Căng thẳng Mỹ-Iran leo thang: Nguy cơ xảy ra xung đột quân sự

Cập nhật: 09:11 | 18/05/2019
Tình trạng căng thẳng leo thang ở vùng Vịnh những ngày gần đây đang làm gia tăng nguy cơ đối đầu quân sự giữa 2 kẻ thù “không đội trời chung” Iran và Mỹ. Cho dù xung đột giữa hai bên là chiến tranh du kích hay là một cuộc chiến toàn diện, thì điều đó cũng sẽ gây ra những hậu quả khôn lường.

Thời điểm đặc biệt

Một loạt vụ tấn công bí ẩn nhằm vào các tàu ngoài khơi Các Tiểu Vương quốc Arab Thống nhất (UAE), đồng minh chính của Saudi Arabia (đối thủ của Iran tại vùng Vịnh), đã khiến Tổng thống Mỹ Donald Trump cảnh báo Iran sẽ “phải hứng chịu hậu quả nghiêm trọng” nếu làm tổn hại tới các lợi ích của Mỹ. Mỹ và Iran không có quan hệ ngoại giao kể từ khi các phần tử cực đoan Iran chiếm Đại sứ quán Mỹ sau cuộc cách mạng Hồi giáo năm 1979. Hai bên đã đôi lần tiến gần tới xung đột - đặc biệt trong giai đoạn căng thẳng dưới thời cựu Tổng thống Mỹ George W. Bush - nhưng giới phân tích đang nhận thấy một loạt yếu tố khiến thời điểm hiện nay đặc biệt kích động.

Tổng thống Trump đã khiến các đồng minh châu Âu thất vọng khi đơn phương rút khỏi thỏa thuận hạt nhân Iran được ký kết năm 2015 và giờ đây đang tăng cường đưa ra các phát biểu lớn tiếng chống Tehran. Iran và Saudi Arabia - đồng minh thân cận của Mỹ trong nhiều thập kỷ - đang ở 2 phe đối lập trong cuộc xung đột tại Yemen. Và tại Israel, một đồng minh khác của Mỹ, Thủ tướng Benjamin Netanyahu đang thúc đẩy quan điểm cứng rắn với Iran. GĐ dự án về Iran tại nhóm Khủng hoảng quốc tế (ICG) Ali Vaez nhận định, “chính quyền Trump đã gia tăng căng thẳng đáng kể trong khu vực và do đó làm gia tăng nguy cơ xung đột quân sự với Iran, dù vô tình hay cố ý. Nguy cơ xảy ra đụng độ, ngay cả khi không có hành động khiêu khích, là khá cao.” Theo ông, cả 2 bên cho rằng phía còn lại không muốn một cuộc xung đột “dẫn tới các tính toán sai lầm,” đặc biệt vào thời điểm khi hai bên không có các kênh trao đổi thông tin trực tiếp.

Denis Bauchard, cố vấn về Trung Đông tại Viện Quan hệ Quốc tế Pháp (IFRI), cho rằng cả 2 bên đều có lý do để không muốn leo thang căng thẳng. Ông nói: “Nếu nhìn nhận việc này một cách lý trí, tình hình sẽ không leo thang bởi hai bên đều có lý do để mong muốn căng thẳng lắng dịu” - ám chỉ giới quân đội Mỹ và Israel. Ông nói rằng Iran đến nay vẫn đặc biệt “kiềm chế” trong căng thẳng hiện nay, nhưng nguy cơ tới từ các nhân tố diều hâu ở cả hai bên như cố vấn an ninh quốc gia Mỹ John Bolton và Lực lượng Vệ binh Cách mạng Iran. Trước đó, Lầu Năm Góc đã thông báo rằng Mỹ sẽ triển khai các hệ thống phòng không Patriot và tàu chiến Arlington ở Trung Đông trong bối cảnh căng thẳng với Iran. Thông báo lưu ý: “Những vũ khí này sẽ gia nhập thành phần nhóm tàu sân bay tác chiến Abraham Lincoln của Mỹ và lực lượng đặc nhiệm Không quân Mỹ tại Trung Đông để đối phó với nguy cơ Iran sẵn sàng tấn công chống lại Mỹ và để bảo vệ lợi ích của chúng ta.” USS Arlington là tàu đổ bộ có khả năng chứa khoảng 700 binh sĩ và 14 phương tiện chiến đấu. Trong khi đó, truyền thông đưa tin, trong tuần này, quân đội Mỹ đã triển khai một kế hoạch theo yêu cầu của Cố vấn An ninh quốc gia Nhà Trắng John Bolton, cử 120.000 binh sĩ tới Iran, dù Tổng thốngTrump đã bác bỏ thông tin này, cho rằng đây là tin giả.

