Thỏa thuận Nga-Thổ về Syria: Liệu có bị "trệch đường ray?"

Cập nhật: 09:20 | 15/01/2019
Hôm 17-9 năm ngoái, Nga và Thổ Nhĩ Kỳ đã ký thỏa thuận thành lập một vùng đệm xung quanh khu vực Idlib để ngăn chặn một cuộc tấn công của quân Chính phủ Syria. Trong gần 4 tháng, thỏa thuận đình chiến này đã bảo vệ được 3 triệu người dân tại tỉnh Idlib - thành trì cuối cùng của phe nổi dậy Syria - thoát khỏi một cuộc tấn công lớn của Damascus.

Tuy nhiên, liệu một cuộc tấn công gần đây của nhóm thánh chiến trong khu vực thành trì của chúng ở Tây Bắc Syria khiến hơn 100 tay súng thiệt mạng, hoặc thậm chí sự rút quân của lực lượng Mỹ theo kế hoạch, có làm thỏa thuận này bị "trệch đường ray?"

Tình hình hiện tại

Theo thỏa thuận giữa Moscow - đồng minh quan trọng nhất của Damascus, với Ankara - lực lượng hậu thuẫn phe nổi dậy Syria, phiến quân phải rút khỏi vùng đệm dọc theo chiến tuyến hình chữ U xung quanh khu vực này vào ngày 15-10-2018. Thế nhưng, họ chưa bao giờ làm như vậy. Mặc dù vậy, thỏa thuận dường như vẫn được duy trì, bất chấp tình trạng đôi khi vẫn xảy ra một số vụ ném bom lẻ tẻ và các vụ đụng độ nhỏ.

Đến nay, thỏa thuận đã ngăn chặn được một cuộc tấn công quân sự tổng lực để giành lại khu vực này. Nhà phân tích Aron Lund thuộc Quỹ Thế kỷ cho rằng, ở mức độ nào đó, thỏa thuận này đã "khá thành công." Chuyên gia này nhấn mạnh, "tình hình tại khu vực Idlib đã lắng dịu, ít nhất là khi so với sự kinh hoàng hẳn đã có thể xảy ra tại khu vực này" nếu không có thỏa thuân giữa Nga và Thổ Nhĩ Kỳ. Tuy nhiên, ông Aron Lund cho rằng nếu phiến quân không thực hiện việc rút quân khỏi vùng đệm theo kế hoạch đã nêu rõ trong thỏa thuận, mọi điều khoản của thỏa thuận coi như đã không được thực thi. Đặc biệt, hai tuyến đường cao tốc quan trọng chạy qua tỉnh Idlib là M4 và M5 chưa được mở cửa trở lại để tái kết nối những khu vực do Chính phủ Syria kiểm soát với biên giới Thổ Nhĩ Kỳ.

Phe nổi dậy hiện nắm quyền kiểm soát đối với phần lớn tỉnh Idlib và những vùng lân cận thuộc hai tỉnh Aleppo và Hama, trong đó, hơn 50% khu vực thành trì này là do liên minh Hayat Tahrir al-Sham (HTS) - một nhánh cũ của mạng lưới khủng bố quốc tế al-Qaeda tại Syria, kiểm soát. Mặt trận giải phóng quốc gia (NLF), một liên minh được Thổ Nhĩ Kỳ hậu thuẫn, kiểm soát hầu hết phần còn lại của khu vực này.

Tổ chức giám sát nhân quyền tại Syria cho biết, trong những ngày gần đây, HTS đã chiếm được phần lãnh thổ ở phía Đông Bắc do NLF kiểm soát. Các cuộc tấn công chống lại những phần tử NLF này đã khiến khoảng 140 người thiệt mạng chỉ trong 8 ngày, phần lớn trong số này là các tay súng phiến quân. Ông Rami Abdel, người đứng đầu Tổ chức giám sát nhân quyền Syria nói rằng, HTS hiện đang kiểm soát toàn bộ khu vực nổi dậy tại phía Tây tỉnh Aleppo, sau khi đánh bại một khu vực trọng yếu của NLF. Trong khi đó, khoảng 500 tay súng của nhóm phiến quân Nureddine al-Zinki đã từ bỏ vũ khí và chạy khỏi miền Bắc.

