Trừng phạt Iran: Sai lầm nhỏ sẽ gây đối đầu lớn

Cập nhật: 14:12 | 09/08/2018
Gần 3 tháng sau khi Tổng thống Donald Trump rút Mỹ khỏi thỏa thuận hạt nhân với Iran, Washington đã tái áp đặt những biện pháp trừng phạt kinh tế đối với nước Cộng hòa Hồi giáo. Tuy nhiên, giới chuyên gia cảnh báo động thái này nhiều khả năng là một trong những sai lầm lớn nhất của Mỹ.

Sáng 7-8, Mỹ đã chính thức siết chặt gọng kìm đối với nền kinh tế Iran bằng loạt trừng phạt đầu tiên. Theo tiết lộ của báo chí, chính sách cấm vận của Mỹ nhằm vào Iran ở giai đầu liên quan đến các khoản giao dịch tài chính của Iran được thanh toán bằng đồng USD, các hoạt động mua bán vàng và kim loại quý, than đá, ngành công nghiệp xe hơi, và các hợp đồng mua bán máy bay của Iran.

Trên đường từ Indonesia trở về Mỹ sau chuyến công tác dài ngày tại Đông Nam Á, Ngoại trưởng Mỹ Mike Pompeo nhấn mạnh các bên sẽ phải “tôn trọng” quyết định của Washington sau khi Mỹ rút khỏi hiệp định hạt nhân Iran. Đây là đợt trừng phạt đầu tiên kể từ khi Mỹ đơn phương rút khỏi thỏa thuận Iran, được ký vào tháng 7-2015.

Ngày 8-5, Chính quyền của Tổng thống Mỹ Donald Trump đánh giá Teheran không tôn trọng thỏa thuận hạt nhân đã ký với 5 thành viên trong Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc và Đức. Trên cơ sở này, Washington tuyên bố áp dụng trở lại hàng loạt biện pháp cấm vận kinh tế đối với Iran, chủ trương “gây áp lực tối đa” cả về ngoại giao lẫn kinh tế để buộc Iran vĩnh viễn từ bỏ tham vọng chế tạo bom nguyên tử.

trung phat iran sai lam nho se gay doi dau lon
Mỹ đang siết chặt trừng phạt kinh tế Iran.

Dù vậy, đợt trừng phạt lần này được giới chuyên gia nhận định là chưa phải quá nặng nề. Đợt trừng phạt thứ 2, dự kiến có hiệu lực vào tháng 11 tới, sẽ đánh thẳng vào hoạt động xuất khẩu dầu mỏ và ngân hàng trung ương Iran, gây ra những tác động mạnh mẽ hơn nhiều đối với nền kinh tế và xã hội của nước Cộng hòa Hồi giáo.

Làn sóng trừng phạt thứ 2 này có thể sẽ làm dấy lên sự chống đối ngay trong lòng chính quyền của Tổng thống Hassan Rouhani về chính sách kinh tế không hiệu quả. Việc chính quyền Trump khôi phục các đòn trừng phạt đối với Iran càng gây thêm áp lực kinh tế lên quốc gia này trong bối cảnh đồng nội tệ rớt giá, lạm phát leo thang và nhiều cuộc biểu tình diễn ra trên cả nước. Nhiều nhà quan sát thậm chí còn cho rằng những khó khăn kinh tế có nguy cơ đe dọa ổn định chính trị tại Teheran.

Bình luận về các lệnh cấm vận mới mà Mỹ nhằm vào Iran, tờ Le Figaro (Pháp) chạy tựa lớn trên trang nhất: “Trừng phạt: Donald Trump đặt Iran dưới áp lực.” Le Figaro bình luận: thời điểm Mỹ chính thức rút khỏi thỏa thuận hạt nhân cũng là lúc nhiều cuộc biểu tình của dân chúng đã nổ ra tại Iran để phản đối giá cả leo thang và nền kinh tế suy thoái. Báo này nhận định, “việc Mỹ khôi phục các lệnh trừng phạt kinh tế đối với Iran, bắt đầu có hiệu lực từ ngày 7-8, sẽ còn khiến áp lực kinh tế đối với Teheran thêm nặng nề. Iran sẽ khó khăn hơn rất nhiều trong việc tiếp cận và sử dụng đồng USD vì bị phong tỏa các giao dịch tài chính với thế giới. Khủng hoảng kinh tế có nguy cơ thêm trầm trọng ở Iran”.

