Tỷ lệ người lao động cao tuổi tiếp tục làm việc cao

Cập nhật: 10:45 | 03/05/2018
Theo Bộ LĐ-TB&XH, mặc dù tuổi nghỉ hưu quy định là 55 tuổi đối với nữ và 60 tuổi đối với nam, song trong thực tế tuổi nghỉ hưu trung bình chỉ là 54,2 năm, trong đó với tuổi nghỉ hưu trung bình của nam là 55,6 tuổi và đối với phụ nữ là 52,6 tuổi.

Đánh giá tác động giới về đề xuất điều chỉnh tuổi nghỉ hưu, Bộ LĐ-TB&XH cho biết, thực tế cho thấy tỷ lệ người lao động cao tuổi ở Việt Nam tiếp tục làm việc vẫn rất cao. Báo cáo Đánh giá tác động của Bộ LĐ-TB&XH cho thấy, có tới 60% người cao tuổi trong độ tuổi 60-69 đang làm việc, nhưng tỷ lệ làm việc của nhóm tuổi 70-79 và từ 80 tuổi trở lên giảm rất nhanh so với nhóm tuổi 60-69 (chỉ tương ứng là 30% và 11%). Tỷ lệ đi làm ở nam giới (45,3%) cao hơn nữ giới (34,9%).

Như vậy, nếu mỗi năm có khoảng 120.000 lao động nghỉ hưu sẽ có khoảng 48.000 người lao động sẽ tiếp tục làm việc xuất phát từ nhu cầu tăng thêm thu nhập phục vụ cho cuộc sống, mong muốn được đóng góp và cống hiến những kiến thức và kinh nghiệm tích lũy được trong quá trình làm việc, làm chậm quá trình già hóa do tham gia làm việc.

ty le nguoi lao dong cao tuoi tiep tuc lam viec cao
Các chuyên gia bàn về tác động của chính sách giới trong sửa đổi Bộ luật Lao động. Ảnh: Phương Thảo

Vì không có quy định cấm làm việc khi đã được nhận lương hưu nên tình trạng khá phổ biến là việc phụ nữ sau khi nghỉ hưu tiếp tục làm việc để đảm bảo thu nhập. Có nhiều loại việc không chính thức ví dụ như làm tư vấn trong lĩnh vực họ làm việc trước đó hoặc tự mở Cty, hoặc làm việc trong Cty gia đình, có trả công hay không trả công (như chăm sóc cháu con, làm công việc gia đình…).

Kết quả nghiên cứu của Viện Y học lao động Phần Lan (FIOSH) về chỉ số khả năng làm việc (WAI) với điều kiện Việt Nam cho thấy: Nhóm tuổi 21-30 có điểm của WAI cao nhất, tuy nhiên ở nhóm tuổi 51 - 60 vẫn còn 53,3% đối tượng có chỉ số WAI loại rất tốt và tốt. Điều này khẳng định khả năng làm việc của nhóm người lao động trong độ tuổi này có thể kéo dài thêm, hay nói cách khác, việc tăng tuổi nghỉ hưu đối với nhóm người lao động này là hoàn toàn khả thi về khả năng làm việc.

Đáng quan tâm, điểm WAI của nam ở tuổi hưu trí (60 tuổi) so với điểm WAI khi tốt nhất (độ tuổi 21 - 30) thì giảm 18%, trong khi điểm WAI của nữ ở tuổi hưu trí (55 tuổi) chỉ giảm 15%. Như vậy, chỉ số WAI cho thấy hầu như không có sự khác biệt về khả năng làm việc theo giới tính ở độ tuổi 51-60. Điều này không thể lý giải được sự khác biệt trong quy định tuổi nghỉ hưu giữa nam và nữ ở nước ta.

Theo tính toán của Bảo hiểm xã hội năm 2014, số năm hưởng lương hưu bình quân là 19,5 năm, trong đó nam giới là 16,1 năm và nữ giới là 22,9 năm. Tuy nhiên, tính trung bình, tiền đóng BHXH của một người trong 28 năm thì chỉ đủ chi trả cho chính người đó trong vòng 10 năm nên thời gian hưởng còn lại (khoảng 9,5 năm) sẽ phải lấy từ nguồn đóng góp của các thế hệ đi sau, tình trạng này là một trong những nguyên nhân đẫn đến nguy cơ vỡ quỹ trong tương lai gần.

Theo nghiên cứu của ILO gần đây, nếu không sớm thực hiện cải cách, năm 2021, đóng góp vào quỹ hưu trí sẽ cân bằng với chi tiêu của quỹ và quỹ hưu trí sẽ bị thâm hụt vào năm 2034. Nghĩa là, đến lúc đó, tất cả những người lao động nam dưới 40 tuổi và nữ dưới 35 tuổi sẽ không nhận được bất kỳ đồng lương hưu nào sau khi nghỉ hưu trong trường hợp Chính phủ không thể bù đắp một khoản tài chính lớn từ nguồn ngân sách Nhà nước.

Bên cạnh đó, nhiều ý kiến cho rằng quy định tuổi nghỉ hưu khác nhau của nam và nữ thể hiện việc phân biệt đối xử trên cơ sở giới trong khi điều kiện phát triển kinh tế và dịch vụ xã hội đã được cải thiện, dẫn đến sự bất bình đẳng giữa nam và nữ về cơ hội phát triển nghề nghiệp (đào tạo, thăng tiến nghề nghiệp) và điều kiện, khả năng hưởng thụ quyền lợi (mức lương hưu, tích lũy lương hưu sau này.

Theo báo cáo của UNWomen 2016, phụ nữ cao tuổi (từ 80 tuổi trở lên) chiếm tỉ lệ cao hơn nhưng lại ít người có lương hưu hoặc các hình thức bảo hiểm xã hội khác so với nam giới. Vị thế dễ bị tổn thương của phụ nữ cao tuổi một phần là do họ có tuổi thọ cao hơn nhưng lại nghỉ hưu sớm hơn.

Kết quả tham vấn trực tuyến của Nhóm nghiên cứu cho thấy đa số ý kiến ủng hộ phương án cần “Quy định tuổi nghỉ hưu như nhau giữa lao động nam và lao động nữ, đồng thời cho phép lao động nữ được quyền lựa chọn nghỉ hưu sớm hơn (trong khoảng từ 55 đến dưới 62 tuổi) ở một số nghề, công việc”.

Dự thảo sửa đổi Bộ luật Lao động đưa ra 3 phương án tính tuổi nghỉ hưu. Trên cơ sở cân nhắc tác động tích cực, tiêu cực của các giải pháp đối với các nhóm đối tượng, Bộ LĐ-TB&XH đề xuất lựa chọn giải pháp 2. Theo phương án này, sẽ mất 10 năm để tuổi nghỉ hưu của nữ ở tuổi 60 và 4 năm tuổi nghỉ hưu của nam ở tuổi 62.

Phương Thảo - Gia Ân