Theo chuyên gia phân tích Aron Lund, phe thánh chiến đã tìm cách giành lại lãnh thổ để chứng tỏ họ chính là nhà đàm phán chính của tỉnh Idlib. HTS "dường như đang nỗ lực tự thiết lập vị thế không thể cạnh tranh trong khu vực, nhằm buộc Chính phủ của Tổng thống Bashar al-Assad cần phải thỏa thuận mỗi khi muốn thực hiện bất kể điều gì. Chuyên gia này nhấn mạnh "họ đang hạ gục đối thủ, từng người một," đồng thời cho biết thêm rằng sau Nureddine al-Zinki, các nhánh khác của NLF có thể là mục tiêu tiếp theo của HTS.

thoa thuan nga tho ve syria lieu co bi trech duong ray

Thành trì cuối cùng của phe nổi dậy sẽ tồn tại?

Đến nay, cuộc nội chiến kéo dài hơn 7 năm qua tại Syria đã khiến hơn 360.000 người thiệt mạng và hàng triệu người buộc phải rời bỏ nhà cửa kể từ khi bùng phát. Cuộc nội chiến này đã diễn biến thành một cuộc xung đột phức tạp liên quan đến các nhóm thánh chiến và các cường quốc nước ngoài. Trong số những cường quốc đó có Mỹ, nhưng tháng trước Washington đột ngột tuyên bố rút quân khỏi Syria sau nhiều năm ủng hộ các tay súng người Kurd chống lại tổ chức khủng bố Nhà nước Hồi giáo (IS) tự xưng. Quyết định của Mỹ khiến người Kurd tại Syria hết sức ngạc nhiên, đẩy họ tới chỗ phải thiết lập đồng minh mới với Damascus để đối phó với cuộc tấn công mà người Thổ Nhĩ Kỳ lâu nay vẫn đe dọa thực hiện trong lãnh thổ Syria.

Tuy nhiên, chuyên gia phân tích khu vực Haid Haid cho rằng, bất kỳ đợt rút quân nào của Mỹ cũng làm ảnh hưởng đến tương lai của khu vực Idlib. Ông nhấn mạnh, "sự rút quân của Mỹ chắc chắn gây ảnh hưởng bất lợi đến tình hình tại Idlib.

Dưới sự hỗ trợ của Nga và các đồng minh Iran, phong trào Hồi giáo vũ trang Hezbollah ở Lebanon, các lực lượng quân đội Chính phủ Syria đã giành được một loạt chiến thắng trước phe đối lập có vũ trang và lực lượng thánh chiến và hiện đang kiểm soát hơn 70% lãnh thổ quốc gia. Hai khu vực quan trọng từng vuột khỏi sự kiểm soát của Chính phủ Syria là Idlib, và khu vực miền Bắc, Đông Bắc nằm dưới sự kiểm soát của lực lượng người Kurd. Theo chuyên gia Haid Haid, nếu quân Chính phủ Syria có thể giải phóng những khu vực đó, hoặc ít nhất là phần lớn trong số đó, khi đó Idlib sẽ tự động trở thành mục tiêu hiển nhiên tiếp theo."

Hiện nay, nhiều thông tin cho thấy quân đội Thổ Nhĩ Kỳ đã tập trung lực lượng ở khu vực biên giới với Syria, sẵn sàng cho các chiến dịch ở bên nước láng giềng như Ankara từng đe dọa. Theo giới phân tích, nếu phiến quân không rút lui theo thỏa thuận đã đạt được giữa Nga và Thổ Nhĩ Kỳ, việc Ankra xua quân tràn sang Syria là điều khó tránh khỏi. Khi đó, mọi chuyện sẽ trở nên phức tạp và khó lường hơn.

Hồng Phúc