Cùng chung nhận định của Le Figaro, nhật báo kinh tế Les Echos chạy dòng tít lớn trên trang nhất: “Iran lại bị đẩy vào tình trạng vô định do các biện pháp cấm vận”. Theo Les Echos, kể từ khi ông Trump thông báo rút Mỹ khỏi thỏa thuận hạt nhân và tuyên bố khôi phục các lệnh trừng phạt đến nay đã được 3 tháng, và khoảng thời gian đó cũng đủ làm đồng rial của Iran mất hơn một nửa giá trị.

Theo chuyên gia Ali Vaez thuộc Trung tâm nghiên cứu Khủng hoảng quốc tế (ICG), việc Mỹ rút khỏi thỏa thuận hạt nhân Iran và khôi phục biện pháp trừng phạt nước này là "một trong những sai lầm lớn nhất về chính sách đối ngoại của Washington kể từ sau cuộc chiến Iraq." Tại một hội nghị mới đây ở Washington, ông Vaez cảnh báo rằng việc trừng phạt Iran “từ những sai lầm nhỏ có thể gây ra một cuộc đối đầu thảm khốc trong khu vực."

Chuyên gia Vaez nhấn mạnh rằng, trong Chính phủ Mỹ dường như đã xuất hiện nhiều ý kiến trái chiều. Tổng thống Donald Trump đang bị cuốn vào tham vọng sẽ tạo ra một thỏa thuận hạt nhân với Iran “lớn hơn, rộng hơn và tốt hơn” so với thỏa thuận dưới thời cựu Tổng thống Barack Obama. Và ông Trump sẽ giải quyết nhiều vấn đề cùng một lúc ở Trung Đông, từ Syria đến Yemen. Đó sẽ là một viễn cảnh hấp dẫn đối với ông.

Tuy nhiên, với các cố vấn và quan chức nội các của Tổng thống, từ Cố vấn an ninh quốc gia John Bolton cho đến Ngoại trưởng Pompeo, mục tiêu của họ là làm suy yếu đáng kể hệ thống chính trị của Iran, hoặc thậm chí có khả năng thay đổi chế độ. Theo ông Ali Vaez, rõ ràng đây sẽ là một trong những sai lầm lớn nhất trong chính sách đối ngoại của Mỹ kể từ cuộc chiến ở Iraq. Thế giới phải đặt mình vào vị trí của những nhà lãnh đạo Iran để tìm các bằng chứng logic cho nhận định này. Nếu Iran quyết định chống lại các lệnh trừng phạt và tái khởi động chương trình hạt nhân thì Israel hoặc Mỹ có thể tấn công Iran và chỉ gây mất ổn định đất nước Iran tại thời điểm đó. Thế nên, một tính toán sai lầm có thể gây ra một cuộc đối đầu thảm khốc cho khu vực.

Còn về khả năng Tehran quay trở lại bàn đàm phán, ông Ali Vaez nhấn mạnh rằng "khả năng đàm phán giữa Iran và Mỹ ở giai đoạn này là gần như bằng không.” Iran sẽ phải chịu đựng “dông bão” trong 2 năm tới, nghĩa là cho đến khi Tổng thống Trump hết nhiệm kỳ. Vấn đề đặt ra là vẫn còn các bên ký kết khác của Thỏa thuận hạt nhân năm 2015 gồm Đức, Trung Quốc, Pháp, Anh, Nga, và cả Liên minh châu Âu (EU). Do mức độ hội nhập với nền kinh tế Mỹ, người châu Âu có thể hạn chế trao đổi kinh tế với Iran. Trong khi đó, Nga, Trung Quốc và kể cả Ấn Độ sẽ có nhiều không gian hơn để duy trì các tuyến đường thương mại với Iran và giúp nước này có thể vượt qua “cơn bão” do ông Trump gây ra.

Hồng Phúc