“Xã hội đang cần nhân lực có năng lực”

Cập nhật: 13:47 | 05/05/2018
“Xã hội đang cần nhân lực có năng lực thay vì có bằng cấp. Cú “bẻ lái” sang hệ trung cấp ngay sau khi học sinh tốt nghiệp lớp 9 là một lựa chọn không tồi..."- Thứ trưởng Bộ LĐ-TB&XH Lê Quân chia sẻ về lời khuyên đối với các em học sinh đang đắn đo trước lựa chọn học trung cấp hay học THPT. 

Thưa Thứ trưởng, đa số phụ huynh và các em học sinh vẫn cho rằng học trung cấp chỉ dành cho học sinh không đỗ THPT. Quan điểm của ông về vấn đề này như thế nào?

Quả thật, cách nghĩ của rất nhiều phụ huynh và học sinh hiên nay là tiếp tục theo học THPT sau khi tốt nghiệp THCS. Sau đó các em mới học tiếp lên trung cấp, CĐ hay ĐH hoặc đi làm ngay sau khi tốt nghiệp THPT. Tuy nhiên không hẳn học sinh nào cũng có thể thực hiện được mong muốn lên học cấp THPT vì điều kiện hạn chế về học lực, khả năng kinh tế của gia đình, những tác động khách quan của xã hội …

Thực tế tuyển sinh nhiều năm qua cho thấy, con đường đi lên các cấp học cao không còn “thênh thang” và luôn gia tăng tính cạnh tranh. Tôi cho rằng đã đến lức các bậc phụ huynh và các em học sinh cần nhìn thẳng vào năng lực thực tế của con em mình, điều kiện kinh tế gia đình và xu thế của thị trường lao động?

Tại nhiều nước phát triển như Đức, Nhật hoặc Úc, việc cho con em theo học nghề sớm được nhiều gia đình nghiêm túc nhìn nhận và ưu tiên. Đó cũng là con đường để hình thành nên nhiều kỹ sư giỏi cho đất nước. Đơn cử như tại Nhật Bản, mô hình đào tạo 5 năm dành cho học sinh tốt nghiệp cấp 2 để có kỹ sư thực hành rất thành công. Hiệp hội 51 trường CĐ công nghệ Kosen là địa chỉ tin cậy của nhiều gia đình và doanh nghiệp. Các em học ra trường 100% có việc làm với thu nhập cao.

Tại nước ta, phân luồng học sinh sau THCS là chủ trương quan trọng giúp giảm lãng phí nguồn lực xã hội và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Phân luồng tốt sẽ khắc phục cơ bản được tình trạng "thừa thầy, thiếu thợ". Chủ trương này được Đảng và Nhà nước rất quan tâm. Bộ Chính trị đã có Chỉ thị số 10-CT/TW ngày 5-12-2011 trong đó nêu rõ phấn đấu đến năm 2020 có ít nhất 30% học sinh sau khi tốt nghiệp THCS đi học nghề.

Quá trình học trung cấp sau khi tốt nghiệp THCS đã được quy định rõ trong Luật Giáo dục và Luật Giáo dục nghề nghiệp. Học nghề để trở thành kỹ thuật viên, lao động có tay nghề, có thu nhập tốt và ổn định. Người theo học nghề thường có việc làm ngay khi tốt nghiệp và được phép học tiếp lên CĐ, ĐH nếu có nhu cầu.

Xã hội chúng ta đang lãng phí rất lớn khi có hàng trăm ngàn học sinh tốt nghiệp THPT không học tiếp. Thay vào đó, các em chấp nhận làm những công việc lao động phổ thông không qua đào tạo nghề nghiệp. Tôi cho rằng, bên cạnh lựa chọn phát triển theo con đường THPT, nhiều em học sinh tốt nghiệp THCS rất có thể phù hợp với lựa chọn học hệ trung cấp và CĐ. Điều này dựa vào sự đánh giá trung thực về năng lực cá nhân và định hướng nghề nghiệp.

Thị trường lao động và các doanh nghiệp đang quan tâm tới tay nghề, trình độ thực tế và thái độ làm việc của người lao động, thay vì việc chỉ quan tâm tới bằng cấp như thời kỳ trước đây. Học trung cấp là một trong những con đường ngắn và phù hợp với năng lực nhiều em để có một nghề nghiệp và thu nhập ổn định. Đồng thời, các em vẫn có cơ hội học tiếp lên CĐ và ĐH sau này.

xa hoi dang can nhan luc co nang luc
Thứ trưởng Bộ LĐ-TB&XH Lê Quân: “Thị trường lao động và các doanh nghiệp đang quan tâm tới tay nghề, trình độ thực tế và thái độ làm việc của người lao động, thay vì việc chỉ quan tâm tới bằng cấp như trước đây.” Ảnh Mạnh Dũng

Nhà nước đã có những chính sách gì ưu đãi để thu hút các em học sinh vào học nghề không thưa Thứ trưởng?

