Xử lý nước thải và môi trường - Cần đổi mới công nghệ!

12:49 ngày 16/02/2017

(PL&XH) - Những năm gần đây, Việt Nam có tốc độ phát triển kinh tế và đô thị hóa nhanh. Thế nhưng, PGS.TS Nguyễn Hồng Tiến – Cục trưởng Cục Hạ tầng kỹ thuật (Bộ Xây dựng) cho hay, cả nước mới có 37 nhà máy xử lý nước thải tập trung ở đô thị với tổng công suất xử lý nước thải đạt 890.000m3/ngày đêm. Ước tính chỉ khoảng 12-13% lượng nước thải sinh hoạt được xử lý phù hợp trước khi xả thải vào môi trường, còn lại nhiều đô thị đang xây dựng hoặc chưa có trạm xử lý nước thải.

Xử lý nước thải là nhiệm vụ cấp bách

Theo báo cáo của Bộ Xây dựng, tính đến 12-2016, cả nước có 800 đô thị, tỷ lệ đô thị hóa trung bình cả nước đạt khoảng trên 36,6 %. Dự kiến đến năm 2025, tỷ lệ dân số đô thị sẽ chiếm khoảng 50% dân số (tương đương 52 triệu người). Vì thế, Chính phủ đã coi việc xây dựng hệ thống xử lý nước thải là một nhiệm vụ cấp bách và Chính phủ Nhật Bản cùng cơ quan hợp tác quốc tế Nhật Bản (JICA) đang hỗ trợ Việt Nam giải quyết vấn đề này thông qua nguồn vốn vay ODA.

Tại hội thảo “Cải thiện nước thải và môi trường” do JICA tổ chức, ông Fujita Yasuo, Trưởng đại diện JICA Việt Nam cho hay, tại Hà Nội và TP HCM, đã có các hệ thống xử lý nước thải đạt tiêu chuẩn đang hoạt động, tuy nhiên hiện tại, năng lực xử lý nước thải của các đô thị vẫn chưa theo kịp được với tốc độ tăng mạnh của nước thải sinh hoạt và nước thải công nghiệp. Còn ở các đô thị địa phương hay các vùng xa, các đường ống xử lý nước thải thậm chí còn chưa được xây dựng.

Đáng quan tâm, PGS.TS Nguyễn Hồng Tiến – Cục trưởng Cục Hạ tầng kỹ thuật (Bộ Xây dựng) cho biết, hệ thống thoát nước đô thị đang được dùng chung cho tất cả các loại nước thải và nước mưa; được đầu tư xây dựng qua nhiều thời kỳ khác nhau, không hoàn chỉnh, đồng bộ, nhiều tuyến cống xuống cấp nên khả năng tiêu thoát nước thấp. Tình trạng nước thải sinh hoạt, sản xuất được xử lý sơ bộ qua bể tự hoại sau đó theo các tuyến cống và xả trực tiếp ra môi trường, thậm chí xả thẳng vào nguồn tiếp nhận đúng “nguyên bản”, không xử lý vẫn diễn ra hàng ngày ở cả đô thị và nông thôn.

Bên cạnh đó, việc xây dựng không theo quy hoạch, xây dựng trên cống thoát nước, lấn chiếm và đổ rác bừa bãi (kể cả rác thải xây dựng) lấp hồ, sông, kênh… cũng góp phần làm cho việc xử lý nước thải đô thị nan giải hơn. Hậu quả là tình trạng ngập úng đô thị thường xảy ra tại TP HCM và mỗi khi mưa lớn tại Hà Nội. Nhiều đô thị trước đây không bị ngập như Đà Nẵng, Cần Thơ, Quy Nhơn, Hải Phòng, Nha Trang… thì nay cũng đang đối mặt với ngập lụt. Đồng thời, sự phát triển của các khu công nghiệp kéo theo sự gia tăng nước thải rất lớn. Ô nhiễm nước mặt do nước thải của các khu công nghiệp hoặc từ các làng nghề tại các sông, hồ, kênh rạch trở nên trầm trọng, điển hình có thể thấy ở các lưu vực sông Cầu, sông Nhuệ –Đáy, ảnh hưởng nghiêm trọng đến nguồn cấp nước cho đô thị. Trong khi đó, mục tiêu xây dựng các nhà máy xử lý nước thải tập trung ở tất cả các khu công nghiệp mới chỉ đạt được 45%.

