nghệ số và môi trường mạng phát huy đến mức tối đa cái lợi ích cho trẻ em nhưng vẫn đảm bảo cho các em được an toàn trong thế giới đó?

Theo Cục trưởng Cục Trẻ em Đặng Hoa Nam: “Cần có những liều vắc-xin để bảo vệ trẻ em trong môi trường mạng. Cha mẹ cần trang bị cho chính mình và con em mình những kiến thức, kỹ năng cần thiết khi sử dụng mạng, làm sao để trở thành công dân thông minh trong thế giới số. Đồng thời cần làm bạn, lắng nghe những vấn đề trẻ em gặp phải khi sử dụng mạng internet”.

Chia sẻ những giải pháp dành cho gia đình, ông Nguyễn Sơn Tùng – Cục An toàn thông tin (Bộ Thông tin và truyền thông) lưu ý: Các hoạt động của trẻ em trên mạng internet thường là: Giao tiếp (nhắn tin, gọi điện thoại có camera, email...), chia sẻ dữ liệu (hình ảnh, vị trí...), chơi trò chơi trực tuyến, tạo nội dung số (blog, livestream, youtube...), sử dụng mạng xã hội (facebook, twitter...), giao dịch trực tuyến (mua vật phẩm trò chơi, mua sắm qua trang thương mại điện tử...).

"Từ những hoạt động đó, có những giải pháp để cha mẹ có thể bảo vệ con em mình như: Để các thiết bị truy cập internet ở vị trí có thể quản lý được. Chẳng hạn, chỉ để máy tính, thiết bị thông minh có kết nối internet ở phòng ngủ của cha, mẹ để có thể theo dõi hoạt động trên mạng của con cái. Kích hoạt chức năng an toàn cho trẻ em của hệ điều hình và trình duyệt web; Thiết lập chức năng tìm kiếm an toàn đối với công cụ tìm kiếm để loại bỏ những kết quả không phù hợp với trẻ em; Cài đặt một số công cụ để lọc hoặc ngăn chặn những nội dung không phù hợp với trẻ em…

Thanh Hải