Hiện nay, Bộ LĐ-TB&XH đã có những giải pháp và cách làm để phân luồng người học bằng chính sách hấp dẫn người học như: Miễn học phí 100% cho học sinh tốt nghiệp THCS vào học trung cấp; miễn học phí trình độ trung cấp, CĐ cho các đối tượng chính sách xã hội, học theo chế độ cử tuyển, người học học các nghề khó tuyển sinh nhưng xã hội có nhu cầu, nghề đặc thù; chính sách nội trú cho người học là người dân tộc thiểu số hộ nghèo, cận nghèo người khuyết tật, học sinh phổ thông dân tộc nội trú; hỗ trợ chi phí và vay vốn để đi làm việc ở nước ngoài...

Bộ LĐ-TB&XH cũng đang tích phối hợp cùng Bộ GD&ĐT triển khai đề án hướng nghiệp tại các trường phổ thông. Thay vì phân luồng bắt buộc, hành chính, Bộ đang chỉ đạo việc nâng cao chất lượng đào tạo nghề.

Theo đó, hệ trung cấp cần được đổi mới toàn diện về quản lý, chương trình, phương pháp. Các trường phải triển khai đồng bộ đào tạo trung cấp tập trung. Học nghề là chủ đạo để các em có việc làm tốt ngay sau khi tốt nghiệp. Đồng thời quan tâm đẩy mạnh mở các nghề mới có cơ hội việc làm tốt. Sắp tới, nhiều trường nghề sẽ mở các nghề đáp ứng yêu cầu cách mạng công nghiệp lần thứ tư, cũng như mở các chương trình CĐ tiếng Anh, tiếng Nhật, tiếng Trung, tiếng Hàn để cho phép các em được học song bằng, bằng kép.

Song song với đó, các trường nghề cũng sẽ tổ chức học bổ sung một số môn văn hóa để sau khi tốt nghiệp trung cấp, các em có cơ hội được học liên thông lên CĐ và ĐH khi có nhu cầu.

Ngoài ra, chú trọng công tác truyền thông thay đổi nhận thức của xã hội về học nghề. Trong khi các thầy, cô còn chú trọng quá vào thành tích của tỷ lệ học sinh đỗ vào THPT và đỗ ĐH, thì vai trò của hệ thống chính quyền và đoàn thể cấp thôn, xóm, xã, phường rất quan trọng trong hướng nghiệp cho các em học sinh và phụ huynh trên địa bàn.

Thứ trưởng có lời khuyên cụ thể nào đối với các em học sinh đang đắn đo trước lựa chọn học trung cấp?

Học trung cấp giúp cho các em tiết kiệm được thời gian, nhanh chóng có kiến thức, kỹ năng và phẩm chất nghề nghiệp. Xã hội đang cần nhân lực có năng lực thay vì có bằng cấp. Học tập ngày nay là học tập suốt đời. Nếu các em có ý chí, các em hoàn toàn có thể trở thành cử nhân, thạc sĩ, tiến sĩ vào thời điểm phù hợp. Bên cạnh đó, với mức học phí ĐH ngày càng cao, học trung cấp rất phù hợp với các em có hoàn cảnh kinh tế khó khăn bởi các em được miễn học phí và có thu nhập sớm.

Tuy vậy, để có kết quả như mong muốn, các em cần sáng suốt lựa chọn học trung cấp tại các trường trung cấp, CĐ có chất lượng. Các em nên tìm hiểu các thông tin về các trường gần nhà để lựa chọn; tốt nhất là nên đến thăm trường để được tư vấn.

Ngoài ra, hãy lựa chọn các nghề gắn với sở thích và sở trường của bản thân. Những nghề hiện nay có nhu cầu và thu nhập tốt như khách sạn, du lịch, công nghệ thông tin, cơ khí, điện tử... Nhiều nghề cho phép các em có việc làm gần nhà hoặc đi làm việc tại nước ngoài với mức tiết kiệm hàng năm lên đến vài trăm triệu đồng. Các em cần chú ý học ngoại ngữ sớm để tăng cơ hội nghề nghiệp và thu nhập.

Trân trọng cảm ơn Thứ trưởng về cuộc trao đổi này!

Thanh Hải - M.Quang