Doanh nghiệp đang trả các chi phí không chính thức như một hoạt động trong kinh doanh

Cập nhật: 15:54 | 07/03/2019
Rất nhiều nghiên cứu và khảo sát đã cho thấy tham nhũng trong khu vực tư không hề giảm trong thập kỷ qua. Không những thế, tham nhũng còn nổi lên như một mối đe dọa đến hoạt động kinh doanh của DN ở Việt Nam, làm suy giảm triển vọng phát triển kinh tế và sự bền vững lâu dài của đất nước.

Đây là thông tin được nhóm nghiên cứu của Phòng Thương mại và công nghiệp Việt Nam đưa ra tại hội thảo tham vấn “Áp dụng cơ chế kiểm soát nội bộ và bộ quy tắc ứng xử tại các DN Việt Nam: Các phát hiện chính và một số khuyến nghị”.

Kết quả nghiên cứu thu được từ 239 DN tham gia cuộc khảo sát và 40 DN tham gia vào các cuộc phỏng vấn sâu cho biết, chỉ có 50% - 60% DN hiểu rõ về kiểm soát nội bộ và bộ quy tắc ứng xử cũng như vai trò quan trọng đối với sự phát triển bền vững của DN.

Đáng báo động hơn là các bất thường trong quản lý nhân sự với khoảng 27% đến 38% người trả lời cho biết, họ có biết các hoạt động như “thực hiện không đầy đủ các khoản phải nộp cho người lao động”, “Chưa tuân thủ pháp luật về lao động trong ký kết và thực hiện hợp đồng” và “tuyển dụng dựa phần lớn vào quen biết, quan hệ nhiều hơn là năng lực”.

doanh nghiep dang tra cac chi phi khong chinh thuc nhu mot hoat dong trong kinh doanh
Các chuyên gia pháp lý, DN bàn về thực thi tốt kiểm soát nội bộ DN để góp phần phòng, chống tham nhũng. Ảnh: P. Thảo

PGS.TS Nguyễn Văn Thắng, ĐH Kinh tế quốc dân, trưởng nhóm nghiên cứu cho biết, cuộc điều tra toàn quốc về Chỉ số cạnh tranh cấp tỉnh (PCI) đã cho thấy bằng chứng rõ ràng của việc hối lộ trong toàn bộ nền kinh tế.

Từ 51% đến 65% DN tham gia khảo sát trong giai đoạn 2011-2017 cho rằng các DN cùng ngành đang phải trả chi phí hối lộ. Ngoài ra, xu hướng ngày càng tăng, các DN phải chi trả 10% tổng doanh thu hoặc hơn cho các chi phí không chính thức, tăng từ 7% (2010) lên hơn 10% các DN được khảo sát trong giai đoạn 2014- 2017.

“Gần đây, khoảng hơn 80% DN tin rằng mức chi phí không chính thức họ phải trả “ở mức chấp nhận được”, ông Thắng nói.

Từ các bằng chứng trên, nhóm nghiên cứu rút ra những nhận xét quan trọng. Đó là, một tỉ lệ đáng kể các DN ở Việt Nam đang trả các chi phí không chính thức như là một hoạt động bình thường trong kinh doanh. Điều này làm gia tăng áp lực cho các DN khác cũng phải làm tương tự để có thể tham gia cuộc chơi.

Thứ hai, “định mức” của việc chi trả chi phí không chính thức đã trở nên phổ biến rộng rãi trong những năm gần đây, hoàn toàn trái ngược với nỗ lực của Chính phủ và kỳ vọng của cộng đồng.

“Chúng tôi đã nhìn thấy sự gia tăng về tỉ lệ các DN chi trả hối lộ cũng như mức độ chi trả (hơn 10% tổng doanh thu) và mức độ phổ biến của các khoản chi phí không chính thức. Cuối cùng, các DN tư nhân ở Việt Nam đã tiếp cận hối lộ như là “chi phí kinh doanh” nhiều hơn là một vấn đề về “liêm chính trong kinh doanh”, đại diện nhóm nghiên cứu cho hay.

Từ thực tế khảo sát, nhóm nghiên cứu đưa ra khuyến nghị cho khối DN Nhà nước, DN tư nhân, VCCI và Chính phủ. Theo đó, đối với các DN, cần xây dựng và triển khai đầy đủ hệ thống kiểm soát nội bộ. DN Nhà nước cần tuân thủ theo hệ thống kinh doanh thực sự hơn là hệ thống quản lý khó hiểu hiện tại “nửa Nhà nước, nửa DN”. Còn DN tư nhân nên chuyển từ triết lý “ăn xổi” sang tăng trưởng bền vững dài hạn.

Nhóm nghiên cứu cho rằng, Chính phủ cần xây dựng và ban hành các văn bản hướng dẫn chính thức để giúp các DN thực hiện Luật Phòng, chống tham nhũng sửa đổi. Các văn bản này cần hướng vào các DN với quy mô và các loại hình sở hữu khác nhau và nên có các nguyên tắc cơ bản về quản trị DN. Đồng thời, Chính phủ nên nâng cao năng lực theo dõi giám sát thông qua việc khuyến khích sự tham gia của cộng đồng và các tổ chức phi chính phủ.

Luật Phòng, chống tham nhũng sửa đổi chuẩn bị có hiệu lực thi hành đã mở rộng phạm vi điều chỉnh bằng việc quy định các hành vi tham nhũng của những cá nhân trong DN và tổ chức khu vực ngoài Nhà nước như tham ô tài sản, nhận hối lộ, đưa hối lộ, môi giới hối lộ của những người có chức vụ và quyền hạn để giải quyết các công việc của DN và tổ chức vì tư lợi. Ngoài ra, Luật cũng quy định các Cty đại chúng, các tổ chức tín dụng phải áp dụng các biện pháp về minh bạch và công khai, kiểm soát xung đột lợi ích, phân rõ trách nhiệm của cấp trưởng và phó của tổ chức.

Kết quả khảo sát cho thấy 1/3 DN (34%) thừa nhận có vi phạm các quy định trong giai đoạn 2017-2018. Các vi phạm có thể là chậm thu hoặc nộp thuế, vi phạm hành chính, vi phạm dân sự hoặc hình sự…. Theo ý kiến của DN, một lý do quan trọng của việc không tuân thủ này là mức độ chậm thay đổi của hệ thống luật pháp.

Thế Vinh