Bà Irina Fedorova – chuyên gia nghiên cứu cao cấp tại Trung tâm Cận Đông và Trung Đông của Viện Nghiên cứu Phương Đông thuộc Viện Hàn lâm khoa học Nga, cho rằng “Mỹ đang làm trầm trọng thêm tình hình xung quanh Iran, gây áp lực kinh tế, ngoại giao và quân sự, tập trung lực lượng quân sự ở Vịnh Persian. Họ đã điều động tàu sân bay Abraham Lincoln, tàu tấn công đổ bộ Arlington, cũng như điều động máy bay ném bom B-52 đến Qatar. Tất nhiên, Iran phản ứng với những hành động như vậy và đáp trả bằng những tuyên bố sắc bén nhằm cảnh báo Mỹ.”

nguy co xay ra xung dot quan su
Triển vọng quan hệ Mỹ Iran đang không mấy sáng sủa. Ảnh tư liệu

Nguy cơ xung đột quân sự

Trong khi đó, Giáo sư Hooshang Amirahmadi - GĐ Hội đồng Mỹ-Iran (AIC) nhận định rằng căng thẳng giữa Washington và Tehran leo thang hơn nữa có thể dẫn đến xung đột quân sự khi mà hai bên đang hành động vô cùng cảm tính. Giáo sư Amirahmadi nhấn mạnh: "Tôi lo ngại và nghĩ rằng hai bên không xem xét đầy đủ một cách thận trọng bất đồng này. Leo thang căng thẳng rõ ràng vô cùng nguy hiểm, khi mà hệ số rủi ro là rất cao trong tình trạng quân đội hai nước đã gần như chạm trán nhau và nhiều người hoạt động tại khu vực quả thực có thể gây ra xung đột."

Chuyên gia phân tích này nhấn mạnh, cả Mỹ và Iran dường như đang rất cảm tính, khi Tổng thống Trump tức giận trước việc Iran không có phản ứng với chính sách "gây sức ép tối đa" của ông, trong khi Tehran phẫn nộ với Washington về việc Mỹ rút khỏi Kế hoạch Hành động chung toàn diện (JCPOA) - thỏa thuận hạt nhân Iran năm 2015, cũng như "cảm thấy bị phản bội bởi các cường quốc châu Âu." Ông Amirahmadi chỉ rõ: "Cách tốt hơn dĩ nhiên là đàm phán một lối thoát, song Tehran không có khả năng đàm phán trên cơ sở bình đẳng và Iran có lý khi cảm thấy sẽ thất bại thảm hại tại bàn đàm phán. Iran không muốn bị bẽ mặt một lần nữa, dù ông Trump khẳng định Tehran muốn đàm phán trong khi ông ta vẫn tiếp tục gây thêm sức ép quân sự đi kèm với những biện pháp trừng phạt kinh tế khắc nghiệt."

Giáo sư Amirahmadi cũng nhấn mạnh, Ngoại trưởng Mỹ Mike Pompeo, mặc dù là một người có lập trường cứng rắn, cũng ủng hộ các biện pháp gây sức ép kinh tế và quân sự "để khiến Iran đầu hàng", trong khi ông Bolton lại chủ trương chiến tranh. Chuyên gia này nhận định: "Tôi không nghĩ Mỹ sẽ lập tức sử dụng vũ lực chống Iran, nhưng nếu Tổng thống Trump tiếp tục thất vọng với kết quả mà các biện pháp trừng phạt kinh tế cũng như thể hiện sức mạnh mang lại nhằm buộc Iran đàm phán, ông ta có thể sử dụng vũ lực khi mà Israel và Saudi Arabia cũng đang kêu gọi tấn công Iran."

Hồng Phúc

tra-cuu-diem-thi-bottom-article