Bên cạnh những điểm sáng, bức tranh về pháp luật kinh doanh 2018 còn những “điểm mờ”

Cập nhật: 19:49 | 15/01/2019
Ông Lộc cũng cho rằng, bên cạnh những điểm sáng, bức tranh về pháp luật kinh doanh 2018 cũng vẫn còn những điểm mờ, cải cách ở nhiều lĩnh vực vẫn còn chậm và chưa thực chất.

Ngày 15-1, Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) đã tổ chức công bố báo cáo Dòng chảy pháp luật kinh doanh 2018.

Đây là sáng kiến của VCCI, được bắt đầu từ năm 2018, nhằm ghi lại bức tranh pháp luật kinh doanh của Việt Nam và báo cáo lần này tập trung vào các quy định pháp luật về kinh doanh được ban hành ở cấp trung ương trong năm 2018.

Mở đầu báo cáo, VCCI đề cập đến trả lời chất vấn tại kỳ họp thứ 6 của Thủ tướng Chính phủ khi được hỏi về định hướng chính sách để phát triển kinh tế Việt Nam trong giai đoạn tới. Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc đã nhấn mạnh 2 nội dung là: Gỡ bỏ rào cản cho doanh nghiệp (DN) và thúc đẩy kinh tế tư nhân phát triển.

Theo VCCI, đây có lẽ là đúc kết ngắn gọn nhất về xu hướng xây dựng thể chế kinh tế năm 2018.

Trong năm 2018, các cơ quan Nhà nước ở Trung ương ban hành 948 văn bản quy phạm pháp luật, trong đó có 16 luật và 18 nghị quyết của Quốc hội, 1 pháp lệnh của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, 169 nghị định của Chính phủ, 51 quyết định của Thủ tướng Chính phủ, 590 thông tư của các bộ và 47 văn bản khác, chưa bao gồm các nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội do thiếu thông tin thống kê.

Qua theo dõi thường xuyên và các kết quả khảo sát DN từ nhiều góc độ khác nhau, VCCI cho rằng, tinh thần gỡ bỏ rào cản, tạo thuận lợi tối đa cho DN, đặc biệt là các DN tư nhân được lan tỏa mạnh mẽ trong các cuộc thảo luận chính sách nói chung, cũng như trong các dự thảo văn bản được ban hành.

Các phương án cắt giảm điều kiện đầu tư kinh doanh đã được chuyển hoá thành gần 30 nghị định trong nhiều lĩnh vực. Các bộ, ngành cũng đẩy mạnh ban hành các thông tư bãi bỏ và cắt giảm công tác kiểm tra chuyên ngành. Công tác cải cách thủ tục hành chính cũng được đẩy mạnh khi nhiều văn bản giảm về thành phần hồ sơ, thời gian làm thủ tục hoặc đẩy mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm.

ben canh nhung diem sang buc tranh ve phap luat kinh doanh 2018 con nhung diem mo
VCCI công bố báo cáo Dòng chảy pháp luật kinh doanh năm 2018

Đáng chú ý, một số ngành, lĩnh vực đã đưa ra nhiều sáng kiến lập pháp hoặc những quy định mới nhằm thu hút đầu tư tư nhân trong lĩnh vực của mình, điển hình trong số đó là nông nghiệp và giáo dục.

Xu hướng chính sách “gỡ bỏ rào cản cho DN và thúc đẩy kinh tế tư nhân phát triển” được thể hiện rất rõ trong các quy định pháp luật năm 2018. Về gỡ bỏ rào cản cho DN, điển hình là loạt nghị định cắt bỏ điều kiện đầu tư kinh doanh; thúc đẩy cải cách thủ tục hành chính; cắt giảm điều kiện kiểm tra chuyên ngành.

Về thúc đẩy kinh tế tư nhân phát triển, đáng chú ý là các quy định ưu đãi, hỗ trợ trong nông nghiệp và các quy định về đầu tư tư nhân trong giáo dục.

“Đây không chỉ là những vấn đề có nhiều quy định pháp luật có tác động lớn được ban hành hoặc sửa đổi trong thời gian qua, mà còn thể hiện một dụng ý chính sách tương đối rõ ràng, xuyên suốt”, VCCI nhận định.

Tuy nhiên, ông Đậu Anh Tuấn, Trưởng Ban Pháp chế của VCCI cho hay, qua rà soát, có sự chưa nhất quán giữa các bộ, ngành trong cắt giảm các điều kiện kinh doanh.

Về các thủ tục hành chính, tuy đã được thúc đẩy cải cách, nhưng vẫn còn chặng đường dài. Hoạt động kiểm tra chuyên ngành đã chuyển động nhưng vẫn còn nhiều điểm vướng.

“Bức tranh pháp luật kinh doanh năm 2018 không phải chỉ toàn các mảng sáng. Trong từng ngành, từng lĩnh vực vẫn có trường hợp các quan điểm, định hướng thể hiện trong tờ trình thì theo hướng tạo thuận lợi cho môi trường kinh doanh, nhưng quy định cụ thể được đề xuất thì dường như đi ngược lại. Các quy định thu hút đầu tư tư nhân chưa nhất quán hoặc mới chỉ nặng về ưu đãi, hỗ trợ mà chưa chú trọng vào những yếu tố nền tảng của thị trường như quyền hợp đồng, quyền tài sản, minh bạch thông tin”, báo cáo nêu.

Theo ông Đậu Anh Tuấn, năm 2018 đánh dấu một giai đoạn cắt giảm điều kiện, thủ tục quyết liệt, 25 nghị định sửa đổi 80 nghị định về điều kiện kinh doanh là một bước tiến lớn, thực chất, mang tính bước ngoặt với một số ngành hàng. Thế nhưng hầu hết các bộ, ngành phải phải đợi đến tháng 10 mới trình Chính phủ, tức là dưới sức ép của Chính phủ.

“Mức độ công khai tham vấn rất khác nhau, nhiều bộ rất cầu thị khi hỏi các DN, hiệp hội, nhưng nhiều bộ, ngành lại hoàn toàn không tiến hành, tức là họ làm vì sức ép chứ không thực tâm”, ông Đậu Anh Tuấn nói.

Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương Phan Đức Hiếu cũng nhận xét, động lực cải cách là đến từ Chính phủ, hầu như chưa có bộ nào tự có sáng kiến cải cách.

Theo ông Vũ Tiến Lộc, Chủ tịch VCCI, năm 2018 đã đánh dấu những bước chuyển động mạnh mẽ và ấn tượng về các chính sách nhằm cải thiện về môi trường kinh doanh.

Tuy nhiên, ông Lộc cũng cho rằng, bên cạnh những điểm sáng, bức tranh về pháp luật kinh doanh 2018 cũng vẫn còn những điểm mờ, cải cách ở nhiều lĩnh vực vẫn còn chậm và chưa thực chất.

Vì vậy, ông Lộc bày tỏ băn khoăn khi “chúng ta vẫn đang dùng tư duy cũ để quản lý những mô hình kinh doanh mới”, khiến “đích đến của một môi trường kinh doanh an toàn, thuận lợi vẫn còn xa”.

Phương Thảo