Các nhà khoa học thảo luận về giải pháp cải thiện nước thải và môi trường
Các nhà khoa học thảo luận về giải pháp cải thiện nước thải và môi trường. Ảnh: P.Thảo


Đổi mới công nghệ xử lý sạch ngay từ đường ống

Phương pháp xử lý nước thải truyền thống cần các nhà máy, trạm xử lý nước tập trung quy mô lớn. Dự kiến đến năm 2025, cả nước sẽ có thêm 40 nhà máy xử lý nước thải tập trung, đưa tổng công suất xử lý nước thải lên 2,4 triệu m3/ngày đêm. Theo ông Fujita Yasuo, nếu xét về mục tiêu trung và dài hạn, việc xây dựng các nhà máy xử lý nước thải tập trung quy mô lớn như vậy là vô cùng cần thiết, nhưng lại cần rất nhiều chi phí cũng như đất đai, kể cả việc phải đào tạo thêm nhiều chuyên viên kỹ thuật. Ước tính Việt Nam cần đến hơn 20 tỷ USD để giảm tác động môi trường của hành động xả chất thải đô thị và công nghiệp, trong đó có nước thải. Chưa kể, dù có xây dựng các nhà máy như vậy đi nữa cũng không thể xử lý cho toàn bộ các khu vực được.

Ông Nguyễn Hồng Tiến cũng cho rằng, từ khi lên kế hoạch xây dựng trạm xử lý nước thải quy mô lớn cho đến khi hoàn thiện sẽ mất một khoảng thời gian rất dài. Việc xã hội hóa khó khăn vì chính sách chưa hoàn thiện. Có một thực tế là đầu tư vào cấp nước dễ dàng hơn đầu tư vào thoát nước, vì đầu tư thoát nước vốn ban đầu rất lớn, trong khi thu hồi vốn thì nhỏ giọt. Ví dụ giá nước sạch có thể chưa đáp ứng được kỳ vọng các Cty cấp nước, nhưng đã được chuyển thành giá từ lâu và người dân đã quen với giá nước sạch. Nhưng nước thải thì trước năm 2014 vẫn gọi là phí nước thải, tối đa 10% trong giá nước sạch. Trong khi đó, giá thành để xử lý nước thải thường cao gấp rưỡi, gấp đôi giá cấp nước. Đồng thời, để xử lý nước thải yêu cầu rất nhiều về công nghệ, kỹ thuật nên không thu hút được các nhà đầu tư. Cùng với đó, tâm lý người dân về việc tăng giá nước là để đầu tư vào xử lý nước thải sẽ là chưa phù hợp, chưa đúng với việc người nào gây ô nhiễm sẽ phải trả tiền phí xử lý ô nhiễm…

Để giúp Việt Nam cải thiện tình trạng xử lý nước thải, các chuyên gia môi trường của Nhật Bản đã gợi ý Việt Nam nên áp dụng những công nghệ, kỹ thuật xử lý nước thải phi tập trung tại các khu vực đô thị địa phương, các khu vực ở trên cao ngay trong các đô thị lớn, hay các khu vực ít dân cư, vùng sâu, vùng xa, khu vực quần đảo nhỏ…. JICA phối hợp với Cty Hóa học công nghiệp Sekisui đã tiến hành điều tra kiểm chứng kỹ thuật hệ thống xử lý nước thải phi tập trung “Làm sạch ngay trong đường ống” từ tháng 2-2016, tại một số địa phương như lắp đặt khoảng 40 ống làm sạch tại trạm xử lý nước thải Kim Liên (TP Hà Nội), TP Hạ Long, đảo Cô Tô (Quảng Ninh) và chôn khoảng 500m ống làm sạch quanh khu dân cư (ở Hà Nam).

Theo công nghệ mới này của Nhật Bản, hệ thống làm sạch trong đường ống không cần các nhà máy xử lý, không dùng điện nên tiết kiệm chi phí, rút ngắn thời gian thi công, không cần nhân lực chuyên môn. Kỹ thuật này dùng vi sinh vật bám vào lòng ống để xử lý nước ngay khi nước chảy qua và khi nước thải ra môi trường đảm bảo tiêu chuẩn. Ông Nguyễn Hồng Tiến cho rằng, Việt Nam cần xem xét và ứng dụng những công nghệ tiến tiến này để tăng năng lực xử lý nước thải đô thị và công nghiệp hiện nay.

Phương Thảo / PL&XH

  • Từ khóa: