"Miếng bánh” Idlib và rủi ro ngoại giao tại Syria

Cập nhật: 08:47 | 13/09/2018
Không quân Nga ngày 9-9 đã tiến hành những đợt oanh tạc “mạnh mẽ” nhất nhằm vào Idlib, thành trì cuối cùng của phiến quân ở Syria.

Động thái này diễn ra sau khi hội nghị ba bên Nga-Iran-Thổ Nhĩ Kỳ tại Tehran kết thúc mà vẫn tồn tại những bất đồng về cách thức đạt được nền hòa bình và thống nhất ở Syria. Diễn biến này đã thu hẹp những cơ hội đạt được một giải pháp ngoại giao về Syria.

Nga-Thổ-Iran chưa tìm được tiếng nói chung

Cuộc họp ba bên tại Tehran gồm Tổng thống Iran Hassan Rouhani, Tổng thống Nga Vladimir Putin và Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdogan đã gây thêm áp lực đối với các lực lượng phiến quân vẫn hoạt động ở tỉnh Idlib, Tây Bắc Syria.

Tuy nhiên, cuộc họp này đã bỏ qua cơ hội, dù mong manh, để đạt được một giải pháp ngoại giao trong nỗ lực nhằm phân tách thường dân và phiến quân khỏi các tay súng Hồi giáo ở Idlib. Iran và Nga ủng hộ chính quyền Syria thực hiện chiến dịch quân sự nhằm giành lại Idlib, thành trì cuối cùng do quân nổi dậy kiểm soát ở Syria, trong khi Thổ Nhĩ Kỳ muốn thực hiện một lệnh ngừng bắn.

Lý do là Ankara, vốn hậu thuẫn các lực lượng đối lập chống Tổng thống Syria Bashar Assad, lo ngại một cuộc tấn công quân sự sẽ gây ra làn sóng người tị nạn và gây bất ổn những khu vực hiện nằm dưới sự kiểm soát của Thổ Nhĩ Kỳ ở Syria.

Ankara hiện cũng có hàng trăm binh sĩ tại 12 trạm quan sát ở Idlib. Tổng thống Erdogan cảnh báo bất kỳ cuộc tấn công nào nhằm vào Iblib sẽ gây ra tác động đối với tương lai của Syria cũng như đến tình hình an ninh của Thổ Nhĩ Kỳ và toàn khu vực.

Còn đối với Nga và Iran, đều là đồng minh của Damascus, việc giành lại Idlib có ý nghĩa quan trọng trong nỗ lực hoàn thành điều mà hai nước này cho là một chiến thắng quân sự trong cuộc nội chiến ở Syria sau khi binh sĩ Syria tái chiếm gần như toàn bộ các TP và thị trấn chủ chốt.

Tuy nhiên, một cuộc tấn công đẫm máu tại Idlib có thể làm tổn hại những nỗ lực dài hơi của Nga nhằm hồi hương người tị nạn Syria và để các nước phương Tây đầu tư vào công cuộc tái thiết Syria thời hậu chiến. Moskva cũng muốn duy trì sự hiện diện tại khu vực nhằm lấp đầy chỗ trống mà Mỹ bỏ lại.

Tại cuộc họp ba bên, phản ứng trước đề xuất ngừng bắn ở Idlib của Tổng thống Erdogan, Tổng thống Putin nhấn mạnh rằng Damascus “có quyền và phải giành lại quyền kiểm soát toàn bộ lãnh thổ.” Đây là tuyên bố “đồng thanh tương ứng, đồng khí tương cầu” với Damascus khi Đại sứ Syria tại LHQ, ông Bashar Ja'afari nói trước HĐBA rằng Chính phủ Syria quyết tâm giành lại lãnh thổ từ tay khủng bố và sự chiếm đóng của nước ngoài. Kết thúc phiên họp, Đặc phái viên LHQ về vấn đề Syria Staffan De Mistura thừa nhận rằng một cuộc tấn công quân sự ở Idlib sẽ là một thất bại ngoại giao.

Tuy nhiên, vào lúc lãnh đạo Nga, Iran và Thổ Nhĩ Kỳ nhóm họp thì người dân địa phương Syria nói với hãng tin AP của Mỹ rằng hàng loạt cuộc không kích nhằm vào các ngôi làng ở phía Tây Nam của tỉnh Idlib đã xảy ra sáng 7-9. Theo ông Rami Abdurrahman, người đứng đầu Tổ chức Giám sát Nhân quyền Syria, các chiến đấu cơ của Nga đã thực hiện đợt tấn công này. Trong khi đó, hãng tin AFP của Pháp đưa tin Nga đã oanh kích Idlib vào ngày 8-9.

mieng banh idlib va rui ro ngoai giao tai syria
Tỉnh Idlib hoang tàn đang oằn mình trong cuộc chiến ở Syria. Ảnh tư liệu

Mỹ mất tầm ảnh hưởng

Nhận định về khả năng sớm xảy ra một cuộc tấn công quy mô lớn, Hassan Hassan, chuyên gia về Syria tại Viện Chính sách Trung Đông Tahrir có trụ sở ở Washington tỏ ra hoài nghi, giải thích rằng Thổ Nhĩ Kỳ đang muốn có được sự ủng hộ của Mỹ về việc phản đối một cuộc tấn công quy mô lớn: “Chính quyền Damascus có thể tiến hành một cuộc tấn công nhằm giữ thể diện tại các khu vực xa vùng hoạt động của Thổ Nhĩ Kỳ. Mỹ thì tỏ rõ thái độ rằng Washington sẽ không nói chơi lần này còn Thổ Nhĩ Kỳ thì phản đối tấn công”. Washington không ngớt lời cảnh báo cuộc tấn công Idlib sẽ gây ra những hậu quả thảm khốc.

Mỹ lâu nay cảm thấy bị gạt ra ngoài lề khi ba nước Nga, Iran và Thổ Nhĩ Kỳ thảo luận về tương lai của Iblib. Cần lưu ý là cả Moskva, Tehran và Ankara đều đang hứng chịu các biện pháp trừng phạt của Washington. Tuy nhiên, theo AP, chính quyền Trump đã mất tầm ảnh hưởng để có thể chặn bước chân của Nga, Iran và Syria thực hiện một cuộc tấn công quân sự quy mô lớn nhằm vào tỉnh Idlib.

Washington đã phát đi những thông điệp lẫn lộn về kế hoạch của mình đối với cuộc xung đột kéo dài 7 năm đầy phức tạp này khi vừa tuyên bố sẽ đáp trả bằng hành động quân sự đối với bất kỳ cuộc tấn công sử dụng vũ khí hóa học nào, vừa muốn rút binh sĩ khỏi Syria cũng như cắt viện trợ cho quốc gia Trung Đông này. Những điều này cho thấy rõ rằng chính quyền Trump đã bộc lộ sự bất lực trước việc ngăn chặn ba nước trên thực hiện kế hoạch tái chiếm Iblib.

Trong một lời kêu gọi dường như bất lực, Tổng thống Trump viết trên Twitter rằng Tổng thống Syria không nên “liều lĩnh” tấn công Idlib và “đừng để điều đó xảy ra”. Cần lưu ý rằng Mỹ muốn giải quyết xung đột Syria bằng cơ chế đàm phán Geneva do LHQ dẫn đầu vốn đình trệ nhiều năm qua, chứ không phải bằng cơ chế ba bên Nga, Iran, và Thổ Nhĩ Kỳ. Trong khi đó, mọi “công cụ” khác của Mỹ nhằm gia tăng ảnh hưởng, như trừng phạt kinh tế hoặc oanh kích đáp trả cái gọi là cuộc tấn công bằng vũ khí hóa học, dường như không phát huy tác dụng.

Theo ông Nicholas Heras, chuyên gia phân tích về Syria tại Trung tâm An ninh Mỹ mới, Idlib là cơ hội cuối cùng để Mỹ tăng cường ảnh hưởng ở Syria. Nếu Idlib sụp đổ trước khi các cuộc đàm phán Geneva dự kiến được nối lại vào ngày 14-9 tới, thì những nỗ lực của chính quyền Trump nhằm tái can dự vào cuộc đàm phán hòa bình này sẽ có nguy cơ thất bại. Chuyên gia này cũng cho rằng êkíp của Tổng thống Trump đã chậm trễ để có thể đưa ra được một chính sách toàn diện về Syria.

Hồng Phúc